Doğu Almanya’daki Heidenau kasabasında Nazilerin kurbanlarına adanmış “tökezleme taşı” anıtları AfD-CDU işbirliği ile yasaklandı.

Tartışmanın odağında, Heidenau belediye meclisi tarafından 25 Eylül’de kabul edilen ve “Stolperstein” adı verilen bu tür  anıtların kaldırımlara yerleştirilmesini “saygısızlık” olarak nitelendirerek durdurmayı ve bunun yerine kasabanın Kuzey Mezarlığı’nın kullanılmasını öngören bir önerge yer alıyor.

Yere gömülü, üzerine yazıt işlenmiş küçük pirinç “tökezleme taşları”, yayaların durup eski sakinlerin kaderini düşünmelerini sağlamayı amaçlıyor.

Projenin web sitesine göre, şu anda Avrupa genelinde, çoğunluğu Almanya’da olmak üzere 1.860 belediyede 116.000 adet bu tür taş bulunuyor.

Heidenau’daki anıt taşlarının yerleştirilmesini engelleme girişimi, Hıristiyan Demokratlar (CDU) ile Almanya için Alternatif (AfD) partisi tarafından ortaklaşa desteklendi.

Kasabanın şu anki belediye başkanı Conny Örtel, bağımsız bir politikacı.

AfD, genel olarak Almanya’nın Holokost anma kültürüne karşı çıkmasıyla tanınıyor. Komşu Thüringen eyaletinde partiye liderlik eden Björn Höcke, bir keresinde Berlin’deki Holokost anıtını, Alman gururunu zedeleyen bir “utanç anıtı” olarak nitelendirmişti.

Öte yandan, azınlıkta da olsa bazı Yahudiler, anıtların üzerine basılabileceği ve yapraklar ya da çöplerle kaplanabileceği yerlere dikilmesinin saygısızlık olduğunu öne sürerek anıtlara karşı çıkıyor. Bu kişiler, taşların ayrıca vandalizmin hedefi olduğunu da belirtiyor.

Ne var ki, Münih’te taşların yerleştirilmesine başarıyla karşı çıkan Charlotte Knobloch’a göre Heidenau’daki önerge kurbanlar için değil; daha ziyade Almanya’nın anma kültürünü bastırmak için “AfD’li aşırılıkçıların şeffaf bir manevrası.”

Holokosttan sağ kurtulan Knobloch, “Heidenau’da şu anda olduğu gibi, anma yerlerini şehir siluetinden kaldırmak kesinlikle yanlış bir yaklaşım,” dedi.

Saksonya eyaletindeki Heidenau, projeye karşı harekete geçen ilk kasaba değil. Bavyera’daki Münih şehri, Knobloch’un yanında yer alarak, kamusal alanlarda bu taşların yerleştirilmesine izin vermemeyi 2004 yılında oylamıştı.

Kuzey Ren-Vestfalya’daki Pulheim şehrinde proje 2011’de engellenmişti ama belediye sonunda kararını değiştirdi ve 2022’de ilk yerleştirmelerin yapılmasına izin verdi.

Stolpersteinlerin ilginç bir yönü, hem ulusal gururu zedelediğini düşünen Almanya’nın sağcıları hem de kurbanların anısını yeterince yüceltmediğini düşünen bir Yahudi azınlık tarafından karşı çıkılması.

Belediye meclisinin bu kararı, AfD’nin ülke çapındaki seçimlerde destek kazanmaya devam ettiği bir dönemde geldi.

Partinin Heidenau’daki projenin yasaklanmasına verdiği destek, Holokost’un resmi kamu anma etkinliklerinin bastırılmasına yönelik olası adımlara ilişkin endişeleri tetikledi.

Cuma günü basına yaptığı açıklamada Knobloch, CDU’nun bu hamleyi “desteklemeye yanaşmasına” “dehşete düştüğünü” ekledi ve “Demokratik merkez, bu konuda kendine geri dönmeli ve daha iyi bir çözüm bulmalı,” dedi.

ASML Genel Müdürü Christophe Fouquet, Batı’nın ihracat kısıtlamalarının Çin’i kendi yerli teknolojisini üretmeye teşvik ederek güçlü bir rakip yaratacağını söyledi. Hollandalı şirketin yöneticisi, ABD’nin Avrupa’ya gelişmiş sistemlerin sevkiyatını durdurması yönünde baskı kurduğu bir dönemde aşırı kısıtlamaların hedeflenenin aksi sonuçlar doğuracağını savundu.

