Britanya, DTÖ’yü reforme etmek istiyor

Britanya, ABD Başkanı Donald Trump’ı kızdırmadan küresel ticaret sistemini sessizce düzeltmeye çalışıyor.

POLITICO’ya göre Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyeleri uzun zamandır beklenen reform çabalarına doğru ilerlerken, Büyükelçi Kumar Iyer örgütün kurallarını modernize etmek için çabalıyor.

Iyer’in Mart 2026’da yapılacak iki yılda bir düzenlenen büyük konferans öncesinde DTÖ reformu için vizyonu, 30 yıllık BM kuruluşunun küresel ticaret kurallarını uygulama şeklini kökten değiştirmek üzerine odaklanıyor.

Bu ayın başlarında POLITICO’ya konuşan Iyer, “her şeyin her zaman konsensüsle engellenmediği, her şeyin herkesin mutabakatını gerektirmediği […] ve bir dizi ülkeye olumsuz etki yapmayan” bir sistem istediğini söylemişti.

Brüksel, AB ile İngiltere’nin geçen yıl katıldığı Hint-Pasifik ticaret bloğunu bir araya getirecek alternatif bir ”kurallara dayalı” ticaret düzeni oluşturma fikrini gündeme getirdi. Bu ittifak, DTÖ’nün uyuşmazlık sistemini felce uğrattığı yönünde uzun süredir eleştirilen Washington’u kenara itiyor.

İki ticaret bloğunu temsil eden bakanlar, bu hafta Avustralya’nın Melbourne kentinde ilk resmi ortak diyalogları için bir araya geliyor.

Fakat Iyer, Trump karşıtı ittifak söylentilerini önemsiz göstermeye çalışıyor. Büyükelçi, “Diğer ülkelerin bu tür [anlaşmalar] yapmasından gerçekten memnunuz. Fakat bunlar çok taraflı sisteme alternatif değildir,” dedi.

POLITICO’ya göre Iyer’in DTÖ’ye yönelik tutumlardan, özellikle de kuruluşun küresel politikada önceliğini yitirmesine yol açan, kuruluşun kurumsal kayıtsızlığı olarak gördüğü tutumdan duyduğu hayal kırıklığı açık.

İngiliz diplomat, “CEO’lar ve şirket liderleri, DTÖ’yü küresel ticaret politikasının ön saflarında yer alan bir kuruluş olarak görmeyi bıraktılar. CPTPP’ye bakacaklar […] ki yönetim kurulu düzeyindeki odak noktası oraya kaydı ve bu çok anlaşılır bir durum.”

CPTPP, “Trans-Pasifik Ortaklığı için Kapsamlı ve Kademeli Anlaşma”nın kısaltması.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, haziran ayında AB’nin ABD ile yaptığı ticaret görüşmeleri sırasında CPTPP üyeleriyle daha geniş bir ittifak kurma fikrini ilk kez ortaya atmıştı.

Von der Leyen, bloğun “dünyaya, çok sayıda ülkeyle kurallara dayalı bir temelde serbest ticaretin mümkün olduğunu gösterebileceğini” savunmuştu.

Yine de Iyer, hiçbir yeni ittifakın DTÖ’nün yerini, ya da küresel ticaret sisteminin temeli olarak üstlendiği rolün yerini alamayacağını ısrarla vurguluyor.

Iyer, “DTÖ olmadan hiçbir FTA [Serbest Ticaret Anlaşması] mümkün değil. DTÖ işletim sistemi ve FTA’lar esasen bu sistem üzerinde çalışan uygulamalar. Sadece CPTPP’ye ihtiyacınız olduğunu söylemek, Microsoft Word ve Excel’im var, bu yüzden Windows’a ihtiyacım yok demek gibi,” ifadelerini kullandı.

DTÖ’nün bir sonraki bakanlar konferansı hızla yaklaşırken, yetkililer e-ticaretten tarım ve balıkçılığa kadar çeşitli konularda zorlu müzakerelere hazırlanıyor.

Fakat Washington, ana engel olmaya devam ediyor. ABD, yıllardır DTÖ’nün en üst temyiz mahkemesine yeni yargıçların atanmasını engelliyor ve ticaret anlaşmazlıklarının çözümünde temel işlevlerinden birini fiilen felç ediyor.

Iyer, yaklaşan reform görüşmeleri hakkında, “Bu, hemen büyük bir değişiklikle ortaya çıkmakla ilgili değil. Bu, bu konuyla ilgili siyasi taahhüdü sağlamak ve gerçek, samimi bir istek göstermekle ilgili,” dedi.