Bloomberg Intelligence tarafından hazırlanan raporda, Avrupa’nın ABD ve Asya merkezli teknoloji tedarikçilerine olan bağımlılığını sonlandırmak için önümüzdeki on yılda yaklaşık 3 trilyon dolar harcaması gerektiği kaydedildi. “Avrupa Malı Al” mekanizması kapsamındaki garantili talebin, AB’nin yazılım bağımsızlığına ulaşmasındaki en güçlü araç olduğu ifade edildi.

Bloomberg Intelligence Kıdemli Analisti Mandeep Singh tarafından hazırlanan raporda, Avrupa’nın ABD ve Asya merkezli tedarikçilerden vazgeçerek önümüzdeki on yıl içinde dijital bağımsızlığa ulaşması için yaklaşık 3 trilyon dolar harcaması gerektiği sonucuna varıldı.

Bu tutarın bulut altyapısının geliştirilmesi, yapay zeka veri merkezlerinin kurulması, büyük dil modellerinin eğitilmesi ve diğer teknolojik alan kapsama girmektedir.

Singh’in raporunda, “Avrupa Malı Al” mekanizması üzerinden sağlanacak garantili talebin, AB’nin yazılım bağımsızlığı hedefine ulaşmasındaki en güçlü kaldıraç olabileceği kaydedildi.

Palantir Avrupa pazarında kan kaybediyor

Süreçte öne çıkan örneklerden biri, Peter Thiel tarafından 2003 yılında kurulan ABD merkezli Palantir şirketi etrafında gelişti. Fransa Silahlı Kuvvetler Bakanı Sébastien Lecornu, haziran ayında Fransız istihbarat servisi DGSI ile sözleşmesinin bitmesine üç yıl kalmasına rağmen Palantir ile ortaklığı sonlandıracaklarını duyurdu. Lecornu, “Fransa kendi araçlarına sahip olmalıdır” açıklamasını yaptı.

Bu beyan, ABD Başkanı Donald Trump’ın Anthropic şirketine ait öncü yapay zeka modellerine erişimi kısıtlama kararının ardından geldi. Lecornu, Palantir’in yerine yerel bir rakip olan ChapsVision şirketini işaret etti.

Bloomberg’in aktardığına göre Palantir yöneticileri bu gelişme karşısında şaşkınlık yaşadı. Şirket yetkililerinden biri, Lecornu’yu güvenlik alanındaki kritik kararları “Hollywood çekişmesine” dönüştürmekle suçladı. Fransa iç istihbarat servisi DGSI ile imzalanan sözleşmenin yakın zamanda üç yıllığına yenilendiği bilgisi verildi.

İngiltere Parlamentosu Üyesi Chi Onwurah, Palantir’in Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ile olan 330 milyon sterlinlik (440 milyon dolar) sözleşmesinin feshedilmesini önerdi.

Onwurah, “Siyasi bir ajandaya sahipler. Palantir, dijital altyapımızda kabul edilemez bir zayıflığı temsil ediyor” dedi.

Bloomberg, Palantir’in Avrupa’daki konumunun zayıfladığını, Almanya ve Polonya güvenlik hizmetlerinin yerel tedarikçiler aradığını bildirdi. Hollanda Savunma Bakanı, Palantir’i Avrupalı sağlayıcılarla değiştirme sözü verdi. Temmuz ayında eski Palantir çalışanları tarafından kurulan iki İngiliz girişimi, eski işverenlerine meydan okumak amacıyla finansman sağladı.

Fransız ChapsVision Avrupa pazarına göz dikti

Gelişmelerin odağındaki ChapsVision şirketi, Fransa devlet bakanlıkları ve kurumlarında ihaleler kazandı. Bloomberg Intelligence değerlendirmesine göre, yalnızca DGSI ile yapılan sözleşmenin değeri en az 100 milyon avro seviyesindedir. Politico’nun mayıs ayındaki haberine göre Almanya iç istihbarat teşkilatı BfV, Palantir ile olan sözleşmenin yerine ChapsVision’ı seçti.

