Çeburaşka, Baltık ülkelerinde nasıl “güvenlik tehdidi” haline geldi?

Baltık ülkelerinde, Sovyet anıtlarına çiçek bırakmak, “Katyuşa” gibi şarkılar söylemek ve hatta Çeburaşka oyuncağı sergilemek “suç” kapsamında soruşturuluyor. Ruslara yönelik şiddet çağrıları cezasız kalırken, Letonya’da dil sınavını geçemeyen yaşlı Rusya vatandaşları, sağlık hizmetlerinden mahrum bırakılma ve sınır dışı edilme tehdidiyle karşı karşıya bulunuyor.

Baltık ülkelerinde, çarpık gerçeklik algısı yaratan yeni uygulamalar dikkat çekiyor. Polis, Sovyet şarkıları söyleyen, yıkılan asker anıtlarına çiçek bırakan ve hatta Çeburaşka’yı sergileyen “suçluları” yakalarken, Rusların öldürülmesi yönündeki çağrılar cezasız kalıyor.

Mahkemeler ise yaşlı Rusların sınır dışı edilmesini, emekli maaşlarından ve sağlık hizmetlerinden mahrum bırakılmasını doğru buluyor.

Letonya’nın Rezekne şehrinde polis, 2022 sonbaharında yıkılan ve halk arasında “Alyoşa” olarak bilinen Sovyet askeri anıtının yerine çiçek bırakan “faili” arıyor.

Ülkede yürürlükte olan yasalara göre, eski Sovyet anıtlarının bulunduğu yerlere çiçek bırakmak yasak. 9 Temmuz’da anıtın yerinde buket bulunması üzerine, “askeri saldırganlığı ve savaş suçlarını yücelten sembollerin kamusal alanda kullanılmasına” ilişkin yasa maddesi uyarınca idari süreç başlatıldı. Failin bulunması durumunda ağır para cezasına çarptırılması bekleniyor.

Polis, “Saldırganlıkla ilişkili nesnelerin yanına çiçek bırakmak gibi sembolik eylemler bile, özellikle hassas tarihsel hafıza bağlamında, kamu düzeninin ihlali olarak yorumlanabilir,” açıklamasını yaptı.

Çeburaşka’ya soruşturma, ‘Katyuşa’ya para cezası

Letonya Rus Birliği Partisi Eş Başkanı ve Yelgava şehir meclisi üyesi Andrey Pagor, ofisinin penceresine Zafer Bayramı tebriği, büyük dedesinin portresi ve Çeburaşka oyuncağı astığı için hakkında idari soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Pagor, “Normal polis memurları, tam da iş yükünün zirve yaptığı ve personel sıkıntısı çekildiği dönemde, bu tür uydurma davalarla uğraşmak zorunda bırakılıyor,” diyerek tepki gösterdi.

Sorguya çağrılan Pagor, “suç ortağı” Çeburaşka’yı ofisinin penceresinde bıraktığını belirtti.

Yazar Eduard Uspenskiy tarafından yaratılan bu karakter, Letonya’da ilk kez baskıya maruz kalmıyor.

2022 baharında Riga’daki kukla tiyatrosu, Çeburaşka ve Timsah Gena karakterlerinin “Rus askeri propagandasının parçası olduğu” gerekçesiyle çocuk oyununu repertuvarından çıkarmıştı.

Geçen yıl haziran ayında ise Daugavpils’te toplu taşıma aracında “savaşı öven” şarkılar söyleyen dokuz kişi hakkında soruşturma başlatıldı.

Kimlikleri tespit edilen iki kişinin, trafikte sıkışan otobüste vakit geçirmek için “Katyuşa” şarkısını söyleyen Rus emekliler olduğu anlaşıldı.

Polis, “Sovyet ordusunu ve işgal rejimini yücelten” şarkıyı söylemenin ağır ihlal olduğunu belirterek her iki emekliyi 300 avro para cezasına çarptırdı.

Sosyal medyada ‘Alyoşa’ şarkısına 1000 avro ceza

Estonya’nın Kohtla-Järve şehrinde yaşayan İlya Maslyakov ise “Alyoşa” şarkısını söylediği videoyu sosyal medyada paylaştığı için 1000 avro para cezasına mahkûm edildi.

