FT: İran, ABD üslerine misillemelerde Çin uydusunu kullandı

Financial Times’ın (FT) araştırmasına göre İran, son savaş sırasında Orta Doğu’daki ABD askeri üslerini hedef almak için bir Çin casus uydusunu gizlice satın aldı.

Sızdırılan İran askeri belgeleri, TEE-01B olarak bilinen uydunun, Çin’den uzaya fırlatılmasının ardından 2024 yılının sonlarında Devrim Muhafızları’nın Havacılık ve Uzay Kuvvetleri tarafından satın alındığını gösteriyor.

Zaman damgalı koordinat listeleri, uydu görüntüleri ve yörünge analizleri, İranlı askeri komutanların daha sonra uyduya önemli ABD askeri tesislerini izleme görevini verdiğini gösteriyor.

Görüntüler, bu yerlere yönelik insansız hava aracı ve füze saldırılarının öncesinde ve sonrasında mart ayında çekildi.

TEE-01B, Çin’de fırlatılan uzay araçlarının yörüngeye ulaştıktan sonra yurtdışı müşterilere devredildiği, pek bilinmeyen bir ihracat modeli olan “yörünge içi teslimat” hizmeti sunduğunu belirten Çinli bir şirket olan Earth Eye Co tarafından üretildi ve fırlatıldı.

Anlaşmanın bir parçası olarak, Devrim Muhafızları’na Asya, Latin Amerika ve diğer bölgelere yayılan küresel bir şebekeye sahip, Pekin merkezli bir uydu kontrol ve veri hizmetleri sağlayıcısı olan Emposat tarafından işletilen ticari yer istasyonlarına erişim izni verildi.

FT’nin elde ettiği kayıtlara göre uydu, 13, 14 ve 15 Mart tarihlerinde Suudi Arabistan’daki Prens Sultan Hava Üssü’nün görüntülerini yakaladı.

14 Mart’ta ABD Başkanı Donald Trump, üssün içindeki ABD uçaklarının vurulduğunu doğruladı. Beş adet ABD Hava Kuvvetleri yakıt ikmal uçağı hasar gördü.

Uydu ayrıca, Devrim Muhafızları’nın bu bölgelerdeki tesislere saldırı düzenlediğini iddia ettiği tarihlerde Ürdün’deki Muvaffak Salti Hava Üssü ile Bahreyn’in Manama kentindeki ABD Beşinci Filo deniz üssüne ve Irak’ın Erbil havaalanına yakın bölgeleri de gözetledi.

Uydunun gözlemlediği diğer bölgeler arasında Kuveyt’teki Camp Buehring ve Ali El Salem hava üssü, Cibuti’deki Camp Lemonnier ABD askeri üssü ve Umman’daki Dukm Uluslararası Havaalanı yer aldı.

Körfez’deki sivil altyapı arasında Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Hor Fakkan konteyner limanı bölgesi ve Kidfa enerji ve tuzdan arındırma tesisi ile dünyanın en büyük alüminyum eritme tesislerinden biri olan Bahreyn’deki Alba tesisi yer aldı.

TEE-01B, piyasada bulunan yüksek çözünürlüklü batı uydularının görüntüleriyle karşılaştırılabilir, yaklaşık yarım metre çözünürlükte görüntü yakalayabiliyor.

Bu, İran’ın yerli yeteneklerinde önemli bir gelişme anlamına geliyor ve analistlerin uçakları, araçları ve altyapıdaki değişiklikleri tespit etmesine olanak tanıyacak.

Buna karşılık, Devrim Muhafızları Havacılık Kuvvetleri’nin daha önce en gelişmiş askeri uydusu olan Noor-3’ün, İran’ın iddialarına göre yaklaşık 5 metre çözünürlükte görüntü yakaladığı tahmin ediliyordu.

Bu, Noor-2 sisteminin 12-15 metrelik görüntülerine göre bir gelişme olsa da, Çin yapımı uydudan yaklaşık bir mertebe daha az hassas ve uçakları tanımlamak veya askeri üslerdeki faaliyetleri izlemek için yetersiz.

Earth Eye Co, web sitesinde, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne dahil olan ismi açıklanmayan bir ülkeye “yörüngede” bir aktarım gerçekleştirdiğini belirtiyor.

İran, 2021 yılında Kuşak ve Yol Girişimi’ne katılmıştı.

Şirket, web sitesinde uydunun “tarım, okyanus izleme, acil durum yönetimi, doğal kaynak denetimi ve belediye ulaşımı” alanlarında kullanılmak üzere tasarlandığını belirtiyor.

FT’nin gördüğü belgelere göre, Eylül 2024’te İran’ın balistik füze, insansız hava aracı ve uzay programlarını denetleyen Devrim Muhafızları Havacılık ve Uzay Kuvvetleri, uydu sisteminin kontrolünü ele geçirmek için yaklaşık 250 milyon RMB (36,6 milyon dolar) ödemeyi kabul etti.

İran Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri’nden bir tuğgeneral tarafından imzalanan ve renminbi cinsinden düzenlenen anlaşma, uydu ve fırlatma aracı, teknik destek, veri altyapısı ile “yabancı bir karşı taraf” tarafından sağlanan hizmetler dahil olmak üzere maliyetlerin dağılımını ortaya koyuyor.

Anlaşma kapsamında Emposat, Muhafızlara uydunun ömrü boyunca çalıştırılması için gerekli yazılımı ve yer ağını sağlıyor.

Bunlar komutlar gönderecek, telemetri ve görüntüler alacak ve Muhafızlar’ın dünyanın her yerinden uydunun operasyonlarını yönetmesine olanak tanıyacak.

İsrail ordusu (IDF), mevcut çatışma sırasında İran’ın içindeki uzay ve uyduyla ilgili birçok hedefi vurduğunu, bunlara mart ortasında İran Uzay Ajansı’nın ana araştırma merkezinin de dahil olduğunu açıkladı.

IDF, merkezin askeri uydular geliştirmek ve istihbarat toplamak için kullanıldığını, ayrıca “Orta Doğu’daki hedeflere ateş yönlendirmek” için de kullanıldığını belirtti.

İran’ın yabancı uydu kapasitelerini giderek daha fazla kullanması, son yıllarda İran’a ait birçok uyduyu yörüngeye fırlatan Rusya ile işbirliğinin derinleşmesi bağlamında gerçekleşiyor.

Çin, teknolojileri çift kullanımlı bağlamlarda giderek daha fazla kullanılsa da, ticari uzay sektörünü sivil bir sektör olarak konumlandırmaya çalışıyor.

Sistemin yer altyapısını sağlayan Çinli şirket Emposat, ABD Temsilciler Meclisi Çin Komitesi’nin bir raporunda, önemli uydu fırlatma komuta merkezleriyle bağlantılı personel de dahil olmak üzere, Çin Halk Kurtuluş Ordusu Havacılık ve Uzay Kuvvetleri ile yakın bağları olduğu tespit edildi.

Emposat ticari bir şirket olmakla birlikte, devlet tarafından yönetilen bir kuruluş olan Çin Uzay Teknolojisi Akademisi’nde 15 yıl çalışmış olan Richard Zhao tarafından kurulmuş.

Grubun web sitesine göre, Earth Eye’ın üst düzey yöneticileri ve mühendislerinin birçoğu, Halk Kurtuluş Ordusu ile yakın işbirliği içinde oldukları için “ulusal savunmanın yedi oğlu” olarak adlandırılan bazı Çin üniversiteleriyle de bağlantılı.