Çin, Kuzey Kutbu üzerinden geçen ‘Buz İpek Yolu’ ile deniz taşımacılığındaki darboğazları aşıyor

Kutup buzlarının erimesinin Avrupa ile Asya arasındaki yolculuğu kısaltması ve gemilerin deniz taşımacılığındaki darboğazlardan kaçınmaya çalışmasıyla Kuzey Kutbu, dünyanın geleneksel denizcilik rotalarına uygulanabilir bir alternatif olarak öne çıkıyor.

Türkiye ve Kuzey Afrika pazarlarına odaklanan Çinli konteyner taşımacılığı şirketi Sea Legend, bu hafta Kuzey Kutbu üzerinden ilk düzenli konteyner taşımacılığı hizmetini başlatacak.

Çin’in doğu kıyısındaki Ningbo ile İngiltere’deki Felixstowe arasındaki yolculuğunda Rusya’nın kuzey kıyılarını takip edecek. Şirket, bir zamanlar Çin ile Avrupa’yı birbirine bağlayan İpek Yolu ticaret güzergâhına atıfla bu hizmeti “Buz İpek Yolu” olarak adlandırdı.

Yolculuk, Kuzey Kutup Dairesi’ndeki koşullara bağlı olarak iki liman arasındaki normal 40 günlük seyir süresini yaklaşık yarıya indirecek. Bu adım, geçen yaz Kuzey Deniz Rotası üzerinden gerçekleştirilen geçişlerin 23 ile rekor seviyeye ulaşmasının ardından geldi. 2024’te bu sayı 15’ti.

Yaz aylarında deniz buzları, gemilerin buz kırıcı özelliğine ihtiyaç duymadan geçiş yapmasına imkân verecek kadar kuzeye çekiliyor.

Bölgenin kontrolü konusunda jeopolitik rekabet sürmesine rağmen, denizcilik şirketleri Bab el-Mendeb Boğazı gibi darboğazlardan kaçınmanın bir yolu olarak bu rotaya giderek daha fazla ilgi gösteriyor. Yemenli Husiler geçen ay Kızıldeniz’e açılan bu boğaza ilişkin tehditlerini yeniden gündeme getirmişti.

Husi militanları, 23 Temmuz’da Kızıldeniz’de iki Suudi Arabistan tankerine saldırdıklarını açıklamış, bunun ardından petrol fiyatları yeniden varil başına 100 doların üzerine çıkmıştı.

Sigorta şirketi Allianz’ın küresel denizcilik risk danışmanlığı başkanı Rahul Khanna, “Kuzey Kutbu ve Kuzey Deniz Rotası üzerinden trafikte belirgin bir artış yaşandı” dedi.

Financial Times’a konuşan Khanna, “Gemiler ve gemi sahipleri artık bunu öncelikle büyük ölçüde zaman ve maliyet tasarrufu sağlamak, aynı zamanda tüm jeopolitik darboğazları ve çatışma bölgelerini devre dışı bırakmak için daha büyük bir fırsat olarak görüyor” diye konuştu.

Kuzey Deniz Rotası, farklı buz koşullarına bağlı olarak Rosatom kontrolündeki Kuzey Deniz Rotası İdaresi tarafından belirlenen farklı kuralların geçerli olduğu 28 bölüme ayrılıyor. Rusya devlet kontrolündeki şirket, bölgeden geçiş için seyir izinlerini veriyor.

Maersk’in 2018’de Vladivostok ile St Petersburg arasında Kuzey Kutbu rotasını kullanan ilk konteyner gemisini göndermesine rağmen, Danimarkalı deniz taşımacılığı şirketi ve çok sayıda başka Avrupalı şirket, hassas Kuzey Kutbu ekosistemine zarar verme endişesiyle bu rotayı kullanmayacaklarını taahhüt etmişti.

Ancak Kuzey Kutbu bölgesinin deniz taşımacılığında kullanılmasına yönelik artan ilgi, buz sınıfı gemilere verilen siparişlerdeki yükselişte de görülüyor. Denizcilik veri şirketi Veson Nautical’a göre geçen yıl 167 buz sınıfı gemi inşa edildi. Bu, on yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesi olurken, bu yıl 164 geminin daha inşa edilmesi planlanıyor.

Bununla birlikte Kuzey Kutbu, buz sahalarında seyir konusunda deneyimli olması gereken denizciler açısından hâlâ ciddi zorluklar barındırıyor. Bölgenin çok kuzeyinde GPS sistemleri zaman zaman çalışmadığı için bu seyir çoğu zaman GPS desteği olmadan gerçekleştirilebiliyor.

Gemilerin ayrıca, deniz araçları için sıkı güvenlik ve çevre koruma standartları belirleyen Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün Kutup Kodu’na uyması gerekiyor.

Khanna, “Buz kırıcı imkânları mevcut değilse gemilerin mahsur kalma ihtimali yüksek” dedi ve son beş yılda Kuzey Deniz Rotası’nın kullanımıyla ilgili bilgi taleplerinde artış olduğunu ekledi. “Kuzey Kutbu’nda bir kaza yaşarsak kurtarma, yardım, yangınla mücadele veya tahliye imkânlarımız sınırlı. Kuzey Kutbu’nda acil bir durum veya kazayla başa çıkmak çok daha zor” diye vurguladı.

Allianz’ın analizine göre, son 10 yılda Kuzey Kutup Dairesi’nde 500’den fazla denizcilik vakası rapor edildi. Bunların neredeyse yarısının nedeni makine hasarı veya arızasıydı.