ChapsVision Üst Yöneticisi (CEO) Silvano Sansoni, verdiği mülakatta, “Amacımız Avrupa şampiyonu olmaktır” ifadesini kullandı.

Sansoni, Polonya’daki hassas konumdaki tüm müşterilerle görüşmeler yürüttüklerini ve yakın gelecekte ana odak noktalarının Almanya olduğunu söyledi. Sansoni, ChapsVision’ın Fransız istihbaratı için Palantir’in yerini hemen alamayacağını kabul ederek, “Teknoloji karmaşık, bu yüzden yarın Palantir’in yerini almayacağız” dedi.

Uzmanlar tam bağımsızlık risklerine karşı uyarıyor

Bloomberg’e konuşan uzmanlar olası risklere dikkat çekti. İngiltere Stratejik Komuta Merkezinin eski komutanı emekli General Richard Barrons, “Palantir’i dışarıda bırakmak çılgınlık olur. Kendinizi dünyanın önde gelen kabiliyetlerinden mahrum bırakırsınız” değerlendirmesini yaptı.

The Futurum Group analisti Nick Patience, birbirine bağlı bir dünyada yüzde yüz egemenliğe ulaşmanın pek mümkün olmadığını söyledi. Patience, ChapsVision’ın çoğunluk hissesi Çin devlet şirketi China Huaxin’e ait olan Alcatel Lucent Enterprise ile ortaklığını öne çıkardığına işaret etti.

Bloomberg, Trump’ın Fable 5 ve Mythos 5 yapay zeka modellerine yabancıların erişimini yasaklamasının ardından Avrupa ve Kanada’nın diğer güçlerin kararlarına bağımlı olmamak amacıyla acilen kendi yapay zeka modellerini geliştirme kararı aldığını bildirdi.

Financial Times’ın haziran başında kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD Ulusal Güvenlik Ajansının (NSA) siber operasyonlar yürütmek için Anthropic şirketine ait Claude Mythos modelini kullanabileceği öne sürüldü.

Bir kaynak, bu sistemin Çin veya İran gibi ülkelerin ağlarına sızmak amacıyla kullanılabileceğini aktardı.

Birleşik Krallık hükümeti, Donald Trump ile yapılan ilaç fiyatlandırma anlaşmasının Ulusal Sağlık Hizmeti’ne (NHS) ne kadara mal olacağını açıklamayı reddediyor.

POLITICO’nun eline geçen ve Enformasyon Komiseri Ofisi’nden (ICO) bağımsız sağlık düşünce kuruluşu Nuffield Trust’a gönderilen bir mektup, Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanlığı’nın (DHSC), “NHS harcamaları üzerindeki potansiyel etkiler” göz önüne alındığında, etki değerlendirmesini yayınlamanın “kamu yararına olduğunu” kabul ettiğini ortaya koyuyor.

Fakat bakanlık, bu bilginin açıklanmasının “devam eden politika geliştirme çalışmalarını, uluslararası ilişkileri ve ticari çıkarları olumsuz etkileyeceğini” savunuyor.

Aralık ayında imzalanan anlaşmanın bir parçası olarak İngiltere, ABD ilaç pazarına üç yıl boyunca gümrüksüz erişim karşılığında, gayri safi yurtiçi hasılasına oranla yeni ilaçlara yönelik harcamalarını ikiye katlamayı taahhüt etti.

Anlaşma, Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü’nün (NICE) yıllık maliyet eşiğinde yüzde 25’lik bir artış içeriyordu.

Bu da NHS’nin belirli yeni ilaçlar için daha fazla ödeme yapmasına neden oldu.

