Diplomasi
ABD, Çin’den ‘ayrışma’ politikasını ‘ulusal güvenlik’ kavramının altına saklıyor
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Washington’ı kastederek, ‘ayrışma’ politikasının kimseye faydası olmadığını, aksine bu politikanın sadece Çin’e değil ABD’ye de zarar vereceğini söyledi.
ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan geçen hafta perşembe günü yaptığı açıklamada, Biden yönetiminin Çin’e yönelik ekonomik yaklaşımını tanımlamak ve ABD’nin giderek şahinleşen tutumundan çekinen Avrupalı müttefiklerine güven vermek için Washington’ın Pekin ile ilişkilerini ayrıştırmak değil, riskten arındırmak ve çeşitlendirmek istediğini söylemişti.
Washington merkezli Brookings Enstitüsü’nde yaptığı konuşmada Sullivan, ABD’nin Çin’e yönelik yaptırım hamlelerinin “doğrudan” ulusal güvenlik kaygılarından kaynaklandığını ve yalnızca en üst düzey, gelişmiş teknoloji ihracat biçimlerini vurmak üzere tasarlandığını vurgulamıştı. Biden yönetiminin “rekabeti sorumlu bir şekilde yönetmek” ve gıda güvenliği ve iklim gibi alanlarda ise mümkün olduğunca işbirliği yapmak istediğini de sözlerine eklemişti.
Sullivan’ın sözleri, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen’in önceki hafta yaptığı ve Washington’un ekonomik bir bedeli olsa bile Çin ile ilişkilerinde ulusal güvenlik kaygılarına öncelik vereceğini açıkladığı konuşmasının ardından geldi.
Yellen, “Çin’in ekonomik büyümesinin ABD’nin ekonomik liderliğiyle uyumsuz olması gerekmiyor. Biz kendi ekonomimizi Çin’inkinden ‘ayırmaya’ çalışmıyoruz. Ekonomilerimizin tamamen ayrışması her iki ülke için de felaket olur” ifadelerini kullanmıştı.
Ancak bu konuşmalara rağmen, ABD’nin Çin’in ABD’deki yatırımlarına ve Çin’deki Amerikan yatırımlarına geniş kapsamlı kısıtlamalar getirmeyi planladığı bildiriliyor. Biden yönetimi, Çin’in çip ve yarı iletken endüstrisini hedef alan agresif yaptırımlar uygulayarak Pekin’in teknolojik yükselişini yavaşlatma niyetinde olduğunu giderek daha açık bir şekilde ortaya koyuyor.
Uzmanlar, Washington’un ekonomi politikasını ulusal güvenlik politikalarıyla giderek daha fazla iç içe soktuğunu ve ticari alanı ‘güvenlikleştirdiğini’ söylüyor.
İki yıldan uzun bir süre önce göreve geldiğinden bu yana Biden yönetimi, yarı iletken ihracat kontrollerini artırıp, düzinelerce Çinli şirketi ABD Ticaret Bakanlığı’nın yaptırım listesine ekleyerek etkin bir şekilde Çin’in teknoloji sektörünü hedef alan bir dizi hamle başlattı. Tedarik zincirindeki kaymadan endişe duyan Washington, Pekin’in etki alanının dışında kalan yeni kritik maden kaynaklarını ortaya çıkarma çabalarını da yoğunlaştırdı.
ABD Yarı İletken Endüstrisi Derneği başkanı: ‘Çin en büyük pazarımız’
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning, perşembe günü yaptığı açıklamada, “Çin dünyanın en büyük yarı iletken pazarı olduğu için, Çin’den ayrışmaya zorlamak, tedarik zincirlerini koparmak ve pazarı bozmak hiçbir tarafın çıkarına değil” dedi.
Mao’nun bu yorumu, ABD Yarı İletken Endüstrisi Derneği başkanı ve CEO’su John Neuffer’ın, ABD hükümetinin ulusal güvenlik endişelerine rağmen, geçtiğimiz günlerde Bloomberg ile yaptığı bir röportajdaki “Çin en büyük pazarımız ve Amerikan yarı iletken şirketleri Çin pazarına erişmek istiyor” sözlerinin ardından geldi.
Mao, ABD’nin hegemonyasını sürdürmek için bir süredir ulusal güvenlik kavramını aşırı gerdiğini, ihracat kontrol önlemlerini kötüye kullandığını ve Çin’e ihracatı sınırladığını söyledi.
Mao, “ABD’nin kontrol altına almaya ve alaşağı etmeye çalıştığı sadece Çin değil, aynı zamanda çok sayıda gelişmekte olan ülke. ABD, onların hak ettikleri bilimsel ve teknolojik ilerleme ve gelişme haklarını ellerinden alıyor ve onları endüstriyel zincirlerin alt basamağında tutuyor” dedi.
