Dünyanın en büyük bankalarından fosil yakıt şirketlerine 906 milyar dolarlık finansman taahhüdü

Yeni bir rapora göre, dünyanın en büyük bankaları geçen yıl fosil yakıt sektörüne 906 milyar dolarlık finansman sağladı.

Yeni analizin arkasındaki çevre grupları koalisyonuna göre, 2024’e göre 64 milyar dolar veya yaklaşık %8 artış gösteren yeni fosil yakıt kredilerindeki bu artış, dünyanın en büyük 65 bankasının, yükselen küresel sıcaklıkları sınırlamak için yapılan uluslararası anlaşmalarla bağdaşmayan kararlar aldığını gösteriyor.

Yıllık Banking on Climate Chaos raporuna göre, geçen yıl 2024’e göre %13 artışla sektöre 58 milyar dolar aktaran JPMorgan Chase, yine dünyanın önde gelen fosil yakıt finansörü oldu.

Bank of America geçen yıl fosil yakıtlara en büyük ikinci tutarı ayırdı. Onu Japon bankaları MUFG ve Mizuho Financial izledi.

Bir başka ABD bankası olan Citigroup ilk beşi tamamlarken, sekizinci sırada yer alan Barclays en üst sıradaki İngiliz bankası oldu.

Raporu hazırlayan gruplardan biri olan Rainforest Action Network’ün politika analisti Caleb Schwartz, “Geçen yıl, tarihsel rakamlarda sürekli bir düşüş görmeyi umduğumuz ilk yıldı ama aslında bir artış gördük ve bu artış bu yıl da devam ediyor. Bu yüzden bu endişe verici bir eğilim,” dedi.

Fosil yakıt kredileriyle ilgili yorum istenen JPMorgan Chase sözcüsü şunları söyledi:

“Dünyanın en büyük enerji finansörlerinden biri olarak, güvenilirlik, uygun fiyat, güvenlik ve uzun vadeli dayanıklılığa odaklanarak tüm enerji çözümlerini ve teknolojilerini destekliyoruz. Verilerimizin, üçüncü tarafların tahminlerinden daha kapsamlı ve doğru bir şekilde faaliyetlerimizi yansıttığına inanıyoruz.”

2015 yılında ülkeler, Paris iklim anlaşması kapsamında, endüstri devrimi öncesine kıyasla küresel ısınmanın 1,5 °C’yi aşmamasını sağlamak için çaba göstermeyi kabul etmişlerdi.

Böyle bir eşiğin aşılmaması için fosil yakıt üretiminden kaynaklanan gezegeni ısıtan emisyonların neredeyse tamamen ortadan kaldırılması gerekiyor. 

Fakat Paris anlaşmasından bu yana, dünyanın en büyük bankaları daha fazla kömür, petrol ve gaz çıkarmak için fosil yakıt endüstrisine 8,7 trilyon dolar aktardı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından küresel petrol ve gaz maliyetleri yükseldi; dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinden birçoğu bu yıl kârlarının hızla arttığını bildirdi.

Bu yılki raporu düzenleyen iklim ve enerji uzmanı Niko Lusiani, “Fosil yakıt sektöründeki mevcut aktörler sessizce sahneden çekilmeyecek. Giderek daha kırılgan, güvenilmez ve riskli hale gelen enerji sistemini genişletmek için çaba sarf ediyorlar,” dedi.

Yeni rapora göre, fosil yakıt kredileri belirli büyük kurumlar arasında daha da yoğunlaşıyor. Çevre gruplarının “kirli on iki” olarak adlandırdığı bu kurumlar, tüm sektör finansmanının %40’ından sorumlu.

Fosil yakıt finansmanının neredeyse tamamı altı ülkeden geliyor: ABD, Kanada, Japonya, Çin, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği.

En büyük 65 bankadan toplam 26’sı geçen yıl fosil yakıt finansmanını azalttı. Avrupa bankaları BNP Paribas, UBS ve La Caixa bu azalmalarda başı çekiyor.

Bununla birlikte, büyük petrol ve gaz şirketleri nakit sıkıntısı çekmedi. En büyük bankalar geçen yıl mevcut fosil yakıt tesislerinin genişletilmesi için 508 milyar dolarlık finansman taahhüdünde bulundu; bu rakam 2024’e göre %27’lik bir artışa tekabül ediyor.

Üç ABD’li petrol ve gaz şirketi –Venture Global, Enbridge ve Energy Transfer– 2025 yılında borçlanılan fonların en büyük alıcıları oldu.

Birkaç büyük banka, daha önce emisyonlarını azaltma ve kömür gibi özellikle kirli enerji türlerine kredi vermeyi kısıtlama hedeflerini açıklamıştı. 

Fakat iklim krizini “saçmalık” olarak nitelendiren ve fosil yakıtların sınırsız çıkarılmasını talep eden Donald Trump’ın siyasi olarak yeniden yükselişe geçmesiyle, bankalar önceki çevresel taahhütlerine sırt çevirdi.

Geçen yıl, bankaların kredi faaliyetlerini 2050 yılına kadar net sıfır emisyon senaryosuyla uyumlu hale getirmeyi amaçlayan BM destekli bir girişim olan Net-Zero Banking Alliance, üyelikten ayrılan bir dizi yüksek profilli ismin ardından dağıldı.

Yorum talebine yanıt olarak, Bank of America sözcüsü, bankanın “yenilenebilir ve geleneksel enerji sektörlerindeki çok çeşitli müşterileri desteklediğini, onlara hedeflerine ulaşmaları için sermaye ve danışmanlık sağladığını söyledi.

Citi’nin bir sözcüsü ise, şirketin “bugün güvenli, uygun fiyatlı ve güvenilir enerjiye olan gerçek ihtiyacı kabul ederken, düşük karbonlu geçiş sürecinde müşterileri desteklediğini” söyledi.

Sözcü, “2050 yılına kadar net sıfır finanse edilmiş emisyon hedefine ulaşmaya ve 1 trilyon dolarlık sürdürülebilir finansman hedefimizi ilerletmeye kararlıyız; bu süreçte, geçişi küresel enerji dayanıklılığı ile dengelemeye odaklanıyoruz,” dedi.