ABD’den İran’a 20 yıllık uranyum zenginleştirme moratoryumu teklifi

Axios’a konuşan kaynaklar ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İslamabad’daki görüşmelerde İran’a nükleer faaliyetlerini 20 yıl süreyle askıya almasını teklif ettiğini bildirdi. Tahran yönetiminin ise nükleer programdaki kısıtlamalar için 10 yılın altında bir süre önerdiği ve taraflar arasında uranyum zenginleştirme ile bölgesel vekil gruplar konusunda görüş ayrılıklarının sürdüğü aktarıldı.

ABD’nin, geçtiğimiz hafta sonu İslamabad’da düzenlenen müzakerelerde İran’a nükleer alandaki her türlü faaliyetini 20 yıl boyunca “askıya almasını” teklif ettiği bildirildi.

The New York Times’ın (NYT) konuya vakıf kaynaklara dayandırdığı habere göre, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından sunulan bu öneri, Tahran’ın nükleer kapasitesine yönelik uzun vadeli kısıtlamaları hedefliyor.

Sürece dair bilgi sahibi bir ABD’li yetkili ve bir diğer kaynağın Axios’a aktardığı bilgilere göre ise İran, bu teklife karşılık süreyi 10 yılın altında kalan “tek haneli” rakamlarla ifade edilen bir karşı öneriyle yanıtladı.

NYT’ye konuşan iki üst düzey İranlı yetkili ile bir ABD’li yetkili, İran’ın masaya getirdiği sürenin beş yıl olduğunu kaydetti.

Haberde, Tahran’ın önerdiği bu sürenin, Donald Trump’ın sonuçlarından memnun kalmayarak askeri operasyonlara yöneldiği Şubat ayındaki müzakerelerde dile getirilen süreyle benzerlik taşıdığına dikkat çekildi.

Bölgesel güvenlik ve seyrüsefer serbestisi müzakerelerin odağındaydı

Tarafların nükleer takvim dışındaki bir dizi kritik başlıkta da henüz mutabakat sağlayamadığı belirtiliyor. Bu konuların başında Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin yeniden tesis edilmesi ve İran’ın Hamas ile Hizbullah gibi yapılara verdiği desteği sonlandırması geliyor.

Buna karşın NYT, müzakerelerdeki asıl “düğüm noktasının” Tahran’ın nükleer hedeflerinden vazgeçme konusundaki isteksizliği ve elindeki uranyumu ülke dışına çıkarmayı reddetmesi olduğunu aktardı.

Habere göre, tarafların şu aşamada nükleer programın bütünü yerine kısıtlama süreleri üzerinde tartışıyor olması, bir anlaşma ihtimalinin hâlâ masada olduğunu düşündürüyor.

İran tarafında Vance’in açıklamalarına tepki

İranlı heyetin, geçtiğimiz Pazar sabahı itibarıyla bir ön mutabakata varılacağına dair beklenti içinde olduğu ancak JD Vance’in düzenlediği basın toplantısıyla bu atmosferin değiştiği ifade edildi.

Axios’un kaynaklarına göre Vance, müzakerelerin kesildiğini duyurduğu açıklamalarında tarafların pozisyonlarının yakınlaştığına dair herhangi bir işaret vermedi. Başarısızlığın sorumluluğunu İran tarafına yükleyen Vance, ABD heyetinin ayrılacağını ilan etti.

Söz konusu kaynaklar, bu açıklamanın İran tarafında şaşkınlık yarattığını belirterek, heyetin basın toplantısı nedeniyle büyük bir öfke duyduğunu aktardı.

Pakistan, Mısır ve Türkiye’den arabulucuların, 21 Nisan’da sona erecek ateşkes öncesinde savaşı durduracak bir uzlaşı sağlamak amacıyla tarafların pozisyonlarını yakınlaştırmaya çalıştığı bildirildi.

ABD’nin uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelik moratoryum talebi, son müzakere turunun en kritik başlığı haline geldi. NYT’ye konuşan bilgi sahibi kaynaklar, “ABD’nin bir dizi ek kısıtlamayla birlikte en az 20 yıllık bir süre önerdiğini” ifade etti.

Washington ayrıca İran’dan, elindeki tüm yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarmasını talep etti. İran heyeti ise bu talebe, uranyumun sevkiyatı yerine “denetimli bir seyreltme süreci” uygulanması önerisiyle karşılık verdi.

Haberde son olarak, müzakerelerin nükleer programın tamamen tasfiyesi yerine kısıtlama sürelerine odaklanmasının Trump açısından siyasi bir risk barındırdığı değerlendirmesine yer verildi.

Olası bir anlaşmanın, 2015 yılında Barack Obama yönetimi döneminde Avrupa ülkeleri, Rusya ve Çin’in katılımıyla imzalanan nükleer anlaşmayı andırabileceği belirtiliyor.

Donald Trump, göreve geldikten üç yıl sonra ABD’yi bu anlaşmadan çekmiş ve söz konusu mutabakatı “asla yapılmaması gereken, tek taraflı ve korkunç bir anlaşma” olarak nitelendirmişti.