AB’ye 20 milyar avroluk “AI israfı” eleştirisi

Avrupa Birliği’nin devasa yapay zeka (AI) bilgi işlem merkezleri kurmayı hedefleyen 20 milyar avroluk planı, henüz hayata geçirilmeden geniş çapta eleştirilere maruz kalıyor.

Güçlü yapay zeka modellerini eğitmek üzere çok büyük bilgi işlem merkezleri kurma planı Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen tarafından bir yıldan fazla bir süre önce ana hatlarıyla açıklanmıştı.

Bilgi işlem merkezleri bu bahar, bilgi işlem gücünü artırmaya yönelik ABD’nin cesur girişimlerine Avrupa’nın cevabı olarak duyurulacak.

Fakat POLITICO’nun aktardığına göre yasa koyucular ve uzmanlar, bu binaların üreteceği bilgi işlem gücüne Avrupa’da talep olup olmadığını sorguluyor ve AB’nin, ABD ve Çin ile rekabet etmesine yardımcı olamayacak bir çabaya 20 milyar avroyu yatırma riskini taşıdığını söylüyor.

Blok, teknolojiyi düzenlemeye yoğun bir şekilde odaklanması nedeniyle halihazırda ABD ve Çin’’in gerisinde kalmış durumda.

Bu nedenle, OpenAI’ın 500 milyar dolarlık devasa Stargate veri merkezi projesi gibi büyük projeler ilerlerken, etkisiz bir bilgi işlem gücü planı bloğu daha da geriye atabilir.

Alman Yeşiller Partisi’nden Avrupa Parlamentosu milletvekili Sergey Lagodinsky, Brüksel’de düzenlenen bir etkinlikte, “Kimse bana bu dev fabrikalarla ne tür bir iş modeli planladıklarını açıklayamadı” dedi ve şöyle devam etti:

“Bazıları ‘Avrupa’da sadece daha fazla hesaplama gücüne ihtiyacımız var’ diyor. Ama sonra onlara ‘Ne için?’ diye sorduğumda, ‘Önemli değil, sadece daha fazla hesaplama gücüne ihtiyacımız var’ diyorlar.”

Avrupa Komisyonu, verdiği yanıtta, Avrupa’nın diğer kıtalara fazla bağımlı olmaktan kaçınmak için bilgi işlem gücüne ihtiyacı olduğunu belirtti.

Avrupa Komisyonu sözcüsü Thomas Regnier, “Bu sadece ham bilgi işlem gücüyle ilgili değil, egemen bilgi işlemle ilgili,” dedi.

Avrupa Komisyonu, ChatGPT ve Claude gibi önde gelen ABD büyük dil modellerinin (LLM) gelişimine ayak uydurmak amacıyla, bloğun teknoloji liderlerine, girişimlerine ve araştırmacılarına bilgi işlem gücü sağlamak için çabalıyor.

Komisyon, ilk taahhüdü olarak 2024 yılında 16 ülkede AI Fabrikaları olarak bilinen 19 adet AI odaklı süper bilgisayar kurma planlarını duyurdu.

Geçen yılın şubat ayında von der Leyen, bir sonraki adımı açıkladı: gigafabrikalar.

Amaç, her biri yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılan bir çip türü olan 100.000 grafik işlem birimi (GPU) ile çalışan dört ila beş mega tesis inşa etmek.

Bu tesisler, AI Fabrikalarının dört katı büyüklüğünde olacak ve Norveç’teki Stargate veri merkezi gibi dünyanın önde gelen bazı projelerine rakip olacak.

Projeler, kamu ve özel yatırımların birleştirilmesiyle finanse edilecek ve AB, kendi adına planları desteklemek için 20 milyar avroluk bir fon oluşturdu.

Geçen yıl Komisyon tarafından yapılan gayri resmi bir durum değerlendirmesi sırasında, 16 ülkede 60 tesis kurmak için toplam 76 teklif sunuldu; bunların arasında Fransız Scaleway gibi köklü şirketler de yer aldı.

Komisyon’dan Regnier, “Bu, ortaya çıkan önemli bir pazar talebini gösteriyor,” dedi.

Bu tekliflerin bir kısmını birleştirip son haline getirmek ve teklifleri destekleyen AB ülkeleri ile AB’nin süper bilgisayar ağı olan EuroHPC’yi yöneten kuruluş arasındaki pratik ayrıntıları netleştirmek için çalışmalar devam ediyor.