“Bilim ve teknolojideki bu tür bencil ve zorbalık uygulamaları haksızdır ve ekonomik ve ticari kurallara aykırıdır” ifadesini kullanan Sözcü, bu uygulamaların küresel sanayi ve tedarik zincirlerini istikrarsızlaştıracağını, küresel ekonomik kalkınmayı engelleyeceğini ve “nihayetinde ABD’nin kendisine geri döneceğini” söyledi
Çin’in dışa açılma taahhüdüne dikkat çeken Sözcü, ülkesinin, “fırsatları paylaşarak diğer tüm ülkelerle ortak kalkınma sağlamaya” hazır olduğunu ve aynı zamanda “yasal hak ve çıkarlarını kararlı bir şekilde savunacağını” belirtti.
Mao, “Çevreleme ve baskılama, Çin’in gelişimini engelleyemez. Bunun yerine, Çin’in kararlılığını ve kendine güven ve teknolojik yenilik peşinde koşma yeteneğini güçlendirecektir” dedi.
ABD, Danimarka ve Grönland, Arktik adasında aylardır süren gerginliği sona erdirmeyi amaçlayan bir güvenlik anlaşmasını imzaladı.
Danimarka hükümeti tarafından yayınlanan metne göre, Grönland’ın savunmasına ilişkin 1951 tarihli ABD-Danimarka anlaşmasına ek niteliğindeki bazı temel unsurlar yer alıyor.
Anlaşma, Amerika Birleşik Devletleri’nin iki yeni askeri üs kurmasına (biri Grönland’ın güneyindeki Narsarsuaq’ta, diğeri ise doğu kıyısındaki Mestersvig’de) ve şu anda adadaki tek aktif üssü olan Pituffik Uzay Üssü’nü genişletmesine olanak tanıyor.
Washington, bu tür üslerin kurulması, bakımı veya sökülmesi ile ilgili mal ve hizmet sözleşmelerini “mümkün olduğunca en geniş ölçüde Grönlandlı kaynaklara” verecek.
Uçaklar ve gemiler dahil olmak üzere ABD’ye ait araçlar, karasuları da dahil olmak üzere Grönland’ın tamamında uçuş, iniş ve denizaltı haklarına sahip oluyor.
Anlaşmada, imzacı tarafların, NATO bölgesini, Grönland’ı ve Amerika kıtasını savunmak amacıyla ABD ordusuna Grönland’a erişim izni verme konusunda ortak çıkarları olduğu belirtiliyor ki buna Trump’ın planladığı füze savunma sistemi olan “Altın Kubbe” de dahil.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, bu sistemin ayrıntıları konusunda henüz bir karar alınmadığını söyledi.
Anlaşma, asker sayıları veya zaman çizelgeleri konusunda ayrıntıya girmiyor.
Anlaşma, Kuzey Kutbu’nda daha güçlü bir NATO varlığına destek veriyor ve Danimarka, bölgedeki kendi güvenlik duruşunu daha da güçlendirmeyi taahhüt ediyor.
Grönland’ın bağımsızlığı kazanması durumunda, Danimarka ve Grönland, yeni devletin NATO’da kalmasını sağlayacak ve gerekirse üyelik başvurusunda bulunacak.
NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’da sürekli bir askeri varlığı olması yasak.
Anlaşma, Grönland’ın kendi kaderini tayin etme hakkına saygı duyulacağını belirtiyor.
Anlaşma uyarınca, ABD, Grönland toplumuna ve Grönland’ın yaşam tarzına saygı gösterecek şekilde hareket etmek zorunda.
Anlaşma, ABD’nin çıkarlarını veya Grönland’ın madencilik ve doğal kaynaklar sektörüne yaptığı yatırımları ele almıyor.
Anlaşma, NATO üye devletleri, NATO ortakları veya Avrupa Birliği dışındaki yatırımcıların Grönland’daki hassas sektörler üzerinde kontrol veya önemli bir etkiye sahip olmasını yasaklıyor.
Grönland, bu kuralları uygulamak için yatırımları inceleyecek.
Anlaşma, yürürlüğe girmeden önce Grönland ve Danimarka parlamentolarının onayını almak durumunda.
Anlaşmanın sona erme tarihi yok ve yalnızca karşılıklı rıza ile değiştirilebilir.
Grönland ileride bağımsızlığı seçse bile anlaşma yine de geçerliliğini koruyacak.
