Hindistan Dışişleri Bakanlığı, Karadeniz’de MV OMORFI adlı ticari gemiye düzenlenen ve bir Hindistan vatandaşının ölümüyle sonuçlanan saldırının ardından Ukrayna’nın Yeni Delhi Büyükelçisi Oleksandr Polişçuk’u bakanlığa çağırdı. Saldırıyı kınayan bakanlık, sivil denizcilerin hayatını tehlikeye atan bu tür eylemlerin kabul edilemez olduğunu duyurdu.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı, Hint denizcilerin bulunduğu bir ticari gemiye düzenlenen saldırının ardından Ukrayna’nın Yeni Delhi Büyükelçisi Oleksandr Polişçuk’u bakanlığa çağırdı. Konuya ilişkin açıklama bakanlığın basın servisi tarafından yapıldı.

Dışişleri Bakanlığının açıklamasında, “Ukrayna’nın Hindistan Büyükelçisi Oleksandr Polişçuk, bir Hindistan vatandaşının trajik şekilde hayatını kaybettiği ticari gemi MV OMORFI’ye yönelik saldırı nedeniyle bugün Dışişleri Bakanlığına çağrıldı” ifadeleri yer aldı.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı verilerine göre, MV OMORFI gemisinde üçü Hindistan vatandaşı olmak üzere toplam 10 mürettebat yer alıyordu. Saldırıda Hint denizcilerden biri hayatını kaybederken, diğer iki vatandaşın güvende olduğu açıklandı.

Olaydan dolayı duyduğu derin kaygıyı dile getiren bakanlık, bu tür vakaları kınadığını duyurdu.

Açıklamada, yaşanan olayların seyir güvenliğini, seyrüsefer serbestisini ve uluslararası ticareti olumsuz etkilediği kaydedildi.

Ukraynalı büyükelçiye, Hindistan’ın ticari gemilere yönelik saldırılara ilişkin duyduğu kaygıyı Kiev yönetimine iletmesi talimatı verildi.

Bakanlık açıklamasında ayrıca, “Dışişleri Bakanlığı, masum sivil denizcilerin hayatını tehlikeye atan bu tür eylemlerin kabul edilemez olduğunu ve engellenmesi gerektiğini bir kez daha vurguladı” ifadelerine yer verildi.

Indian Express gazetesi, diplomatın bakanlığa çağrılması kararının, Yeni Delhi yönetiminin Karadeniz’deki çatışma bölgesinde yer alan vatandaşlarının güvenliğine dair duyduğu endişelerin gölgesinde alındığını yazdı.

Hindistan yönetimi daha önce de vatandaşlarına Karadeniz’deki gemilerde çalışma risklerini değerlendirmeleri yönünde çağrıda bulunmuştu.

Küresel iktisadi bilanço tutarı, 2024’teki 1,7 katrilyon dolardan 2025’te yaklaşık 1,8 katrilyon dolara (1.800 trilyon dolar) ulaştı.

McKinsey’in yayınladığı rapora göre dünya hiç olmadığı kadar zengin. Fakat bu zenginlik, gerçek üretimden ziyade, kağıt varlıkların giderek daha da abartılı değerlemelerine dayanıyor. Rapora göre bu çelişkinin nasıl çözüleceği, dünyanın önde gelen ekonomilerinin geleceğini belirleyecek.

Rapora göre birkaç varlık sınıfı, “temel” ekonomiyle arasındaki dengesizliği daha da artırdı ve bu durum, enflasyon, varlık değerleme kayıpları veya en iyi senaryoda verimlilik artışı yoluyla düzeltmelerin yaşanma olasılığını artırdı.

Gerçek üretim yaratan sermaye stokundaki artışın aksine, yüksek değerlemelere dayanma eğilimi, ya varlık fiyatlarındaki düşüş ya da uzun süreli enflasyon yoluyla acı verici bir düzeltme riskini körüklüyor.

Bununla birlikte, yapay zeka kaynaklı bir verimlilik patlamasının da yardımıyla dünyanın esasen yüksek varlık değerlemelerine doğru büyüdüğü daha iyimser bir senaryo da mevcut.