Batılı ülkelerin uygulamaya koyduğu ihracat kısıtlamaları, hedeflenenin tam aksine sonuçlar doğurabilir ve gerekli ürünlere erişimi kesilen müşterileri kendi teknolojilerini geliştirerek Batı’ya rakip olmaya zorlayabilir.

Financial Times gazetesine konuşan Hollandalı çip ekipmanı üreticisi ASML’nin Genel Müdürü Christophe Fouquet, ABD’nin şirketin Çin’e yönelik sevkiyatlarını sınırlandırması için Avrupa üzerinde kurduğu baskıya dikkat çekti.

Bu baskı, silikon plakalar üzerine en hassas ve karmaşık devreleri basmak amacıyla 13,5 nanometre dalga boyuna sahip aşırı ultraviyole ışık kullanan EUV litografi teknolojisine dönük ihracat kontrollerini de kapsıyor. Bu gelişmiş mikroelektronik pazarında ASML yalnızca Amerikan şirketlerinin gerisinde kalıyor.

Fouquet açıklamasında, “Belirli teknolojilerin meşru ve somut gerekçelerle sınırlandırılabileceğini anlıyoruz; ancak aşırıya kaçarsak ulaşmak istediğimiz hedefin tam zıddı sonuçlarla karşılaşırız” dedi.

ASML yöneticisine göre bu tür engeller Çin için bir yenilik motivasyonuna dönüşüyor:

“Aşırı kısıtlamalar çaresizlik doğurur. Çaresizlik ise insanların kendi geliştirdikleri sistemleri hızlandırmaları ve nihayetinde güçlü birer rakip haline gelmeleri yönünde muazzam bir iştah yaratır.”

Yarı iletken imalatında kullanılan litografi sistemlerinin üretiminde uzmanlaşan ASML Holding, Avrupa’nın en değerli halka açık şirketi konumunda.

Piyasa değeri yaklaşık 588 milyar euro seviyesinde olan ASML’yi, 217,4 milyar euroluk piyasa değeriyle Siemens takip ediyor.

Şirket, yapay zeka çiplerine yönelik ekipman talebinin artmasıyla 2026 yılında Avrupa’nın zirvesine yerleşti.

ABD Başkanı Donald Trump ise ülkesinin yapay zeka alanında Çin’in 1 ila 1,5 yıl önünde olduğunu savunuyor.

Trump, “Muhtemelen Çin’in bir ya da bir buçuk yıl ilerisindeyiz. Üçüncü sırada kimse yok. Yalnızca biz ve Çin varız. Oldukça geniş bir farkla lider durumdayız” ifadelerini kullandı.

Yapay zeka yarışını kazanan tarafın küresel arenada belirleyici üstünlük elde edeceğini dile getiren Trump, Anthropic yöneticisi Dario Amodei ve OpenAI CEO’su Sam Altman gibi sektör liderlerinin teknolojinin hızlı gelişimine dair risk uyarılarının kendisini “endişelendirmediğini” söyledi.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in ABD ziyareti ve Trump ile temaslarının ardından Beyaz Saray, Washington ve Pekin’in “süper zeka” kaynaklı tehditleri ele almak üzere özel bir iletişim kanalı kuracağını duyurdu.

ABD ordusu tarafından kullanılan bir hava kuvvetleri (RAF) üssüne yönelik bomba saldırısı planıyla bağlantılı olarak beş kişi gözaltına alındı.

İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting, Birleşik Krallık güvenlik birimlerinin, ABD ordusu tarafından kullanılan bir RAF üssüne yönelik bomba saldırısı planıyla bağlantılı olarak gözaltına alınan bir grup şüpheliden önceden haberdar olduğunu belirtti.

ABD Hava Kuvvetleri’nin İran’a karşı yürüttüğü operasyonlara ev sahipliği yapan Gloucestershire’daki RAF Fairford üssünden birkaç dakika uzaklıkta park edilmiş üç minibüste silahlı polisler tarafından patlayıcılar bulunmasının ardından, beş kişi “terör” suçlamasıyla gözaltına alındı.

