Körfez ülkeleri daha sert İran misillemelerinden korkuyor

Körfez ülkeleri, İran’a yönelik yeni bir ABD-İsrail saldırısının bölgede çok daha yıkıcı bir savaşı tetikleyebileceğinden endişe duyuyor.

Bloomberg’in aktardığına göre, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) liderinin diplomatik danışmanı Enver Gergeş, pazar günü Bahreyn’de düzenlenen IISS Manama Diyaloğu’nda, “Diplomatik olarak önlemek için çok çaba sarf ettiğimiz bir krizin içine çekildiğimizi görüyoruz. Açıkça siyasi bir çıkış yolu arıyoruz,” dedi.

Başkan Donald Trump, ABD ve İsrail’in İran’da “işi bitireceğini” defalarca dile getirdi.

Trump, yarınki (3 Kasım) ABD ara seçimlerinden önce yeni saldırıların yapılmasını dışladı fakat barış görüşmeleri çıkmaza girmişken saldırıların yeniden başlaması olasılığını açık bıraktı.

Pazar günü Right Side Broadcasting Network’e konuşan Başkan, “Ya bir anlaşmaya varacaklar ya da biz bu işi bitireceğiz,” dedi.

Axios’un, Trump’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya, İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatmadan önce diplomasiye daha fazla zaman tanımak istediğini söylediğini bildirmesinin ardından, petrol fiyatları pazartesi günü erken saatlerde yaklaşık %3 düştü ve Brent ham petrolü varil başına 110 doların altına geriledi.

Küresel referans fiyat, bu yıl içinde hâlâ yaklaşık %80 artış kaydetmiş durumda.

Sekiz aydan fazla süren savaşın ardından yeni çatışmaların Körfez bölgesine daha fazla zarar vereceği düşünülürken, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere yönelik saldırılarını yoğunlaştırması halinde enerji fiyatlarının daha da artacağı öngörülüyor.

Tahran, bu yıl Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar gibi ülkelere binlerce füze ve insansız hava aracı fırlatarak petrol tesisleri, havaalanları ve elektrik santralleri gibi hedefleri vurdu.

Uluslararası Para Fonu (IMF), Irak dahil Körfez Arap devletlerinin bu yıl dünyanın en kötü performans gösteren ekonomileri arasında yer alacağını öngörüyor.

Fonun açıklamasına göre, Suudi Arabistan’ın gayri safi yurtiçi hasılası %3,3 oranında daralırken, Katar ve Kuveyt’te daha da keskin daralmalar bekleniyor.

Britanya merkezli düşünce kuruluşu Royal United Services Institute’ta araştırmacı olan Mohammed al-Basha, “Körfez’den hiçbir yetkili veya sivilin İran’a yönelik yeni ABD-İsrail saldırılarını desteklediğini duymadım ama çoğunluk yeni bir saldırı dalgasının yakında gerçekleşeceğini hissediyor. Bu sefer İran’ın daha agresif olacağını ve daha önce uyulan çatışma kurallarına uymayacağını hissediyorlar,” dedi.

Bölge genelinde yetkililer, 28 Şubat’ta başlayan ve Nisan başında ateşkes ilan edilene kadar süren çatışmalara benzer yeni bir çatışma dalgasının son derece yıkıcı sonuçlar doğurabileceğinden endişe duyuyor.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, Bahreyn’deki forumda yeni çatışmalar konusunda “son derece endişeli” olduğunu belirtti ve “İkinci dalga daha tehlikeli, daha yıkıcı olacak ve hiçbir sonuca varmayacaktır. Geçmişten ders çıkarmalıyız,” dedi.

İran, yıkıcı bir misilleme yapacağına dair yeni tehditlerle bu endişeleri daha da artırdı. Dini lider Mücteba Hamaney cumartesi günü komutanlara derhal karşı saldırılara hazırlanmalarını ve potansiyel ABD ve İsrail hedefleri listesini genişletmelerini emretti.

İran ordusu, bir başka ABD-İsrail saldırısının savaşı daha geniş bir alana yayacağı uyarısında bulundu.

Hamaney, Telegram’da yayınladığı bir açıklamada, “Düşmanlar askeri veya terörist saldırılara yeniden başlarsa, bunun sona erme zamanını ve koşullarını belirleyecek olan İslam Cumhuriyeti’nin silahlı kuvvetleri ve İran halkıdır,” dedi.

