‘CIA, 1965’te Nanda Devi Dağı’nda nükleer jeneratör kaybetti’

ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatının (CIA) 1965 yılında Çin’in nükleer faaliyetlerini izlemek amacıyla Himalayalar’a yerleştirmek istediği plütonyumlu jeneratörün kaybolduğu ortaya çıktı. Fırtına nedeniyle dağda bırakılan ve bir daha bulunamayan cihazın, buzulların erimesiyle Ganj Nehri’ni zehirlemesinden endişe ediliyor.

The New York Times (NYT) gazetesi, ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatının (CIA) 1965 yılında Hindistan’daki Nanda Devi Dağı’nda yürüttüğü gizli operasyon sırasında plütonyum içeren bir radyoizotop jeneratörünü kaybettiğini yazdı.

Amerikalı ve Hint dağcılar, Çin’in nükleer denemelerini takip etmek amacıyla ülkenin en yüksek ikinci zirvesi olan 7 bin 816 metre yüksekliğindeki Nanda Devi’ye izleme ekipmanları kurmayı hedefliyordu.

Ekip, SNAP-19 adı verilen ve plütonyum içeren 22 kilogramlık taşınabilir nükleer cihazı zirveye taşımak üzere harekete geçti.

Operasyon fırtınayla yarıda kaldı

Operasyon sırasında aniden bastıran kar fırtınası tırmanışı imkansız hale getirdi.

Görev gücü lideri Yüzbaşı M.S. Kohli’nin emriyle ekip, cihazı yamaçtaki bir kampta saklayarak bölgeden tahliye edildi.

Gazetenin haberine göre, o tarihten bu yana jeneratöre bir daha ulaşılamadı. Nükleer mühimmatlarda ve uzay araçlarının güç kaynaklarında kullanılan Plütonyum-239 ve Plütonyum-238 izotoplarını barındıran cihazın kaybı, Washington yönetimi tarafından hiçbir zaman resmen kabul edilmedi.

Söz konusu operasyon, Pekin yönetiminin 1964 yılında Sincan’daki poligonunda ilk atom bombası denemesini gerçekleştirmesinin ardından devreye alındı.

Gazete, o dönemde ne ABD’nin ne de Hindistan’ın Çin’in nükleer programını takip edecek yeterli istihbarat verisine sahip olmadığını, bu nedenle riskli tırmanışın planlandığını aktardı.

Sır perdesi 1978’de aralandı

“Nanda Devi aldatmacası” olarak anılan görev, on yıldan uzun süre gizli tutuldu.

Olay, muhabir Howard Kohn’un 12 Nisan 1978’de Rolling Stone dergisinin eki olan Outside mecmuasında yayımlanan haberiyle kamuoyuna duyuruldu.

Haberin yankı uyandırmasının ardından Demokrat Kongre üyeleri John Dingell ve Richard Ottinger, dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter’a çağrıda bulundu.

Vekiller, Carter’dan “bu ciddi ve nahoş durumun çözülmesi için gerekli tüm adımların atılmasını” talep etti.

Hint çevre uzmanları, kayıp cihazın yarattığı tehlikenin sürdüğü görüşünü paylaşıyor.

Uzmanlar, buzulların erimesiyle birlikte cihazın Ganj Nehri’nin kaynaklarına karışmasından ve bölgede radyoaktif kirliliğe yol açmasından endişe ediyor.