İran ve Belarus, Batı yaptırımlarını aşmanın yollarını görüştü

Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko, Minsk’te görüştüğü İranlı mevkidaşı Mesud Pezeşkiyan ile Batı yaptırımlarını aşma yollarını ve ikili işbirliğini ele aldı.

Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko, İranlı mevkidaşı Mesud Pezeşkiyan’ı başkent Minsk’teki Bağımsızlık Sarayı’nda kabul etti. Görüşmede iki lider, Batı yaptırımlarını aşma yollarını ve ikili işbirliğini ele aldı.

20 Ağustos’ta gerçekleşen görüşmede taraflar, Avrasya Ekonomik Birliği (AEB), Belarus’un ortak olduğu BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) çerçevesinde işbirliğinin geliştirilmesini değerlendirdi. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile Erivan’da uluslararası ulaşım koridorlarını ele aldığı temaslarından bir gün sonra Belarus’a geldi.

Pezeşkiyan’ın Minsk ziyareti, daha önce haziran ayı için planlanmış, ancak İsrail’in ABD desteğiyle 13-24 Haziran tarihleri arasında İran’ın nükleer tesislerine yönelik düzenlediği saldırılar nedeniyle ertelenmişti.

Görüşmenin başında konuşan Lukaşenko, “Belarus’ta kendinizi dostlarınızın yanında gibi hissedin,” diyerek Belarus tarafının gıda tedarikinden askeri-teknik işbirliğine kadar her türlü konuyu görüşmeye hazır olduğunu belirtti. Lukaşenko ayrıca İran’ın BRICS, AEB ve ŞİÖ ile vardığı anlaşmaların Minsk ile Tahran arasındaki ikili ilişkilerin de gelişmesine imkân tanıdığına dikkat çekti.

İran, 1 Ocak 2024’te BRICS’e resmen katılmış, bu yılın mayıs ayından itibaren de AEB’nin serbest ticaret bölgesine dahil olmuştu.

“Yaptırımları ortak çabayla aşabiliriz”

İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ise ABD ve bazı Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin İran ve Belarus’a yönelik tek taraflı yaklaşımlarını eleştirdi.

Pezeşkiyan, her iki ülkenin de Batı yaptırımlarının sonuçlarını ancak ortak çabalarla aşabileceğini vurguladı. Birçok uluslararası politika konusunda görüşlerinin örtüştüğünü kaydeden Pezeşkiyan, bunun bölgesel ve küresel düzeyde ikili işbirliği için sağlam bir temel oluşturduğunu savundu.

Askeri işbirliği gündemde

Rusya Bilimler Akademisi Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsüne (IMEMO) bağlı Orta Doğu Araştırmaları Merkezinden araştırmacı Stanislav Lazovskiy, İran’ın Belarus’ta öncelikle Sovyet veya Rus menşeli hava savunma sistemleriyle ilgilendiğini söyledi.

Vedomosti gazetesine konuşan Lazovskiy, bu alanda ortak araştırma-geliştirme, üretim ve onarım konularında Minsk ile işbirliğinin Tahran için büyük önem taşıdığını ifade etti.

İran uzmanı Evdokia Dobreva da Belarus silahlarının İran’a tedarikinin göz ardı edilemeyeceğini belirtti. Dobreva, “Rusya’dan farklı olarak, Belarus bu alandaki uluslararası kısıtlamalara daha az bağlı ve İsrail ile 12 gün süren savaşta ciddi zarar gören İran hava savunma ve elektronik harp sistemlerinin onarımına teorik olarak katılabilir,” diye konuştu.

Ticaret hacmi hızla artıyor

Lazovskiy, yaptırımlar nedeniyle İran’ın elektrik üretimi ve tarım makineleri tedarikinde ciddi sorunlar yaşadığını da sözlerine ekledi.

Bu sorunların çözümünde Belarus’un yardımcı olabileceğini belirten Lazovskiy, gübre ve gıda tedariki ile ziraat alanındaki bilimsel birikimin paylaşılabileceğini kaydetti.

Lazovskiy, “Tahran, Belarus’u yaptırım uygulanan malları elde etmek için bir başka kaynak olarak görebilir. Aralarındaki ikili ticaret hacmi şimdilik düşük olsa da, 2020’de 20 milyon dolardan 2024’te 113 milyon dolara çıkarak etkileyici bir hızla büyüyor. Genel olarak Belarus, İran ve Rusya arasında tam teşekküllü bir ittifak yavaş yavaş şekilleniyor ve bu onlara mal ve hizmetleri engelsiz bir şekilde takas etme imkânı tanıyor,” dedi.

Dobreva ise ikili ticaret hacmi düşük olsa da İran’ın Belarus yardımıyla uluslararası arenadaki ortak havuzunu genişlettiğini belirtti.

Belarus’un Tahran için bir pazardan çok endüstriyel ve teknolojik işbirliği ortağı olduğunu söyleyen Dobreva, “Minsk, Batı yaptırımlarını aşma konusunda zengin bir deneyime sahip. Muhtemelen müzakerelerde taraflar, İran’ın bugün çok ihtiyaç duyduğu tarım ürünlerinin tedarikini, İran mallarının ihracatı için Belarus geçiş kanallarının kullanımını ve insani işbirliği konularını da ele aldılar,” ifadelerini kullandı.