ABD, Avrupa’dan ilaçlar için daha fazla para ödemesini istiyor

DHSC’nin değerlendirmeyi yayınlamayı reddetmesini inceleyen ICO, Sağlık Bakanlığı’nın tarafını tuttu ve maliyetlere ilişkin bilgilerin gizli tutulmasının vergi mükelleflerinin çıkarlarına daha uygun olduğu konusunda hemfikir oldu.

Bir DHSC sözcüsü şunları söyledi:

“Bu hükümet, Birleşik Krallık-ABD ilaç fiyatlandırma anlaşmasının mevcut Harcama İnceleme dönemi boyunca yaklaşık 1 milyar sterline mal olacağını ve bu maliyetin Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanlığı için kararlaştırılan rekor tutardaki uzlaşma bedeliyle karşılanacağını açıkça belirtmiştir.”

ICO mektubunda, “Uygulamanın önemli yönleri hâlâ aktif olarak değerlendirilmektedir… dolayısıyla, politika geliştirme süreci devam ettikçe herhangi bir etki değerlendirmesi de değişebilir,” denildi.

ICO, devam eden görüşmelerin ilaç fiyatlandırması ve indirim düzenlemelerinin ötesine geçtiğini açıkladı.

Yetkililer, anlaşmanın Trump yönetiminin yakında yürürlüğe girecek en çok kayrılan ülke (MFN) ilaç fiyatlandırma politikasıyla nasıl etkileşime gireceği konusunda hâlâ müzakere ediyor.

İngiltere, ABD’nin zengin ülkelerden oluşan bir sepetin fiyatlarını eşleştireceği MFN politikasından muafiyet sağladığına inanıyordu.

ABD, Almanya’ya ilaç fiyatlarını yükseltme baskısını sürdürüyor

İlaç şirketleri, ABD’de daha düşük fiyatları kabul etmek yerine bu ülkelerde yeni ilaçların piyasaya sürülmesini geciktirebilecekleri konusunda uyarıda bulundu.

İlaçlara erişim için kampanya yürüten Just Treatment’ın yönetici direktörü Diarmaid McDonald, “Beyaz Saray ile yapılan bu tür anlaşmaların doğası gereği hedefler sürekli değişiyor ve varılan anlaşmanın yorumlanması konusunda ABD ile Birleşik Krallık arasında görüş ayrılıkları olması gerçekten endişe verici,” dedi.

British Medical Journal (BMJ) tarafından yayınlanan analize göre, bazı iktisatçılar bu anlaşmanın ek ilaç harcamalarını finanse etmek için mevcut NHS hizmetlerinden 45 milyar sterlin kadar bir kaynağın aktarılmasına yol açabileceğini tahmin ediyor.

ICO, “DHSC, ilgili tartışmalar devam ederken bakanların ve yetkililerin varsayımları incelemesi, senaryoları test etmesi ve politika seçeneklerini iyileştirmesi için gerekli güvenli ortamın, bilgilerin açıklanmasıyla zedeleneceğini savundu,” dedi.

Nuffield Trust’ın politika analisti Sally Gainsbury, “Bu anlaşmada NHS için risk ve halk sağlığı açısından maliyet artık tartışmasız bir gerçek. Bu, halkın, seçilmiş milletvekillerimiz aracılığıyla, bu anlaşmanın hükümetin daha geniş iktisadi faydalar konusunda yaptığı varsayımlara uyup uymadığını bile inceleyebilmesi için çok güçlü bir neden,” dedi.

Gainsbury, “Bundan çekilebileceğimiz bir anlaşma olması, bunu daha da önemli hale getiriyor,” diye ekleyerek, her iki tarafın da altı aylık bildirim süresiyle anlaşmadan çekilebileceğine dikkat çekti.

ABD’de ilaç devlerinden Trump’a fiyat resti: 350 ürüne zam yolda

Sağlık sektöründen isimler, özellikle başbakanın yetki devrine verdiği önem göz önüne alındığında, Andy Burnham liderliğindeki yeni yönetimin anlaşmayı mercek altına alacağını umuyor.