Araştırmacıların bulgularına göre, küresel hanehalkı serveti 570 trilyon dolara ulaştı; bu rakam 2025’e kıyasla 40 trilyon dolarlık bir artışa tekabül ediyor. 

Fakat bu artışın yalnızca %20’si gerçek sermaye birikiminden, yani makine ve teçhizat, konut ve binalar, altyapı ve fikri mülkiyete yapılan net yeni yatırımlardan kaynaklandı.

Geri kalan kısım ise enflasyon ile mevcut varlıkların piyasa değerlerindeki artışın birleşiminden kaynaklanıyor.

Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da servet artışının temel itici gücü hisse senedi değerleriydi. Çin, Fransa ve Almanya’da ise gayrimenkul fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle kağıt üzerindeki servet azaldı. Birleşik Krallık ve Japonya’da ise enflasyon, varlık değerlerini yukarı çekti.

Bu, uzun süredir devam eden bir eğilimin daha aşırı bir versiyonu: 2000’den 2024’e kadar, küresel servet artışının %30’u net yatırımlardan kaynaklanmıştı.

En alt kademeden başlayarak ele alındığında, reel varlıklar arasında hanehalkları, hükümetler ve şirketler tarafından sahip olunan gayrimenkul, altyapı, makine ve ekipman ile fikri mülkiyet yer alıyor. Bunların toplam değeri 620 trilyon dolar ve sektörler genelinde küresel net varlığı oluşturuyor.

Finans sektörü dışında tutulan finansal varlıklar arasında hisse senetleri, tahviller, krediler, döviz ve mevduatlar ile emeklilik fonları gibi varlıklar yer alıyor. Her finansal varlığın karşılık gelen bir yükümlülüğü vardır ve bunlar küresel düzeyde birbirini dengeler.

Bu “finansal katman”, serveti varlık sahipliğinden ayırma işlevi görür ve gerçek varlıkların toplam değerine yakındı.

Finans sektörü ise bu finansal varlık ve yükümlülükler arasında aracılık yapıyor. 550 trilyon dolarlık büyüklüğüyle, finans sektörü reel varlıkların değerinin yüzde 90’ına ulaşmış.

Servet, nihai olarak bilançolardaki dengeleyici kalem ve toplam varlıklar ile yükümlülüklerin farkına eşit. Bu, 2025 yılında 600 trilyon dolar seviyesindeydi.

2025 yılında, bilançoların küresel ekonomiden giderek daha fazla kopması, dünyanın en büyük iki ekonomisi tarafından yönlendirildi.

2000 yılından bu yana kârların GSYİH’deki payının iki katına çıkmasıyla birlikte, ABD’deki hisse senedi değerleri şirketlerin net varlıklarının 2,4 katına yükseldi.

Çin’deki kurumsal borç, küresel ortalamanın yüzde 50’sine karşılık, reel varlıkların yüzde 80’ine ulaştı.

ABD’de kamu borcu tüm zamanların en yüksek seviyelerine yakın seyrediyor ve en hızlı artış Çin’de yaşandı.

Küresel ölçekte, kurumsal ve hanehalkı borçlarının ve gayrimenkul varlıklarının büyük bir kısmı, GSYİH’ye oranla 25 yıllık ortalamalara yaklaştı.

Enflasyon bu normalleşmeye katkıda bulundu; ancak değerler hâlâ 2000 öncesi seviyelerin oldukça üzerinde seyrediyor. Yatırımların yatay seyretmesi karşısında, üretken varlıkların GSYİH’ye oranı sabit kaldı.

McKinsey Global Institute’un ortağı Jan Mischke, Axios’a verdiği demeçte, “Artık bu gezegendeki her varlığın finansallaştığını söyleyebiliriz,” diyor. 

Bu yüksek varlık değerlemelerinin kendiliğinden çözülmesi için birkaç makul yol var. Bunlardan biri, basitçe “idare etme” yaklaşımı: Düşük büyüme, düşük faiz oranlarına yol açar; bu da yüksek değerlemelerin devam edeceği anlamına gelir. 2010’lu yıllarda büyük ekonomilerde yaşananlar aşağı yukarı buydu.

