ABD, Çin’e yazılım ihracatını kısıtlamayı planlıyor

Washington yönetimi, Çin’in nadir toprak elementleri ihracatına getirdiği kısıtlamalara yanıt olarak, Amerikan yazılımlarıyla üretilen ürünlerin Çin’e satışına geniş çaplı sınırlamalar getirmeyi değerlendiriyor. Henüz taslak aşamasında olan adım, dizüstü bilgisayarlardan jet motorlarına kadar geniş bir yelpazeyi etkileyebilir.

ABD yönetimi, Amerikan yazılımlarıyla üretilen ürünlerin Çin’e ihracatına kapsamlı sınırlamalar getirmeyi değerlendiriyor.

Reuters haber ajansına konuşan konuyla ilgili bilgi sahibi bir Amerikalı yetkili ve üç kaynak, söz konusu önlemlerin dizüstü bilgisayarlardan jet motorlarına kadar geniş bir ürün yelpazesini kapsayabileceğini belirtti. Taslak halindeki önlemlerin değerlendirme süreci devam ediyor.

Trump’tan yeni ticaret hamlesi

ABD Başkanı Donald Trump, ekim ayı başında yaptığı açıklamada, Çin’e yönelik “kritik yazılım” ihracatına yeni kısıtlamalar getirme ve Çin menşeli ürünlere yüzde 100 gümrük vergisi uygulama planını duyurmuştu.

Trump, bu kararları 10 Ekim’de sosyal medya hesabından paylaşarak önlemlerin 1 Kasım’a kadar yürürlüğe gireceğini söylemişti.

Başkan, bu adımların gerekçesi olarak Pekin’in nadir toprak elementlerinin ihracatına getirdiği yeni kısıtlamaları göstermişti.

Reuters’a konuşan kaynaklar, yönetimin henüz nihai bir karar vermediğini bildirdi. Ancak böyle bir önlemin gündeme alınması, Washington’un Çin’le ekonomik çekişmeyi belirgin şekilde tırmandırmayı düşündüğünü ortaya koyuyor.

Kaynaklardan ikisi, bazı ABD’li yetkililerin daha sınırlı önlemlerden yana olduğunu ifade etti.

Hazine bakanı: Her seçenek masada

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Beyaz Saray’da basın mensuplarına yaptığı açıklamada, “Her şey masada” dedi. Bessent, yazılım ihracatına getirilebilecek olası kısıtlamaların G7 ülkeleriyle koordinasyon içinde uygulanabileceğini söyledi.

Gelişmenin ardından ABD finans piyasalarında dalgalanma yaşandı. S&P 500 endeksi günü yüzde 0,5, Nasdaq ise yaklaşık yüzde 1 düşüşle kapattı.

“Yazılım, ABD için doğal bir kaldıraç noktası”

Eski bir ticaret yetkilisi olan ve şu anda New American Security Center’da görev yapan Emily Kilcrease, yazılımın ABD için doğal bir baskı aracı olduğunu belirtti.

Kilcrease, “Yalnızca uygulamaya koyabilecekleri tehditleri masaya koymalarını umarım” diye konuştu.

Ayrıca Kilcrease, bu tür kısıtlamaların uygulanmasının zor olabileceğini ve Amerikan sanayisinde ciddi tepki doğurabileceğini söyledi.

Pekin’den yanıt: Yanlış yoldan gidilirse karşılık veririz

Washington’daki Çin Büyükelçiliği sözcüsü, önerilen önlemler hakkında doğrudan yorum yapmadı ancak ABD’yi “tek taraflı uzun menzilli yargı yetkisi” uygulamakla suçladı.

Sözcü, “ABD yanlış yoldan giderse Çin, meşru hak ve çıkarlarını kararlılıkla koruyacak tedbirler alacak” ifadelerini kullandı.

Konuya yakın bir kaynak, yönetimin söz konusu planı Pekin üzerinde baskı kurmak amacıyla bir müzakere aracı olarak gündeme getirebileceğini, ancak uygulamaya koymayabileceğini belirtti.

Diğer iki kaynak ise taslağın daha dar kapsamlı versiyonlarının da değerlendirildiğini aktardı.

Konuyla ilgili bir başka kişi ise, “Hayal edilebilecek her şey Amerikan yazılımıyla üretiliyor” diyerek olası kısıtlamaların küresel etkisine dikkat çekti.

Küresel ticareti sarsabilir

Uzmanlar, böyle bir adımın özellikle teknoloji sektöründe küresel ticareti ciddi ölçüde etkileyebileceğini ve ABD ekonomisine de maliyet getirebileceğini belirtiyor.

Bu öneri, ABD’nin 2022’de Ukrayna’ya askeri müdahalesinin ardından Rusya’ya uyguladığı teknoloji ihracat kısıtlamalarını akla getiriyor.

O dönemde Washington, ABD teknolojisi kullanılarak üretilen ürünlerin Moskova’ya satışını yasaklamıştı.

Trump’ın açıklamaları, Güney Kore’de yapılması planlanan Trump-Xi Jinping görüşmesi öncesine ve Pekin’in nadir toprak elementleri ihracatına yeni kısıtlamalar getirmesinden bir gün sonrasına denk geldi.

Başkan, paylaşımında Çin’i “neredeyse tüm ürünlerinde kapsamlı ihracat kontrolleri uygulamaya hazırlanmakla” suçlamış ve bu politikayı “ahlaki bir rezalet” olarak nitelemişti.

İhracat politikalarında tutarsız adımlar

Trump yönetimi, son aylarda ihracat kontrollerine ilişkin farklı yönelimler sergiledi. Yönetim önce Nvidia ve AMD üretimi yapay zeka çiplerinin Çin’e gönderilmesini kısıtladı, ardından bu kararı geri aldı.

Mayıs sonunda Pekin’in, nadir toprak elementlerinin ABD’li otomobil üreticilerine sevkiyatını geciktirmesi üzerine Washington, çip tasarım yazılımı ve diğer ürünlere yönelik yeni kısıtlamalar getirdi. Fakat temmuz ayında bu önlemler gevşetildi.

Öte yandan Çin yönetimi, ABD’li firmaların yaptırım uygulanan Çinli şirketlerle yüzde 50 veya daha fazla ortaklığı olan firmalarla ticaret yapmasını yasaklayan son kuralı eleştirdi.

Halihazırda Çin menşeli ürünler, ABD’de ortalama yüzde 55 gümrük vergisine tabi tutuluyor.

Trump’ın planladığı artışlar yürürlüğe girerse bu oranın yüzde 155’e çıkması bekleniyor.

Bununla birlikte Başkan, 12 Ekim’de yaptığı başka bir sosyal medya paylaşımında, “ABD, Çin’e yardım etmek istiyor, zarar vermek değil!!!” ifadelerini kullandı.

Hazine Bakanı Bessent’in, Trump-Xi görüşmesinden önce bu hafta Malezya’da Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile bir araya gelmesi bekleniyor.