Nuffield Trust’tan Gainsbury, “[Burnham] her posta kodunda iyi bir büyüme görmek istediğini söyledi,. Nüfus sağlığı ve Ulusal Sağlık Servisi’nin (NHS) hastalara sunabilecekleri açısından çok ağır maliyetler getirecek bir anlaşma, iyi bir büyüme sayılabilir mi? Andy Burnham’a sorum bu,” dedi.

Just Treatment’tan McDonald, yetki devri yapılmış hükümetlerin müzakerelerin dışında bırakıldığını savundu:

“Ne İskoç hükümetinde, ne Galler hükümetinde, ne de Belfast’taki Stormont’ta kimse bu anlaşmanın ayrıntılarını bilmiyor; oysa sağlık sistemleri bu anlaşmanın sonucundan doğrudan etkilenecek. Dolayısıyla, Andy Burnham sözünün arkasında duruyorsa, bu müzakere sürecini açığa çıkarmayı ve üzerinde anlaşmaya varılan tüm ayrıntıları bu özerk yönetimlere aktarmayı taahhüt edebilmeli; Westminster’da sıkı bir şekilde gizli tutulan bu müzakereden yetkiyi [uzaklaştırmalı].”

Almanya ve Fransa liderleri, Avrupa’nın sanayisini güçlendirmek ve bloğun otomotiv endüstrisini canlandırmak için “büyük bir anlaşma” yapmak istiyorlar.

POLITICO’ya göre bu anlaşma, Fransa’nın kamu ihale sözleşmelerini ve sübvansiyonlarını Avrupa sanayisine daha fazla ayırma çabasını, Almanya’nın ise zor durumdaki otomobil üreticilerini kurtarma çabasıyla birleştirecek.

Gelişmekte olan anlaşma, Berlin’in, Sanayi Hızlandırma Yasası’nda (IAA) Paris’in talep ettiği daha katı “Made in Europe” hükümlerini desteklemesini öngörüyor.

Bu, önemli kamu ihale ve sübvansiyon programlarında AB ile eşdeğer “güvenilir ortak” statüsüne hak kazanacak ticaret ortaklarının kapsamını sınırlayacak.

Buna karşılık Fransa, Berlin’in istediği şekilde, AB’nin 2035’te yeni içten yanmalı motorlu otomobillerin kullanımını aşamalı olarak sonlandırma planını yumuşatmayı kabul edecek.

Fransız Sanayi Bakanı Sébastien Martin, POLITICO’ya yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“Bu konularda kapsamlı bir anlaşma oluşturmakla görevlendirildik. Sonbaharda bir anlaşmaya varılabilmesi harika olur. İtalya gibi diğer ülkeleri de bu anlaşmaya dahil edebileceğimizden eminim. Tüm ülkeler bir Fransız-Alman anlaşmasını bekliyor.”

İki üst düzey Alman yetkili, anlaşmanın müzakere aşamasında olduğunu doğruladı.

Ren Nehri’nin her iki yakasındaki yetkililer, görüşmelerin henüz erken aşamada olması nedeniyle anlaşmanın kesin şartlarının hâlâ müzakere edileceğini vurguladı.

Her iki tarafın da nihai bir anlaşmaya varmak için muhtemelen daha fazla taviz vermesi gerekecek.

Martin’e göre, müzakereler yaz boyunca devam edecek ve hedef, 24 Eylül’deki AB sanayi bakanları toplantısı ile 15-16 Ekim’deki AB liderleri zirvesi öncesinde bir anlaşmaya varılması.

Görüşmeler, bloğun günlük 1 milyar avroluk ikili ticaret açığının nasıl dengeleneceği konusunda AB ile Çin arasında yürütülen zorlu müzakerelerle aynı zamana denk gelecek.

Bu arada AB hükümetleri ve milletvekilleri, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in yıl sonuna kadar kabul ettirmek istediği sanayi yasasının metni konusunda ihtilaf içinde.