New York’taki BM Genel Kurulu’nun kenarında gerçekleşen imza töreni, Trump’ın Grönland’daki ABD askeri varlığını güçlendirmek, ancak bölgenin Danimarka kontrolü altında kalmasını sağlamak amacıyla anlaşmayı duyurmasından birkaç gün sonra gerçekleşti.
Trump, anlaşma imzalanmadan hemen önce, “Bu, Avrupa, ABD ve herkes için muazzam bir gelişme. Grönland için de inanılmaz olacak,” dedi.
Frederiksen anlaşmayı “sonsuza kadar sürebilecek bir anlaşma” olarak nitelendirerek, bunun ABD, Grönland, Danimarka ve daha geniş NATO ittifakı için yararlı olduğunu belirtti.
Danimarkalı, “Sayın Başkan, çok net bir şekilde ifade ettiniz: Düşmanların çok yaklaşmasını istemiyorsunuz. Buna tamamen katılıyorum,” dedi.
Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ise anlaşmayı “üç taraf için de kazançlı bir anlaşma” olarak nitelendirdi ve “Sizin güvenliğiniz bizim güvenliğimizdir ve bizim güvenliğimiz de sizin güvenliğinizdir,” dedi.
Grönland’ın Danimarka parlamentosundaki iki milletvekilinden biri ve Nuuk’ta eski bir bakan olan Naaja Nathanielsen, Associated Press’e verdiği demeçte, “Güvenin büyük ölçüde sınandığını söyleyebilirim. Grönland’da durum gerçekten zordu ve insanlar genel olarak, ülkemizi kaybetmekten geçim kaynaklarımızı kaybetmeye kadar her şeyden korkuyor ve endişe duyuyorlardı,” dedi.
Bununla birlikte Nathanielsen, anlaşmayı “doğru yönde atılmış dev bir adım” olarak nitelendirdi ve Grönland’ın bir ülke olarak imzaladığı ilk bağlayıcı anlaşma olması nedeniyle överek, “Bizim için bu, daha fazla özerklik ve masada daha büyük bir söz hakkı elde etme yolunda atılmış dev bir adım,” dedi.
Açıkça rahatlamış görünen Frederiksen, Nielsen ile birlikte imza töreninin ardından yaptığı açıklamada, “Danimarka Krallığı dün olduğumuzdan daha iyi bir durumda,” dedi ve basın toplantısını “yakında dışarı çıkıp soğuk bir bira içeceklerini” söyleyerek sonlandırdı.
Salı günü NATO üyesi diğer ülkeler de rahat bir nefes aldı. Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkevics, henüz görülmesi gereken çok şey olsa da, bu açıklamanın “çok olumlu ve iyi” olduğunu söyledi.
Rinkevics, New York’taki BM Genel Kurulu’nun kenarında küçük bir grup gazeteciye yaptığı açıklamada, “Fakat bu konunun kapanmasını umuyorum, çünkü gerçekten iyi dostlar ve müttefikler arasında bu tür bir tartışmanın yaşanması pek de rahat bir durum değildi,” dedi.
İngiltere Savunma Bakanı, Birleşik Krallık’ın Chagos Adaları’nı Mauritius’a devretme anlaşmasını yeniden gözden geçirdiğini açıkladı.
Wes Streeting, ABD Başkanı Donald Trump’ın salı günü BM Genel Kurulu’nda bu anlaşmayı “berbat” olarak nitelendirmesinin ardından, anlaşmanın yeniden değerlendirildiğini doğruladı.
Orijinal anlaşmaya göre Birleşik Krallık, bu bölgenin egemenliğini Mauritius’a devredecek ve Hint Okyanusu’ndaki stratejik konumu nedeniyle büyük önem taşıyan bölgedeki ortak Birleşik Krallık-ABD askeri üssünü kiralamak için yılda ortalama 101 milyon sterlin (136 milyon dolar) ödeyecekti.
Nisan ayında, eski Başbakan Keir Starmer döneminde imzalanan anlaşma, Trump’ın desteğini çekmesi nedeniyle süresiz olarak askıya alınmıştı.
Streeting, “ABD anlaşmayı desteklemediği için” anlaşmayı “gözden geçirmek zorunda olduklarını” söyledi.
“BBC Breakfast” programına verdiği demeçte Bakan, “Başkan Trump’ın dün söyledikleri yeni bir şey değildi, fakat bence bu, mevcut haliyle Chagos anlaşmasına ilişkin tutumunun değişmediğini kesin bir şekilde ortaya koyuyor” dedi ve şöyle devam etti:
“Bu nedenle, anlaşmayı destekleyebileceğimiz bir noktaya getirmek için Amerikalı müttefiklerimizle, Başkan Trump ve yönetimiyle daha fazla çalışmamız gerekiyor.”
