AB’de Ukrayna ile mineral anlaşmasının yeniden canlandırılması talebi

ABD Başkanı Donald Trump’ın cuma günü Washington’da Ukrayna Devlet Başkanı Volodiir Zelenskiy ile yaşadığı tartışmanın ardından AB, Ukrayna ile doğal kaynaklar konusunda daha önce konuşulan bir anlaşmayı canlandırma fırsatını değerlendiriyor.

Trump, Ukrayna ile mineraller konusunda kendi anlaşmasını yapmak için yoğun çaba sarf ediyordu fakat Zelenskiy ile yaptığı görüşmenin olumsuz sonuçlanmasının ardından Ukrayna liderini, taslak anlaşma hâlâ imzalanmamışken Beyaz Saray’dan neredeyse kovdu.

AB ülkeleri şimdi Ukrayna’nın maden zenginliklerini kullanmasına yardımcı olmak için 2021’de imzaladıkları anlaşmaya yeni bir soluk getirme şansına sahip. AB bir süredir ortaklığı canlandırmak ve ilerlemeyi hızlandırmak istiyordu.

Çin’e bağımlılığı azaltmak kritik

AB ve Ukrayna kritik hammaddeler konusundaki ortaklıklarını ilk imzaladıklarında anlaşma lityum, kobalt, doğal grafit ve nadir topraklar gibi malzemeler için Çin’e olan ağır bağımlılığı azaltırken yeşil enerji geçişi için hayati önem taşıyan kaynakların tedarikini güvence altına almak için bir teklif olarak görülüyordu.

Nadir minerallerin tedarikinin garanti altına alınması AB’nin gelecekteki güvenliği açısından, özellikle de Avrupa ülkelerinin acilen savunmalarını güçlendirmeye çalıştıkları şu günlerde hayati önem taşıyabilir.

Ukrayna savaşı bazı çabaları sekteye uğratmış olsa da Avrupa Komisyonu sözcüsü Euractiv’e yaptığı açıklamada, “AB’nin ortaklığın uygulanması için Ukraynalı yetkililerle yakın bir şekilde çalıştığını” ve her iki tarafın da uygulama konusunda ilerleme kaydettiğini söyledi.

Nadir toprak elementleri savunma için çok önemli

AB, kritik hammaddelerin yerli üretimini artırmaya çalışsa da, nadir elementlerin sınırlı yatakları ve AB’nin çoğundaki jeolojik durum, bloğun kritik hammadde tedarikinde asla kendi kendine yeterli olamayacağı anlamına geliyor.

AB ülkeleri özellikle, şu anda AB’nin ağır nadir toprak elementleri ithalatının %100’ünü sağlayan Çin’e bağımlı.

AB’nin savunma yatırımlarını daha da artırmaya yönelik yeni açıklanan taahhütleri ve Trump yönetiminin ABD’nin Avrupa’ya yönelik savunma taahhüdünü geri çekip çekmeyeceğine dair endişe, kritik hammadde tedarikini güvence altına alma sorununu daha da kötüleştiriyor.

Anlaşmalar imzalandıktan sonra bile, Ukrayna’da yatırım yapmak isteyen yabancı şirketlerin inşaat çalışmalarına başlamadan önce olağan kayıt sürecinden geçmeleri gerekecek.

Bu da önceden mevcut altyapısı olmayan büyük sıfırdan projelerin (örneğin nadir toprak madeni gibi) inşa edilmesi ve faaliyete geçmesinin yıllar alabileceği anlamına geliyor.

AB’nin ABD ile olası bir anlaşmaya karşı Ukrayna ile ek bir mineral anlaşması yapıp yapmayacağı sorulduğunda bir Komisyon sözcüsü, AB’nin “ABD ile rekabet değil, Ukrayna ile işbirliği” konusunda ısrarcı olduğunu iddia etti.

Sözcü sözlerini, “AB Ukrayna’nın yanındadır ve yanında olmaya devam edecektir zira Ukrayna tüm kıtamızın güvenliği için mücadele etmektedir,” diye sürdürdü.

AB destekli projeler Ukrayna’da başladı

Mevcut AB-Ukrayna anlaşması sadece Avrupa endüstrisine kritik malzemeler ve nadir topraklardan pay sağlamayı değil, aynı zamanda AB’nin Ukrayna’nın maden çıkarma endüstrisini ve tedarik zincirinin diğer kilit parçalarını geliştirmesine yardımcı olmasını amaçlıyor.

Euractiv’e konuşan bir AB yetkilisi, anlaşma kapsamında AB destekli iki projenin 2024 yılında başlatıldığını, bunlardan birinin titanyum madenciliğiyle ilgili olduğunu, diğerinin ise maden çıkarma ve işleme tekniklerinin verimliliğini arttırmaya yönelik olduğunu söyledi.

Ayrıca jeolojik raporların dijitalleştirilmesi ve potansiyel yatakların tespitine yönelik diğer çalışmalarda da ilerleme kaydedildi.

Aynı yetkili, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın Ukrayna’nın maden çıkarma sektörüne yönelik düşük karbon stratejisinin geliştirilmesi ve daha fazla kritik hammadde projesinin belirlenmesi için 6 milyon avroluk bir hibe verdiğini de sözlerine ekledi.

Avrupa Komisyonu’nun refah ve endüstriyel stratejiden sorumlu başkan yardımcısı Stéphane Séjourné, Kiev’de Ukraynalı yetkililerle görüştükten kısa bir süre sonra ancak Zemanskiy’in talihsiz Washington seyahatinden önce çarşamba günü düzenlediği basın toplantısında, “Halihazırda Avrupa olarak adlandırılabilecek bir dizi projemiz var,” dedi ve bunlardan bazılarının “mart ayı itibariyle hazır ve çalışır durumda” olabileceğini söyledi.

Séjourné Kiev ziyareti sırasında AB’nin kararlılığını teyit etmeye ve “Ukraynalılar için bir kazan-kazan” olarak nitelendirdiği bir anlaşmayla ilgili çalışmaları hızlandırmaya çalıştı.