İran medyası pazar günü, Hamaney’in ordunun yeni saldırılara “coğrafi sınırlama olmaksızın” yanıt vermesi yönündeki emrini öne çıkardı.

ABD’nin yoğun hava saldırıları, İran’ın füze ve insansız hava aracı üretim kapasitesini ortadan kaldıramadı.

Batılı yetkililer Ekim ayında Bloomberg’e verdikleri demeçte, Tahran’ın silah cephaneliğini yenilemek için yeterli üretim kapasitesini koruduğunu belirtti.

Yetkililerden biri, İran’ın balistik füzeler ve bazı gemi savar silahları konusunda hâlâ iyi bir stokta olduğunu ve Rusya’nın da füze tedarik ettiğini söyledi.

Bloomberg Economics’e göre, 28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana Ekim ayı başlarına kadar İran, 4.000’den fazla Şahid insansız hava aracı ve en az 2.000 balistik füze ateşlemişti.

Haziran ayında yapılan Batılı istihbarat değerlendirmeleri, Tahran’ın savaş öncesi mühimmatının yaklaşık dörtte üçüne hâlâ sahip olduğunu gösteriyordu ama mevcut stok miktarı belirsiz.

Öte yandan, cuma günü IISS tarafından yayınlanan bir rapora göre, Körfez ülkeleri, küresel kıtlığın yaşandığı ve ABD ile İsrail’in kendi tedariklerine öncelik verdiği bir dönemde hava savunma önleme füzelerinin stoklarını yenilemeyi hedefliyor.

Savaş, ucuz İran insansız hava araçlarını düşürmek için gelişmiş füzeler kullanmanın muazzam maliyetini de ortaya çıkardı.

Körfez güçleri bunun yerine giderek daha fazla saldırı helikopteri, avcı uçağı, uçaksavar silahları ve elektronik bozucu cihazlar kullanmaya başladı.

Saldırılar, başlatmadıkları bir çatışmanın bedelini ödeyen Körfez ülkeleri arasında da öfkeyi körükledi.

BAE ve Suudi Arabistan’ın da dahil olduğu altı ülkeden oluşan Körfez İşbirliği Konseyi’nin (KİK) genel sekreteri Casim el-Budaivi, cumartesi günü forumda yaptığı açıklamada, “KİK ülkeleri savaşın tarafı değildi ve savaşı istemedi,” dedi.

Manama’daki bölge yetkilileri, kamuoyu önünde ABD’yi büyük ölçüde övdü ama özel görüşmelerinde Washington’un askeri ve diplomatik tutumuna yönelik hayal kırıklıklarını dile getirdi.

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nün (IISS) Orta Doğu politikası kıdemli araştırmacısı Hasan Alhasan, “Savaşın akılsızlığı, Washington’un askeri ve diplomatik tutumunun tutarsızlığı ve Körfez ortaklarının savunması yerine İsrail’in savunmasına öncelik verme kararı nedeniyle, bölge genelinde ABD’ye yönelik yaygın bir hayal kırıklığı var,” dedi ve şöyle devam etti:

“1991’de ABD’nin Kuveyt’i kurtarması, Amerika’nın bölgedeki rolünü pekiştiren bir an olmuştu; 2026 savaşı ise bu rolü ortadan kaldıran an olarak hatırlanabilir.”

Körfez ülkeleri, İran’a yönelik bir başka ABD-İsrail saldırısını önlemek için diplomatik çabalarını yoğunlaştırıyor.

Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan’dan üst düzey yetkililer geçen hafta Tahran’a giderken, Katarlı arabulucular da Tahran ve Doha’da İranlı yetkililerle görüşmeler gerçekleştirdi.

Çatışan taraflar arasında hâlâ önemli görüş ayrılıkları bulunuyor. İran, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmadan önce ABD’nin deniz ablukasının kaldırılmasını, yaptırımların hafifletilmesini ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını isterken, Washington ise nükleer alanda tavizler talep ediyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı pazar günü yaptığı açıklamada, arabulucuların ABD’nin Tahran’ın koşullarını yerine getirmesi halinde iki gün içinde su yolunun yeniden açılmasına yönelik bir planı tartıştıklarını ama bir anlaşmanın “karşı tarafın sorularımıza vereceği yanıtlara bağlı” olduğunu belirtti.

BAE danışmanı Gergeş, diplomasinin başarısız olması halinde ortaya çıkacak sonuçlar konusunda uyarıda bulundu ve “Bu görüş ayrılıkları giderilemezse, en kötüsünden endişe etmemiz gerekecek,” dedi.