İnterneti “fitne” aramak için tarayan polis memuru (web-konstebl), videoda Estonya’da yasak olan Aziz Yorgi kurdelesi ve kızıl yıldız sembollerini tespit etti. Maslyakov, videoyu bu sembollerin henüz yasaklanmadığı 2019’da kaydettiğini ve altı yıl önceki videoyu TikTok’taki uluslararası şarkı etkinliğine katılmak için farkında olmadan paylaştığını söyledi.

Tek geliri emekli maaşı olan Maslyakov için bu ceza ağır darbe oldu. Estonya’daki Rus topluluğunun çağrısıyla para kısa sürede toplandı.

‘İtalya’da Rusça konuşuluyor’ diyen öğretmen işinden oldu

Riga’daki 225 numaralı anaokulunda eğitimci olarak çalışan Olga Sokolova, İtalya tatilinde çektiği videoda bu ülkede pek çok kişinin Rusça anladığını ancak kimsenin Letonca bilmediğini söylemesi üzerine işinden oldu.

Riga belediyesi, Sokolova’nın “ülkeye bariz saygısızlık gösterdiğine” karar verdi. Sokolova istifaya zorlanırken, Letonya milli takımında oynayan basketbolcu oğulları Rodion ve Artur Kurucs’un da “Letonya için oynamaya layık olmadıkları” gerekçesiyle takımdan ayrılmaları yönünde baskıya maruz kaldığı belirtildi.

Litvanya’da ise yeni atanan Maliye Bakan Yardımcısı Valentin Gavrilov’un, her yıl Zafer Günü’nde Vilnius’taki Antakalnis Mezarlığı’na giderek savaşta ölen Sovyet askerlerinin mezarlarına çiçek bıraktığı ortaya çıkınca istifa etmek zorunda kaldı.

Gavrilov’un ayrıca, Litvanya’da yasaklı olan Rus sosyal ağı VKontakte’de Sovyet savaş şarkıları içeren kişisel sayfasının bulunması da skandalı büyüttü.

Ruslara yönelik şiddet çağrıları cezasız kalıyor

Eski televizyon sunucusu ve siyasetçi Natalya Abola’nın devleti eleştiren paylaşımının altına yorum yapan Gints Zemitans adlı kullanıcı, Abola’nın “halk güçleri tarafından tasfiye edilmesi” çağrısında bulundu.

Uldis Dundurs isimli başka kullanıcı ise “tüm Rusların gaz odasına gönderilmesi” gerektiğini yazdı. Polise yapılan şikâyetler üzerine, sadece gaz odası çağrısıyla ilgili “kurum içi inceleme” başlatıldığı, diğer başvuruların ise reddedildiği bildirildi.

Letonya’dan Rus emeklilere sınır dışı tehdidi

Letonya meclisi, 1991’de vatandaşlık verilmeyen ve daha sonra Rusya vatandaşlığı ile Letonya’da oturum izni alan yaşlıları hedef alan yasayı kabul etti.

Bu kişilerden, sınır dışı edilme tehdidi altında Letonca dil sınavını geçmeleri isteniyor. Sınavı geçemeyenler ise ücretsiz sağlık hizmetlerinden ve sosyal yardımlardan mahrum bırakılıyor.

Avukat Yelizaveta Krivtsova’nın, bu yasaya karşı Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı başvuru reddedildi. Mahkeme, kararında Rus emeklilerin sınır dışı edilmemek için A2 seviyesinde Letonca bilmelerinin zorunlu olduğunu belirtti.

Krivtsova, “Mahkeme, sınavı üç kez geçemeyen yaşlı bir kadının durumuyla hiç ilgilenmedi. Kararın ana mesajı şu: Letonca bilmeyen çok sayıda insanın ülkede yaşamasının devlete yönelik ciddi tehdit oluşturduğu, bu nedenle yaşlı ve hasta insanların sınır dışı edilmesinin kabul edilebilir olduğu kabul ediliyor,” diyerek durumu özetledi. Krivtsova, davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşıyacağını bildirdi.