Bu anlaşma, Berlin ve Paris’in, Marine Le Pen’in gelecek yıl Macron’un yerine geçme olasılığıyla boğuşurken ortaya çıktı.

Bu senaryonun AB düzeyinde ortak çalışmaları önemli ölçüde zorlaştıracağı öngörülüyor.

Macron ve Merz, AB öncelikleri konusunda uzlaşmaya varacaklarına söz verdi. Buna, Çok Yıllı Mali Çerçeve olarak bilinen blokun önümüzdeki yedi yıllık bütçesinin kesinleştirilmesi de dahil.

Fakat bu konudaki aciliyetlerini, Avrupa’nın durgunlaşan ekonomisini hızla kurtarmanın bir yolu olarak sundular.

Öte yandan Macron’un görev süresi sınırlaması nedeniyle aday olamayacağı gelecek yılki Fransa cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesindeki kampanya, muhtemelen birkaç ay içinde bütçe anlaşması için fırsat penceresini kapatacak.

Kamuoyu yoklamalarında önde giden Le Pen, seçilmesi halinde Paris’in AB bütçesine yaptığı katkıları büyük ölçüde azaltacağına söz verdi.

Fransız-Alman görüşmeleri sorulduğunda, Le Pen’in partisi Ulusal Birlik’ten (RN) bir yetkili, sonbaharda seçim programını açıkladıklarında Fransız-Alman ilişkilerine dair vizyonlarını paylaşacaklarını söyledi.

Solun adayı ve Boyun Eğmeyen Fransa’nın (LFI) lideri Jean-Luc Mélenchon, Paris ile Berlin arasında yapılacak herhangi bir anlaşmanın, Fransa’yı ya da bir sonraki liderini değil, yalnızca Macron’u bu anlaşmaya bağlayacağına dikkat çekti.

Almanya ve güçlü otomotiv endüstrisi, otomobil üreticilerine daha fazla esneklik tanınması ve alternatif yakıtların daha büyük bir rol oynaması gerektiğini savunarak, AB’nin 2035’ten itibaren yeni içten yanmalı motorlu otomobilleri kademeli olarak kaldırma planını uzun süredir zayıflatmaya çalışıyor.

Fransa, bu hedefi Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın temel taşı olarak uzun süredir savunuyor. 

Fakat Macron, bloğun yeşil gündeminin bazı kısımlarına karşı giderek daha eleştirel bir tutum sergiliyor ve Paris, Avrupa tedarik zincirlerini ve yerel üretimi güçlendiren üreticiler için daha fazla esnekliğe açık olduğunu son zamanlarda işaret etti.

Daha keskin anlaşmazlık ise Sanayi Hızlandırıcı Yasası ile ilgili.

Fransız Ekonomi Komiseri Stéphane Séjourné’nin öncülük ettiği bu sanayi tasarısı, Avrupa şirketlerine kamu ihaleleri ve sübvansiyon programlarında avantaj sağlayacak.

Almanya, bürokratik engellere yol açabileceğinden veya önemli ticaret ortaklarını kızdırabileceğinden korktuğu hükümlere karşı temkinli bir tutum sergiliyor.

AB’nin ticaret taahhütleriyle çelişmeyi önlemek için Avrupa Komisyonu, yeni kuralların avantajlarını, henüz tanımlanacak bir kriterler listesini karşıladıkları takdirde ürünleri “Made in Europe” olarak nitelendirilebilecek bir grup AB dışı “güvenilir ortak”a da genişletmeyi önerdi.

Almanya daha önce Birleşik Krallık veya Kanada gibi müttefiklerin de bu kapsamda yer almasını istemişti.

Fransa ise “Made in Europe” etiketini başlangıçta AB’nin 27 üye ülkesiyle sınırlamak ve daha sonra duruma göre genişletmeyi değerlendirmek istiyor.

Martin, “‘Made in Europe’ etiketi ancak ürün gerçekten Avrupa’da üretilmişse anlamlı,” dedi.