Fakat daha dramatik olasılıklar da söz konusu; bunlardan bazıları olumlu, bazıları ise ürkütücü.

Küresel ekonomi için en iyi senaryo, yapay zeka ya da başka kaynaklardan kaynaklanan verimliliğin bir sıçrama göstererek GSYİH’da bir patlama yaratması ve bu durumun hisse senetleri ile diğer varlık türlerinin yüksek değerlemelerini haklı çıkarması. 1990’ların sonlarında yaşanan da esasen buydu.

Daha karamsar bir olasılık ise, enflasyondaki sürekli artışın varlıkların reel değerini aşındırması, varlıkların tarihsel normlara geri dönmesine neden olması ve insanların reel anlamda daha yoksul kalması. Bu durum, tartışmalı da olsa, 2021-2022 yıllarında yaşandı.

En endişe verici olasılık ise, 2002 ve 2008 yıllarında görülen türden bir küresel varlık fiyatları sıfırlaması yaşanması.

Mischke, “Aşırı abartılmış senaryoların, üretkenlikteki hızlanma gibi olumlu şekiller de dahil olmak üzere, ortalamaya geri dönme eğilimi vardır. Fakat ara sıra büyük bir borç krizi ya da piyasa çöküşü de yaşanır,” diyor.

Raporun yazarlarından Arvind Govindarajan ise, “ABD’de bizim için asıl soru şu: Verimlilik ve GSYİH daha yüksek olacak mı –bu durumda bir verimlilik artışı yaşanır– yoksa enflasyonist bir senaryoya mı düşeceğiz?” diye soruyor.

Rapora göre 2026 yılına girerken büyük ekonomiler farklı yol haritaları izledi. ABD bir “verimlilik ivmesi” senaryosu içindeydi fakat yüksek kamu borcu ve hisse senetleri, “sürekli enflasyon” ya da “bilanço sıfırlaması” olasılığını gündeme getiriyor.

Avrupa ise, durgun talebin büyümeyi ve faiz oranlarını aşağı çekmesiyle “uzun vadeli durgunluk” yönüne doğru kaydı.

Çin’de ise gayrimenkul değerlerindeki düşüşün ortasında bilançolarda kısmi bir sıfırlama yaşanmış olsa da, kamu harcamaları ve kurumsal yatırımlar bilanço büyümesini desteklemeye devam etti.

Ukrayna, Rusya’nın balistik füze saldırılarına karşı koyabilmek amacıyla Avrupa ortaklığıyla geliştirilen Freyja füze savunma sisteminin ilk prototipini 2027’nin ilk yarısında tamamlamayı hedefliyor. Kiev yönetimi, Patriot sistemlerine olan bağımlılığı azaltmayı amaçlayan proje kapsamında müttefiklerinden kritik teknoloji desteği bekliyor. Fransa, İtalya, Almanya ve İsveç merkezli savunma devlerinin yer aldığı konsorsiyum, açık mimariye sahip uygun maliyetli bir hava savunma ağı kurmayı planlıyor.

Ukrayna, Rusya’nın füze saldırılarını engelleyecek yeni silah kapasitesine ulaşmak için müttefiklerine yönelik girişimlerini sürdürürken, Avrupa ortaklığıyla geliştirilen Freyja kod adlı antibalistik sistemin prototipinin önümüzdeki yılın ilk yarısında hazır olmasını istiyor.

Reuters’ın aktardığına göre Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Sekreter Yardımcısı ve Freyja projesinin yöneticisi David Aloyan, araştırma ile geliştirme maliyetlerini hesaplamakla görevlendirilen uluslararası yönlendirme komitesinin yakın zamanda ilk kez bir araya geleceğini açıkladı.

