AB yolunda BDT’ye son: Moldova kurucu belgeleri de feshediyor

Moldova hükümeti, Bağımsız Devletler Topluluğu’nun kurucu belgelerini -BDT Anlaşması, tüzük ve Almatı Deklarasyonu’nu- feshetme kararı aldı. AB üyelik süreciyle bağdaşmayan yükümlülükleri tasfiye etmeyi amaçlayan bu adım, Kişinev’in Moskova yörüngesinden kopuşunun simgesel değil yapısal bir dönüşüme evrildiğini ortaya koyuyor.

Moldova hükümeti, Bağımsız Devletler Topluluğu’nun kurucu belgelerini feshetme kararını kabul etti.

Bakanlar kurulu toplantısında alınan ve devlet internet sitesinden canlı yayımlanan oturumda onaylanan karara göre, 8 Aralık 1991’de Minsk’te imzalanan BDT Kuruluş Anlaşması, 21 Aralık 1991 tarihli protokol ve 22 Ocak 1993’te yine Minsk’te kabul edilen BDT Tüzüğü feshedilecek.

AB üyeliği BDT’yle bağdaşmıyor

Devlet Sekreteri Sergey Mihov, belgeleri kabineye sunarken gerekçeyi açıkça ortaya koydu.

Mihov, “AB’ye katılım süreci, Moldova Cumhuriyeti’nin AB üye devleti statüsüyle bağdaşmayan BDT yükümlülüklerinden vazgeçmesini kaçınılmaz biçimde gerektiriyor” dedi.

Topluluğun diğer üyeleriyle ilişkilerin bundan böyle büyük ölçüde ikili anlaşmalar temelinde sürdürüleceğini vurgulayan Mihov, Moldova’nın BDT çerçevesindeki bazı anlaşmaları -özellikle ticaret, ekonomi ve sosyal alanlardakileri- korumayı öngördüğünü de belirtti.

Mihov, “Bu düzenlemeler Moldova vatandaşlarına somut yarar sağlamaya ve ulusal çıkarlarla örtüşmeye devam ettiği sürece bu anlaşmalar yürürlükte kalacak” diye konuştu.

Sandu’nun zaferiyle başlayan kırılma

Moldova’nın BDT’ye bakışı, 2020 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Maya Sandu’nun zaferinin ardından köklü biçimde değişmeye başladı.

AB entegrasyonunu resmi devlet hedefi olarak ilan eden Sandu, topluluğun zirvelerine katılımdan çekildi. Şubat 2023’te hükümet, BDT çerçevesinde imzalanmış 282 anlaşmadan 120’sinin feshini öngören planı açıkladı.

Dışişleri Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre Moldova, bu tarihe kadar söz konusu anlaşmaların 70’inden çekilmiş durumda.

Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mariya Zaharova, Kişinev’in tutumunu ikiyüzlülük olarak nitelendirdi. Zaharova, Moldova yetkililerinin bir yandan topluluğu terk etme söylemini sürdürürken öte yandan BDT üyeliğinin sosyoekonomik avantajlarından vazgeçmekte aceleci davranmadığına dikkat çekti.

Bağımsız Devletler Topluluğu Kurucu Anlaşması ve buna bağlı Protokol, Aralık 1991’de aralarında Moldova Cumhuriyeti’nin de bulunduğu 11 eski Sovyet devleti tarafından imzalanmıştı. Anlaşma ve Protokol’ün temel amacı, SSCB’nin varlığının sona erdiğini tescil etmek ve BDT’yi kurmaktı. Topluluğun dayandığı temel ilkeler ise 1993 yılında onaylanan BDT Tüzüğü ile belirlenmişti.

Günümüzde, BDT kapsamında imzalanan 283 anlaşmadan 71’i Moldova tarafından feshedilmiş durumda; yaklaşık 60 anlaşma ise inceleme aşamasında bulunuyor.

Dışişleri ve Avrupa ile Entegrasyon Bakanı Nicu Popescu, Şubat 2023’te yaptığı açıklamada, Moldova’nın BDT bünyesindeki onlarca anlaşmadan çekilme sürecini başlattığını duyurmuştu.

Parlamento, Mayıs 2023’te Mir Devletlerarası Televizyon ve Radyo Şirketi’nin kurulmasına ilişkin anlaşmadan çıkma yönünde nihai kararını verdi; Temmuz ayında ise BDT Üyesi Devletlerin Parlamentolar Arası Meclis Sözleşmesi feshedildi. Moldova hükümeti, Ocak 2024’te yaptığı bildirimde, yetkililerin BDT kapsamında ülke için hiçbir değer taşımayan 119 anlaşma belirlediğini açıkladı. Kişinev yönetimi ayrıca, 2024 yılı itibarıyla BDT’ye ve topluluk platformundaki diğer kuruluşlara üyelik aidatı ödemeyi durdurdu.

Rusya Maliye Bakanlığı verilerine göre, 2020-2023 yılları arasında BDT ve bağlı sivil toplum kuruluşlarına üyelik aidatı kapsamında Moldova bütçesinden yaklaşık 35 milyon ley (yaklaşık 1,8 milyon dolar) ödeme yapıldı.