ABD-Suudi anlaşmasıyla Çin’le nadir toprak elementleri yarışı kızışıyor

ABD’li nadir toprak elementleri şirketi MP Materials, Suudi madencilik şirketi Maaden ile Orta Doğu krallığında nadir toprak elementleri endüstrisinin geliştirilmesini “araştırmak” için bir ön anlaşma imzaladı.

Çarşamba günü açıklanan anlaşma, MP’nin stratejik yatırımcısı olan Çinli nadir toprak elementleri devi Shenghe Resources’ın Avustralya borsasına kote olan Peak Rare Earths’ü satın alacağını açıklamasının ardından geldi.

Çin hakim olduğu işleme endüstrisi için hammadde teminini güvence altına almak için harekete geçerken, diğer ülkelerin bu malzemeler için alternatif tedarik zincirleri geliştirmeye çalışmasıyla nadir toprak elementleri tedarikini güvence altına alma yarışının giderek kızıştığı görülüyor.

MP-Maaden anlaşması, ABD Başkanı Donald Trump’ın da katıldığı 2025 ABD-Suudi Yatırım Forumu’nun kenarında imzalandı. Trump yönetimi, görüşmelerin ardından Suudi Arabistan’ın ABD’ye 600 milyar dolar yatırım yapmayı kabul ettiğini açıkladı.

İki şirket ortak açıklamada, madencilik, ayırma, arıtma ve mıknatıs üretimi dahil olmak üzere “Suudi Arabistan’da dikey entegre bir nadir toprak tedarik zincirini ortaklaşa geliştirme fırsatlarını araştırmayı hedeflediklerini” belirtti.

Nadir toprak elementleri, elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri ve füzelerdeki aktüatörler ve insansız hava araçlarına güç sağlayan küçük motorlar gibi savunma sistemlerinde kullanılan güçlü mıknatıslar da dahil olmak üzere bir dizi modern teknolojide kullanılan 17 elementtir. MP, ABD’deki tek nadir toprak madenini işleten Mountain Pass’ı işletiyor ve Amerika’da madenden mıknatısa kadar uzanan bir tedarik zinciri kurmayı hedefliyor.

MP CEO’su James Litinsky, iki şirket tarafından imzalanan mutabakat zaptının “yeni teknolojilerin tetiklediği dönüşüm sürecinde küresel tedarik zincirinin yeniden dengelenmesi yolunda atılan önemli bir ilk adım” olduğunu söyledi.

Maaden CEO’su Bob Wilt, şirketin petrol ekonomisinden uzaklaşarak ekonomisini çeşitlendirmeye çalışan Suudi Arabistan’da ileri imalatı desteklemek için bir nadir toprak “merkezi” oluşturmak istediğini belirtti.

Wilt, “Suudi ekonomisinin üçüncü ayağı olarak madencilik sektörünü geliştirmeye devam ederken, bu adım, krallığın ekonomik ve endüstriyel büyümesini sağlayacak madenlerin keşfi ve geliştirilmesinde önemli bir adımdır” dedi.

Ticaret savaşında Çin’in kozu

Çin, dünyadaki nadir toprak kalıcı mıknatısların %90’ından fazlasını üretiyor ve bu malzemelerin işlenmesi ve rafine edilmesinde hakim konumda bulunuyor. Bu avantaj, Washington ile ticaret gerilimleri sırasında Çin’in elinde önemli bir koz idi.

4 Nisan’da Çin, yedi ağır nadir toprağı çift kullanımlı ihracat kontrollerine tabi tuttu. Sektör kaynaklarına göre bu hamle, Çin’den mıknatıs sevkiyatlarını büyük ölçüde dondurdu. ABD ve Çin arasında yakın zamanda varılan ticaret ateşkesi, yeni sistem kapsamında lisansların hızlı bir şekilde verileceği umutlarını artırdı. Pekin çarşamba günü, 28 ABD şirketine uygulanan nadir toprak ihracat yasağının 90 gün süreyle askıya alınacağını duyurdu.

MP Materials hisseleri, Suudi Arabistan’ın açıklamasının ardından çarşamba günü geç saatlerde %1,5 değer kazandı. Madencilik şirketi, yüksek maliyetler nedeniyle ilk çeyrekte 22,6 milyon dolar net zarar açıklamıştı. Sonuçlar, Shenghe’nin gümrük vergileri nedeniyle Mountain Pass’tan sevkiyatları durdurması nedeniyle nisan ayında aldığı bir darbeyi yansıtmıyordu.

Shenghe, Çin’deki devasa işleme faaliyetleri için nadir toprak konsantresi hammaddesi biriktirmek amacıyla dünya çapında projelere yatırım yaparak, nadir topraklar alanında dünyanın en önemli oyuncularından biri haline geldi.

Çarşamba günü geç saatlerde Çinli şirket, Tanzanya’da nadir toprak elementi içeren bir mineral olan bastnaesit madeni işleten Avustralya merkezli Peak Rare Earths’ün %100’ünü satın alacağını duyurdu. Shenghe’nin bu hamlesi, geçen yıl temmuz ayında Tanzanya hükümetinin %16 hissesine sahip olduğu madende %50 hisse satın alma planının yerine geçiyor.

Shenghe, Peak’in en büyük hissedarıydı ve kayıtlı hisselerin %20’sinden biraz azına sahipti. Peak’in 7,5 milyon Avustralya doları tutarında hak teklifi yoluyla sermaye artırımı tamamladıktan sonra, madencilik şirketini 150,5 milyon Avustralya doları (96,9 milyon ABD doları) karşılığında satın alacağını açıkladı. Peak, hissedarlara yaptığı açıklamada, Shenghe’nin sermaye artırımı tutarına eşit bir miktar ödemeyi kabul ettiğini de belirtti.

Sermaye artırımı, ekim ayında tamamlanması beklenen ve Tanzanya ve Çin’deki düzenleyici kurumların onayına ve hissedarların oylamasına tabi olan devralma sürecinde Peak’in masraflarını karşılamak için gerekli.

Hak teklifinin tamamı gerçekleştirilirse, devralma işlemi Peak hissedarlarına, Peak’in 20 günlük hacim ağırlıklı ortalama hisse fiyatı olan 0,12 Avustralya dolarına kıyasla %160 prim sağlayacak.

Shenghe’nin yönetim kurulu çarşamba günü Şanghay borsasına yaptığı açıklamada, satın almanın “şirketin maden geliştirme temelini daha da sağlamlaştırmak ve küresel operasyonel yapısını optimize etmek” amacını taşıdığını belirtti.

Shenghe, geçen yıl ASX’te işlem gören başka bir şirket olan Strandline Resources’tan Strandline Resources UK’yi 43 milyon Avustralya doları karşılığında satın almıştı. Bu satın alma ile Çinli madencilik şirketi, Afrika’nın güneydoğusundaki Nyati Mineral Sands projesinde %84 hisseye sahip oldu.