Antibalistik koalisyon, iki hafta önce Fransa’nın başkenti Paris’te düzenlenen zirveyle resmi olarak kuruldu. Zirveye Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin de aralarında yer aldığı 10 Avrupa ülkesinin liderleri ile yaklaşık 12 savunma sanayisi üreticisi katıldı.

Süreç hakkında bilgi veren Aloyan, “Çok dar bir takvimde çalıştığımız için iddialı bir hedefimiz var. Önümüzdeki yılın ilk yarısında ilk pratik sonuçlarını gösterebilecek uygulanabilir bir prototipe sahip olmayı amaçlıyoruz” dedi.

Patriot sistemine alternatif arayışı

Ukrayna, Rusya’nın ses hızının katlarca üzerine çıkan balistik füzelerini güvenli biçimde düşürebilen tek silah olan ABD yapımı Patriot hava savunma sistemlerine kronik olarak bağımlı durumda bulunuyor. Ancak Patriot tedariki; siyasi dalgalanmalar, düşük stok seviyeleri ve uzun üretim süreçleri nedeniyle aksıyor.

Rusya ordusu bu ay içinde başkent Kiev ile güneydeki liman kenti Odesa’ya yönelik balistik füze saldırılarını artırdı. Onlarca füzenin fırlatıldığı saldırılarda Ukrayna, önleyici mühimmat eksikliği nedeniyle füzelerin büyük bölümünü imha edemedi.

Ukrayna yönetimi, Freyja projesine bir fırlatma rampası ile bir önleyici füze sağlamaya hazır olduğunu bildirdi. Devlet Başkanı Zelenski, bu ay yaptığı değerlendirmede durumun artık yalnızca bir “test meselesi” olduğunu ifade etti ve sistemin bir yıl içinde operasyonel hale gelmesini umduğunu belirtti.

Kiev, müttefiklerinden modern radarlar, sensörler, füze yönlendirme ve kontrol elektroniği konularında uzmanlık ile teknoloji katkısı bekliyor. Projeye katılan savunma şirketleri arasında SAMP-T sistemini üreten Eurosam konsorsiyumunun yanı sıra Leonardo, Thales ve Saab yer alıyor.

Flamingo seyir füzesini geliştiren Ukraynalı füze ve insansız hava aracı üreticisi Fire Point, projenin ana sanayi ortağı olacağını duyurdu. Şirket, geçen ay projenin radar ihtiyacını karşılamak üzere Alman savunma üreticisi Hensoldt ile anlaşma sağladığını açıkladı.

Açık mimarili modüler yapı

Freyja projesi, birçok Avrupa ülkesinin de bağımlı olduğu Patriot sistemine karşı daha düşük maliyetli bir alternatif oluşturma çabası olarak öne çıkıyor. Fransız-İtalyan ortak yapımı SAMP/T ve Alman üretimi IRIS-T gibi diğer hava savunma sistemleri, balistik füzeleri engelleme konusunda henüz yeterli kabiliyeti kanıtlayamadı.

Zelenski, Freyja koalisyonunun çalışma modelini, savunma sanayisi liderlerinin parçalarını birleştirdiği bir Lego yapısına benzetti.

Sistemin esnekliğine dikkat çeken Aloyan, üreticilere değiştirilebilir parçalara sahip bir sistem çerçevesi geliştirme görevi verildiğini belirterek şunları kaydetti:

“Bu sistemin temel mantığı açık bir mimariye sahip olmasıdır. Danimarka ‘Ben Danimarka yapımı Weibel radarına sahip bir Freyja sistemi istiyorum’ derse bu mümkündür. İsveç, Saab sistemini kullanmak istediğini söylerse bu da sorun teşkil etmez.”

Aloyan, projeye yapılacak tüm katkıları yönlendirmek ve istikrarlı finansman sağlamak amacıyla özel bir organ veya fon kurulmasının değerlendirilen fikirler arasında olduğunu aktardı.

Ukraynalı yetkili, hükümetlerin yanı sıra şirketlerin projede doğrudan yer almasının bürokrasiyi azaltacağını vurgulayarak, “Koalisyon siyasi olmaktan ziyade pratik bir zeminde ilerlemelidir” dedi.