Başbakan Andy Burnham da, hükümetinin anlaşmazlığı çözme ve Diego Garcia’daki ABD-İngiltere ortak askeri üssünün uzun vadeli işleyişini sürdürme konusundaki kararlılığını koruduğunu belirtti.
Reuters’a göre, Burnham New York’a gitmeden önce Mauritius Başbakanı Navin Ramgoolam ile görüştü.
Her iki lider de dışişleri bakanlarının BM Genel Kurulu sırasında bir araya gelmesi konusunda mutabık kaldı.
Burnham’ın, “Güvenliğimiz ve müttefiklerimizin güvenliği için hayati önem taşıyan üssün uzun vadeli işleyişini güvence altına alma konusunda kararlılığımızı sürdürüyoruz,” dediği aktarıldı.
İngiltere, 2025 yılında Chagos Takımadaları üzerindeki Mauritius egemenliğini tanıyan bir anlaşma imzalayarak, iki yüzyılı aşkın süredir devam eden İngiliz kontrolüne son verdi.
İngiliz Parlamentosu, anlaşmanın yürürlüğe girmesi için gerekli yasama sürecini henüz tamamlamadığından, bu düzenleme henüz yürürlüğe girmedi.
Trump, daha önce bu anlaşmayı “büyük bir hata” olarak nitelendirmiş ve bu devrin Diego Garcia üssünün güvenliğini etkileyip etkilemeyeceği konusunda endişeler dile getirmişti.
Trump’ın muhalefeti nedeniyle İngiltere’deki yasama süreci askıya alınmıştı.
Burnham, üç hükümetin henüz bir çözüme ulaşamadığını kabul ederken, İngiltere’nin bir çözüm bulmak için Mauritius ve ABD ile işbirliği yapacağını söyledi.
Trump’ın Chagos çıkışında İngiliz sağı ve “Çin şahinleri” etkili oldu
Üs, Hint Okyanusu, Orta Doğu ve Asya’daki Amerikan ve İngiliz askeri operasyonlarına destek sağlıyor.
Konumu, iki ülkeye önemli deniz ticaret yollarına erişim imkânı sunarken, aynı zamanda yoğun nüfuslu bölgelerden uzakta bir operasyon platformu veriyor.
İngiltere hükümeti daha önce, anlaşmanın üssün tam operasyonel kontrolünü korurken Washington ile savunma ilişkilerini de güçlendireceğini belirtmişti.
Mauritius açısından bu anlaşma, ülkenin 1968’de bağımsızlığını kazanmasının ardından on yıllarca süren bir egemenlik anlaşmazlığını çözüme kavuşturacak.
İngiltere, bağımsızlık öncesinde Chagos Adaları’nı Mauritius’tan ayırmış ve askeri üssün inşası sırasında Chagosluları topraklarından sürmüştü.
BM Genel Kurulu toplantısı, Mauritius’a anlaşmayı ilerletmek için bir fırsat daha sunuyor.
Fakat anlaşmanın uygulanması, giderek daha fazla, İngiltere’nin Trump’ı devrin Amerikan güvenlik çıkarlarını zayıflatmayacağına ikna edip edemeyeceğine bağlı hale geliyor.
ABD, Hürmüz Boğazı’nı bypass etmek üzere Arap devletleriyle 10 milyar dolarlık bir ortak yatırım fonu üzerinde görüşüyor.
Financial Times’ın (FT) eline geçen bir sunum taslağına göre, Washington, “Müttefik İnşaat ve Mutemetlik Ortaklığı” olarak bilinen bu girişime 5 milyar dolarlık bir katkı taahhüt ederken, bölge devletlerinden de yeni bir holding şirketine benzer bir miktarda fon sağlamaları bekleniyor.
Bu girişim, savaş öncesinde dünyadaki petrol ve gazın yaklaşık beşte birinin geçtiği su yolu olan Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere saldırarak bölgenin enerji ihracatını aksatma konusunda İran’ın elindeki kozu amaçlıyor.
Sunumda ortaklık, “Orta Doğu’daki müttefik ülkelerde ve bu ülkeler arasında stratejik enerji ve altyapı varlıklarına” yatırımı teşvik edecek “50 milyar doların üzerinde tarihi bir yatırım platformu” olarak tanımlandı.
Bu kapsamda varlık fonları ve özel sermaye şirketlerinin holding şirketi ile birlikte yatırım yapabileceği belirtildi.
Sunumda, Blackstone, BlackRock’un Global Infrastructure Partners ve KKR gibi yatırımcılar örnek olarak gösterildi.
