AB ve üye ülkeler “Barış Kurulu”na mesafeli

Donald Trump bugün (19 Şubat) Washington’da Gazze için yeni örgütü “Barış Kurulu”nu ilk kez toplarken, Avrupa büyük ölçüde kenarda kalmayı tercih ediyor.

İlk oturumun Gazze’nin savaş sonrası yönetimi ve yeniden inşasına odaklanması bekleniyor. Bu girişim ilk olarak eylül ayında Washington’un Gazze için 20 maddelik ateşkes planı olarak ortaya atılmıştı, fakat o zamandan beri uluslararası çatışmaların çözümü için daha geniş bir platform olarak yeniden şekillendirildi.

Avrupa başkentlerinin ilk tepkisi soğuk oldu, ülkeler gözlemci statüsünü tercih etti ve çoğu durumda açıkça şüpheci bir tutum sergiledi.

Sadece Macaristan ve Bulgaristan bu plana tam olarak katılma niyetini açıkladı.

İtalya, Romanya ve Kıbrıs gözlemci olarak katılacak. Danimarka da dahil olmak üzere bazı ülkeler hiç davet almadı.

Avrupa Komisyonu da üyelikten vazgeçti ve bunun yerine yönetim hiyerarşisinde nispeten kıdemsiz bir isim olan Akdeniz Komiseri Dubravka Šuica’yı göndermeyi tercih etti.

Euractiv, AB ülkelerinin tutumlarını derledi.

Avusturya: Katılma olasılığı düşük. Avusturya Şansölyesi Christian Stocker, ülkesinin üye olma planı olmadığını söyledi ve “Bu tür durumlar için zaten bir organizasyon var, BM… ve ben paralel yapıları desteklemiyorum,” dedi.

Belçika: Katılmıyor ve davet edilmedi. Dışişleri Bakanı Maxime Prévot, Beyaz Saray’ın Belçika’nın geçen ay anlaşmayı imzaladığı yönündeki iddialarını yalanlamak zorunda kaldı.

Ulusal yayıncı RTBF, Amerikalıların Belçika’yı Belarus ile karıştırdığını bildirdi. Prévot, hükümetinin, AB’nin bu konuda ortak bir tutum sergilemesini istediğini söyledi.

Bulgaristan: Katılmayı düşünüyor. Geçici Başbakan Rossen Jeliazkov, geçen ay İsviçre’de girişim resmi olarak başlatıldığında Trump’ın yanında oturdu, fakat karar hâlâ parlamentoda onaylanmayı bekliyor.

Hırvatistan: Katılmayacak. Normalde siyasi rakip olan Başbakan Andrej Plenković ve Cumhurbaşkanı Zoran Milanović, daveti reddetme konusunda aynı görüşte görünüyor.

Kıbrıs: Gözlemci statüsü. Atina ve Lefkoşa, İsrail ve Filistin Yönetimi ile açık kanalları olduğunu söyledi.

Çekya: Katılma olasılığı düşük. Başbakan Andrej Babiš, Prag’ın diğer AB ülkeleriyle koordinasyon içinde olmak istediğini söyledi.

Danimarka: Davet edilmedi. Trump’ın Kopenhag ve Nuuk’a, Danimarka’nın yarı özerk toprağı Grönland’ı terk etmeleri için yoğun baskı uygulamasının ardından ABD ile ilişkiler düşük bir noktaya geldiğinden, Danimarka davet almayan tek İskandinav ülkesi oldu.

Estonya: Davet edilmedi.

Finlandiya: Katılmayacak. Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, kurulun “iyi bir girişim” olduğunu belirtti, fakat Finlandiya’nın mevcut haliyle katılmayacağını ekledi.

Geçen ay Fin medyası Yle’ye verdiği demeçte, “Ortak bir Avrupa politikamız var ve buna sadık kalacağız,” demişti.

Fransa: Katılmayacak. Fransa, kurulun BM ile potansiyel çakışmasını, uluslararası taahhütleriyle uyumsuzluğunu ve Gazze dışındaki odak noktasını eleştirerek katılmayacağını belirten ilk ülkeler arasında yer aldı.

Almanya: Katılma olasılığı düşük. Şu ana kadar Alman hükümeti kurula temkinli bir şekilde yanıt verdi. Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Gazze’de barışın sağlanması çabalarını genel olarak desteklerken, BM’nin çatışmaları çözmek için halihazırda kurulmuş bir uluslararası kuruluş olduğunu defalarca vurguladı.

Yunanistan: Gözlemci statüsünde. Yunanistan, BM’nin kenara itilmesinden ve Türkiye ile deniz sınırları konusunda yaşadığı anlaşmazlıkta potansiyel zorluklardan endişe duyarak, kurulun Gazze ile sınırlı kalması gerektiğini savunarak başlangıçta kurula karşı çıktı. Yine de Yunanistan hükümeti, kurulun BM Güvenlik Konseyi kararlarına uyması gerektiğini belirtti.

Macaristan: Katılacak. Donald Trump’ın yakın müttefiki olan Başbakan Viktor Orbán, ülkesinin kurucu üyelerden biri olarak girişime katılacağını, “çünkü Macaristan’ın büyümeye ve gelişmeye devam etmek için barışa ihtiyacı olduğunu” söyledi.

İrlanda: Katılmayacak. İrlanda Başbakan Yardımcısı Simon Harris geçen ay yaptığı açıklamada, bu girişimin “çok ciddi tehlike sinyalleri” verdiğini söylemişti.