Resmi teklif çağrısı iki kez ertelendi ve şimdi bu bahar başlatılması bekleniyor.

Fikir açık: Çok büyük AI modellerini eğitmek için çok büyük tesisler inşa etmek; bu da muazzam miktarda hesaplama gücü gerektiriyor.

Fakat eleştirmenler, daha küçük tesislerle karşılaştırıldığında, hangi şirketlerin bu mega tesislerin gücünü kullanacağının belirsiz olduğunu söylüyor.

Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Avrupa Politika Çalışmaları Merkezinde araştırma asistanı olan Nicoleta Kyosovska, bir röportajda “Gigafabrikaların hedef kitlesinin ne olduğu çok daha az net,” dedi ve “o kadar çok AI şirketinin” olmadığını, sadece Fransız şirketi Mistral’e sahip olduklarını savundu.

Fransız AI öncüsünün yanı sıra, Avrupa’da eğitilmesi için bu kadar hesaplama gücü gerektiren modeller geliştirebilecek başka AI şirketi bulunmuyor.

Fakat Mistral, yapay zeka gigafabrikalarının faaliyete geçmesini beklemiyor, kendi altyapısını kuruyor.

Şubat ayında şirket, İsveç’teki veri merkezlerine 1,2 milyar avroluk bir yatırım duyurdu. Mart sonunda ise Paris yakınlarında 14.000’e yakın GPU’ya sahip bir veri merkezini finanse etmek için 830 milyon dolar topladı.

Bu durum, Komisyon’un ChatGPT ile rekabet edebilecek büyük dil modelleri geliştiricilerine hesaplama gücü sağlamaya odaklanmak yerine, endüstriyel güçlerini ikiye katlaması yönündeki çağrıları güçlendirdi.

Bulgar Avrupa Parlamentosu milletvekili Eva Maydell, şubat ayında düzenlenen bir panelde, “ABD’de halihazırda yapılan yatırımlarla asla rekabet edemeyiz. LLM’lerin ötesinde, Avrupalılar olarak stratejik ilerlemelerimizin yattığı koca bir dünya var,” dedi.

Vekil, LLM’lerin metin taslağı oluşturabileceğini, ama AB’nin endüstriyel tabanının yararlanabileceği yeni batarya teknolojileri geliştirmek gibi görevler için optimize edilmediklerini savundu.

Gigafabrikaların doğru odaklanmadığını söylemekten kaçındı fakat Komisyonu projenin “nihai durumunu” dikkate almaya çağırdı.

Ayrıca, dünyanın önde gelen GPU yonga tedarikçisi olan ve Silikon Vadisi merkezli çip üreticisi Nvidia’nın hakimiyeti nedeniyle, gigafabrikaların Avrupa’nın ABD teknolojisine olan bağımlılığını artıracağına dair endişeler de var.

18 kişilik bir Avrupa Parlamentosu milletvekili grubu, Komisyona veri merkezi alanının “tek bir tedarikçi tarafından yoğunlaştığı ve domine edildiği” konusunda uyarıda bulundu ve şu soruyu sordu: “Komisyon, Avrupa’nın stratejik bağımlılıklarını azaltmak için AI gigafabrika girişimlerini nasıl kullanmayı planlıyor?”

Regnier, Nvidia ile ilgili endişelere doğrudan yanıt vermeyi reddetti ama gigafabrikaların ABD altyapısına bağımlılığı önleyerek Avrupa’nın egemenliğini artıracağını savundu:

“Avrupalı endüstri ve araştırmacılar, stratejik verilerinin ve tescilli modellerinin üçüncü ülke müdahalesi olmaksızın Avrupa yasaları altında tam olarak korunduğu egemen ortamlar talep ediyorlar.”

Diğerleri ise planın yetersiz ve geç kalmış olduğunu ve AB’nin 20 milyar avroluk yatırımının, küresel ölçekte kurulan yatırımlarla boy ölçüşemeyeceğini söylüyor.

OpenAI geçen yıl, başlangıçta ABD’ye odaklanan 500 milyar dolarlık bir hesaplama gücü planı başlattı; Anthropic ise ABD’deki altyapıya 50 milyar dolarlık bir yatırım açıkladı.

Kaliforniyalı teknoloji devi Cisco’nun hükümet stratejisi başkanı Jeff Campbell, şubat ayında düzenlenen bir panelde, “Dünyanın diğer bölgeleriyle ve orada yapılan yatırım hacimleriyle karşılaştırırsanız, bunların büyüklüğü tamamen farklı,” demişti.