The Telegraph’ın aktardığına göre polis, söz konusu komplonun arkasındaki “en olası devlet aktörünün” İran olduğunu düşünüyor.

Pazar günü sabahın erken saatlerinde üssün yakınlarında araç kullanan yerel bir kadın, minibüsleri ve olağandışı davranışlar sergileyen adamları fark edince 999’u arayarak polisi uyardı.

Pazartesi sabahı BBC’ye konuşan kadın, güvenlik birimlerinin bu konuda “gerçekten büyük bir hata yaptığını” söyledi.

BBC çalışanlarından biri tarafından okunan ifadelerde, polisi arayan bir kadın, bir partiden geç saatte eve doğru araba kullandığını fakat çiftliğine vardığında giriş yolunun ve ana yolun üç beyaz minibüs tarafından kapatıldığını fark ettiğini söyledi.

Bunun RAF Fairford’daki güvenlik operasyonlarıyla ilgili olduğunu düşünerek arabasını geri çevirdi, ancak o sırada kapüşonlu ve maskeli bir grup adam gördü; adamlar onu görünce kaçtılar. Şüpheye kapılan kadın, önce Savunma Bakanlığı polisini, ardından da 999’u aradı.

Kadın şöyle konuştu:

“Minibüslerle hemen hemen aynı anda köye varmamın tamamen şans eseri olduğunu düşünüyorum. Bunu fark edip bildirme görevinin bana, yani sıradan bir vatandaşa düşmüş olmasına gerçekten hayret ediyorum. Hava üssü, üssün girişine yakın bir yerde yol barikatı kurmuştu ama diğer yollarda böyle bir şey yoktu. Oysa biz, birinin üs çevresindeki yolları izlediğini ve köyde düzenli devriye gezdiğini varsaymıştık… “Sadece şunu vurgulamak istiyorum: Görünüşe göre bu konuda gerçekten birileri işini savsaklamış.”

Daha sonra BBC Radio 4’ün Today programına konuk olan Streeting, ismini gizli tutmayı tercih eden kadına polisi aradığı için teşekkür etmek istediğini ama “kadının olayın sadece bir kısmını gördüğünü” belirtti.

Şüphelilerin uzun süredir gözetim altında olduğunu iddia eden Donald Trump’ın açıklamalarına atıfta bulunarak, polis ve güvenlik güçlerinin çalışmalarını övdü.

Adamların “büyük bir hasar vermek istediklerini” belirten ABD başkanı, “Harikaydı. İngiltere ile birlikte çalışmak, muhteşem bir işti” diye ekledi.

Trump’ın haklı olup olmadığı sorulduğunda Streeting bunu reddetmedi:

“Güvenlik birimlerimiz ve polisimiz övgü beklemez fakat dün ABD Başkanı’nın, polisimizin, güvenlik ve istihbarat birimlerimizin yıl boyunca ve dünyanın her yerinde güvenliğimizi sağlamak için her gün yaptıkları olağanüstü çalışmaları takdir etmesini görmek gurur verici bir andı. Bu sabah bu konuda söylemek istediğim tek şey bu.”

Streeting, komployla ilgili önceden elde edilen bilgiler veya tutuklanan kişilerin kimlikleri hakkında herhangi bir ayrıntı vermeyi reddetti.

Bakan şöyle devam etti:

“Polis soruşturması devam ediyor ve doğal olarak operasyonel güvenlik konularında ayrıntılı yorum yapmıyoruz; çünkü çoğu zaman ne kadar çok şey söylersek, fırsat bulduklarında bize zarar vermek isteyenlere o kadar fazla ipucu vermiş oluruz.”

Görüntülerde, RAF Fairford’a doğru ilerleyen üç şüpheli minibüs ihbarı üzerine polisin çağrıldığı karanlık bir kırsal yolda, vücutlarının üst kısmı soyulmuş erkeklerin kelepçelendiği görülüyordu.

Bu olay sırasında, Cotswolds’taki Whelford köyünde bulunan 85 hanenin sakinleri hızla Cirencester eğlence merkezine tahliye edildi ve ordunun bomba imha ekibine ait robotlar minibüsleri incelerken, beyaz minibüslerin çevresine 400 metrelik bir güvenlik çemberi kuruldu.