Yerel yayıncı RTE’ye göre Harris, “Putin’in barış kelimesini içeren herhangi bir girişime katılmayı düşünmesi hiç hoş değil,” dedi.

İtalya: Gözlemci statüsünde. Dışişleri Bakanı António Tajani, Kıbrıs’ın da benzer bir karar alarak Konsey’in dönüşümlü başkanlığını üstlendiği için, Roma’nın perşembe günü yapılacak ilk toplantıya gözlemci olarak katılmasının “uygun” olduğunu söyledi. Tajani, toplantıya katılmak için Washington’a gidecek.

Letonya: Davet edilmedi.

Litvanya: Davet edilmedi ve katılmayacak.

Lüksemburg: Davet edilmedi ve katılmayacak. Başbakan Luc Frieden, ülkesinin davet edilse bile muhtemelen katılmayacağını söyledi.

Yerel medya Paperjam’e göre başbakan, Gazze’de barış yaratma girişimini övdü, fakat bu konuyu ele almak için BM gibi mevcut çok taraflı kuruluşları tercih ettiğini söyledi.

Malta: Kararsız. Başbakan Robert Abela, ülkesinin resmi olarak davet edilmediğini, fakat hükümetin “gayri resmi” bir davet aldığını söyledi. Abela ayrıca kurulun formatını eleştirdi.

Hollanda: Davet edildi, katılıp katılmayacağı belli değil. Görevden ayrılan Hollanda Başbakanı Dick Schoof geçen ay ülkesinin girişime katılmak için davet aldığını doğruladı, fakat nihai kararın henüz verilmediğini söyledi. Rob Jetten liderliğindeki yeni hükümet, bu konuda henüz bir açıklama yapmadı.

Polonya: Katılmayacak. Muhafazakâr muhalefet partisi Hukuk ve Adalet’in (PiS) ve Trump’ın müttefiki olan Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, girişime destek verdiğini belirtse de, nihai karar hükümete ait. Başbakan Donald Tusk, Polonya’nın “mevcut koşullar altında” girişime katılmayacağını söyledi.

Portekiz: Odak noktası Gazze’de kalırsa katılacak. Dışişleri Bakanı Paulo Rangel geçen ay, hükümetin henüz daveti kabul etmediğini belirtti, fakat yerel medya Publico’ya göre, ülkesi “Gazze ile sınırlı kalırsa” girişime katılmaya açık olacak.

Romanya: Gözlemci statüsünde. Cumhurbaşkanı Nicușor Dan pazartesi günü Washington toplantısına gözlemci olarak katılacağını duyurdu.

Slovakya: Gözlemci. Dışişleri Bakanlığı salı günü yaptığı açıklamada, Slovakya’nın daha önce katılımı reddettiği inisiyatife gözlemci olarak katılacağını doğruladı.

Marco Rubio geçen hafta sonu Slovakya’yı ziyaret etmişti.

Ocak ayında, Başbakan Robert Fico hükümeti, milyar avroluk üyelik ücreti, ABD’nin inisiyatif içindeki statüsü ve BM ile olası çakışmalar dahil olmak üzere, inisiyatifin işleyişine ilişkin endişelerini dile getirmişti.

Slovenya: Reddetti. Başbakan Robert Golob katılmayı reddetti ve ocak ayı sonunda, bunun “geniş uluslararası düzeni ciddi şekilde ihlal ettiğini” ve Gazze’nin ötesine geçen yetkilerinin çok geniş olduğunu söyledi.

İspanya: Reddetti. Başbakan Pedro Sánchez geçen ay, ülkesinin “daveti takdir ettiğini” fakat teklifi reddettiğini söyledi. Bu kararı, İspanya’nın “çok taraflı düzene, BM sistemine ve uluslararası hukuka bağlılığı” ile tutarlı kalmanın bir yolu olarak nitelendirdi.

İsveç: Katılmayacak. İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, diğer AB ülkeleriyle koordinasyon içinde olacağını, fakat ülkesinin “metnin şu anki haliyle” girişime katılmayacağını söyledi.

Brüksel: Avrupa Komisyonu, Akdeniz Komiseri Dubravka Šuica’nın Gazze görüşmeleri için Washington’a gideceğini doğruladı.

Baş sözcü Paula Pinho pazartesi günü yaptığı açıklamada, “Üye olmuyoruz. Šuica, Akdeniz’den sorumlu komisyon üyesi sıfatıyla orada olacak ve Gazze’de barışın sağlanmasına olan bağlılığımızı temsil edecek.”

AB’nin “gözlemci” olarak katılıp katılmayacağı sorusu üzerine Komisyon, bu terimi benimsemeyi reddetti.

Üst düzey AB yetkilileri, bu girişimle ilgili çekincelerini dile getirdiler. Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, geçen ay yapılan gayri resmi AB liderleri toplantısının ardından, “Kurulun tüzüğünde, kapsamı, yönetimi ve BM Şartı ile uyumluluğu ile ilgili bir dizi unsur hakkında ciddi şüphelerimiz var,” demişti.

Blokun diplomatik servisi de benzer endişeleri dile getirdi. Euractiv‘in gördüğü ve geçen ay hazırlanan Avrupa Dış Eylem Servisi belgesine göre, “Tüzük … AB’nin anayasal ilkeleri açısından endişe yaratıyor.”