Konuya yakın bir kaynak, sunumda adı geçen yatırım şirketlerinden en azından bazılarının, Donald Trump yönetiminin taslak teklifte kendilerinden bahsettiğini fark ettiklerinde “hazırlıksız yakalandıklarını” söyledi.
Konuyla ilgili bilgilendirilen diğer üç kişi de ABD’nin bu teklifi bölgesel ortaklarla görüştüğünü doğruladı.
Sunumda, ABD’nin ortaklık yönetim kuruluna başkanlık edeceği ve Washington ile Arap devletleri arasındaki teknik müzakerelerin Ekim ayında başlayacağı belirtildi.
Boğazdan geçen trafiğin durdurulması, küresel petrol ve doğalgaz fiyatlarını yukarı çekti.
Brent ham petrolü varil başına 100 doların biraz altında işlem görüyor. ABD’de ise bir galon dizel fiyatı rekor seviyelere ulaştı.
Sunum şöyle devam etti:
“Pakt, ihracatın devamlılığını sağlamak ve tek bir darboğazın bölgesel enerji akışını durduramamasını garanti altına almak için oluşturulmuş bir işbirliği mekanizmasıdır. Hiçbir ülke bu yedekleme sistemini tek başına kuramaz; ne kadar çok rota varsa, düşmanların küresel enerji sistemleri üzerindeki etkisi o kadar azalır.”
İran, Şubat ayında ABD ve İsrail’in savaş başlatmasının ardından Hürmüz Boğazı’ndaki nakliyeyi neredeyse durma noktasına getirdi ve bu kapalı boğazı, Trump yönetimi ile mücadelesinde en önemli baskı aracı haline getirdi.
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri dahil bazı Körfez ülkeleri, boğaza olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla ham petrolü Hürmüz dışındaki limanlara taşımak için yeni boru hatlarını şimdiden tartışıyor veya planlıyor.
Fakat bu altyapı da saldırılara karşı savunmasızdır. Bu ay Riyad, petrol zengini doğu bölgelerinden Kızıldeniz kıyılarına ham petrol taşımak için kullandığı hayati öneme sahip Doğu-Batı boru hattını bir insansız hava aracının altyapıya isabet etmesinin ardından kapattı.
ABD, bazı petrol tankerlerine Hürmüz Boğazı’ndan dışarıya çıkışta eşlik etse de, sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG), petrokimyasallar ve gübre hammaddeleri dahil olmak üzere diğer önemli emtiaların bu su yolundan geçişi ihmal edilebilir düzeyde.
Uluslararası Kriz Grubu’nun program direktörü Michael Wahid Hanna, projelerin iktisadi açıdan mantıklı olması halinde Arap devletlerinin ABD ile yatırım yapacağını söyledi:
“Birçok kişi, alternatif rotalar bulmayı ve daha fazla dayanıklılık sağlamayı düşünmeye başladı; bunların hepsi makul fikirler. Ama bu ülkelerin, sırf Donald Trump için hayali iktisadi projelere girişeceklerini görmeyeceksiniz. Bu ülkeler, çatışmaların azaldığı ve petrol fiyatlarının daha istikrarlı bir seviyeye oturduğu bir dünyada bu yatırımların nasıl görüneceğini akıllarında tutacaklar.”
Boğaz el değiştirdi: Kızıldeniz nasıl çöktü de İran’ın lehine döndü?
ABD-Danimarka-Grönland güvenlik anlaşmasının ayrıntıları
Trump, dizel ihracatının yasaklanmasını destekliyor
Şara: İsrail’in Suriye politikasını 7 Ekim belirlememeli
İngiltere, Chagos Adaları anlaşmasını gözden geçirecek
Ortadoğu2 hafta önceİsrail Deniz Kuvvetleri Komutanı, Türkiye’yi tehdit etti
Asya2 hafta önceÇin’in HQ-17AE kısa menzilli hava savunma sistemi Pakistan’ın İHA savunmasını güçlendirecek
Asya1 hafta önceDeepSeek mühendisi: “Gelecek ya komünizm olacak ya Cyberpunk”
Dünya Basını1 hafta önceİktisatçı Milanovic: Küresel neoliberalizm bitti, yeni bir evreye geçtik
Asya2 hafta önceİran ile Çin arasında milyarlarca dolarlık gizli ticaret ağı
Avrupa1 hafta önceWolfgang Streeck: Oyun zamanı sona erdi, durum ciddi
Asya2 hafta önceYatırımcılar DeepSeek payı için yüksek komisyonları göze alıyor
Rusya1 hafta önceFransa, Rus milyarder Usmanov için AB yaptırımlarının kalkmasını istedi
