Kazakistan’dan Rusya’ya misilleme: Sınırda yük denetimleri sıkılaştırıldı

Rus ithalatçılar, haziran ortasından bu yana Kazakistan sınırında ciddi gecikmelerle karşılaşıyor. Kazakistan tarafının denetimleri artırmasıyla bir saat süren geçişler 10 günden fazlaya çıkarken, Rus nakliyeciler bu durumu, Rusya’nın dron saldırıları sonrası Kazak kamyonlarına yönelik başlattığı kontrollere bir ‘misilleme’ olarak görüyor.

Rus ithalatçılar, haziran ortasından bu yana Kazakistan sınırında yük geçişlerinin ciddi ölçüde yavaşlamasıyla yeni bir sorunla karşı karşıya kaldı.

Nakliye ve dış ticaret şirketleri, Kazakistan tarafının denetimleri sıkılaştırması ve oluşan uzun kuyruklar nedeniyle daha önce bir saati geçmeyen sınır geçişlerinin artık 10 gün veya daha uzun sürdüğünü bildiriyor.

Paralel ithalatın önemli güzergâhlarından biri olan Kazakistan üzerinden yapılan sevkiyatlarda teslimat sürelerinin haziran-temmuz aylarında 14 ila 40 gün arttığı belirtiliyor.

Kazakistan: ‘Spesifik malları kontrol ediyoruz’

Sorunlar ilk olarak sınır kapılarında uygulamaya konulan elektronik sıra sistemindeki aksaklıklara bağlandı. Bir nakliye şirketi yöneticisi, sistemdeki arızalar, taşıyıcıların ‘ihtiyaten’ fazladan yer ayırtması ve hatta bazı kişilerin geçiş sıralarını satmaya çalışması nedeniyle kaos yaşandığını belirtti.

Ancak kısa süre sonra asıl meselenin yük kontrollerinin ani bir şekilde sıkılaştırılması olduğu anlaşıldı. Zira gecikmeler sadece kara yolu geçişlerinde değil, demir yolunda da yaşanmaya başladı.

Kazakistan Cumhuriyeti Maliye Bakanlığına bağlı Devlet Gelirleri Komitesi, Rusya’dan çıkış yapan kamyonların denetim süresindeki artışı doğruladı.

Komite, kontrollerin Spesifik Malların Kontrolü Hakkında Kanun uyarınca yapıldığını ve çift kullanımlı ürünler gibi yasaklı malların çıkışının engellenmesini amaçladığını belirtti.

Açıklamada, bu özel prosedürlerin Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) çerçevesinde ortak ihracat kontrolü kuralları kabul edilene kadar devam edeceği ifade edildi. Kazak yetkililer, özel kontrol gerektirmeyen malların ise 3 ila 5 dakika içinde kontrol edildiğini iddia ediyor.

Rusya ve Kazakistan, normalde sınırda denetim yapılmamasını öngören AEB Gümrük Birliği’ne üye.

Ancak büyük bir lojistik şirketinin çalışanına göre, uygulamada herhangi bir tır veya vagon denetime tabi tutulabiliyor.

Service Logistics Company kurucu ortağı Dmitriy Arjanıh, demir yoluyla taşınan yüklerinin yüzde 100’ünün, kara yoluyla taşınanların ise yüzde 50’sinin denetimden geçtiğini söyledi.

Rus nakliyeciler: ‘Bu bir misilleme’

Rus taşımacılık sektörünün temsilcileri ise sorunun arkasında başka bir neden olduğuna inanıyor. Bir lojistik uzmanı, 2022-2023’te kabul edilen mal kontrolü yasasından bu yana denetimlerin zaman zaman sıkılaştırıldığını ve bunun her zaman Amerika’nın ikincil yaptırım tehditleri veya yeni yaptırım paketleri gibi dış faktörlerle aynı zamana denk geldiğini savunuyor.

Bu defaki sıkılaştırmanın, Rus tarafının attığı adımların hemen ardından gelmesi dikkat çekiyor.

1 Haziran’da Sibirya ve Uzak Doğu’daki askeri havaalanlarına düzenlenen ve 10’dan fazla stratejik bombardıman uçağının imha edildiği dron saldırılarının ardından Rus gümrük yetkilileri, ülkeye giren ve çıkan tüm tırları yoğun bir şekilde kontrol etmeye başlamıştı.

Ayrıca Rusya genelinde trafik polisleri, Kazakistan plakalı kamyonları durdurup aramalar yapıyordu.

Bir lojistik uzmanı, “Kazakistan tarafından bir misilleme geleceği belliydi. Kazak gümrükçüler bize bunu zaten söylüyordu,” diyerek bu tezi destekledi.

Saldırıda kullanılan dronların, Çelyabinsk’teki bir depoda saklandığı ve buraya Çin’den Kazakistan üzerinden getirilmiş olabileceği belirtiliyor.

Dronlar, havaalanlarına Çelyabinsk plakalı tırlarla taşınmıştı. Bu olayın ardından Rus güvenlik güçleri, ülke genelinde Çelyabinsk ve Kazakistan plakalı tırlara yönelik denetimleri artırmıştı.

Sınırdan geçiş ücretli hale gelebilir

Taşıyıcıların sorunları bununla da sınırlı değil. Kazakistan Maliye Bakanlığı, elektronik sırada yer ayırtmak için yaklaşık 7,5 Amerikan doları tutarında bir teminat ücreti, hızlandırılmış geçiş için 755 Amerikan doları ve sırada yeniden yer ayırtmak için de aynı derecede yüksek bir ücret getirmeyi teklif ediyor.

Bir diğer teklif ise bir şahsın günde sadece bir kez yer ayırtabilmesi yönünde. Bu girişimler halihazırda kamuoyunda tartışılıyor.