Macaristan ile Ukrayna arasında yeni gerilim

Ukrayna-Macaristan ilişkilerinde beklenmedik bir gerginlik kaynağı, Eylül ayı sonlarında yeni kurulan “Karpat Sekizlisi” (C8) toplantısında ortaya çıktı.

Kiev’de düzenlenen toplantı esnasında Başbakan Peter Magyar, Budapeşte’nin toplantıya katılmamasını eleştiren Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha ile sert bir tartışmaya girdi.

Magyar, Sybiha’ya, Macaristan’ın kendi rızası olmadan C8’e dahil edildiğini iddia ederek yanıt verdi.

Magyar, sosyal medyada yaptığı açıklamada şöyle dedi:

“İlgili ülkenin önceden danışılmadan veya rızası alınmadan, egemen bir ülkenin uluslararası bir işbirliği (Karpat Entegrasyonu) üyesi olduğunu iddia etmek tamamen kabul edilemez.”

Bu gelişme, Mayıs ayında Tisza hükümetinin kurulmasının ardından Macaristan-Ukrayna ilişkilerinin hızla düzelmeye başlamasının ardından geldi.

Orbán hükümeti döneminde ilişkiler tarihi bir düşük seviyeye inmiş ve gerginliğin tırmanma ihtimali artmıştı.

Haziran ayında Magyar, Transkarpatya’daki Macar azınlığın haklarının düzenlenmesi konusunda Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ile bir anlaşma sağladığını duyurmuş ve bunu tarihi bir anlaşma olarak nitelendirmişti.

Fakat Haziran ayından bu yana Macaristan, Transkarpatya’daki Macarların haklarının düzenlenmesi konusunda kaydedilen ilerlemenin beklentilerin altında kaldığını öne sürerek, Ukrayna’nın AB üyelik müzakerelerini defalarca engelledi.

Orbán’ın partisi Fidesz daha önce de Ukrayna’nın entegrasyon çabalarını engellemek için aynı argümanı kullanmıştı.

Anlaşmanın üzerinden üç ay geçtikten sonra, Ukrayna Dışişleri Bakanı Sybiha, Orbán’ın seçimi kaybetmiş olmasına rağmen Macaristan’da “Orbanizm”in hâkim olduğunu yazdı.

Sybiha, sosyal medyada “Orbanizm geçmişte ne Macaristan’a ne de daha geniş bölgeye bir fayda sağladı ve bundan sonra da kimseye bir fayda sağlamayacak,” dedi.

EUobserver’a göre Bu anlaşmazlık, Macaristan’ın iç politikasıyla açıklanabilir. Petrol şirketi MOL, C8 toplantısında Ukrayna’nın Naftogaz şirketiyle, Macaristan’da Ukrayna petrol depolama tesislerinin kurulması olasılığına ilişkin bir mutabakat zaptı imzaladı.

Anlaşma, Fideszli siyasetçiler tarafından eleştirildi ve Magyar hükümeti de anlaşmadan kesin bir şekilde uzak durdu.

Fidesz, Magyar’ın C8 katılımı konusundaki anlaşmazlığa bu kadar sert bir şekilde dahil olmasına katkıda bulunmuş olabilir.

Ağustos ayında Zelensky, daha geniş Karpat sınır bölgesindeki ülkeleri bir araya getirmek amacıyla C8’in kurulduğunu duyurmuştu.

Ukrayna cumhurbaşkanı, üyelerin öncelikle ekonomi, güvenlik, çevre ve yatırım konularına odaklanacağını belirtmişti.

Ukrayna, bunu kendisine askeri yardım sağlamayan ülkelerle bile sınır ötesi işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan bir proje olarak tanımlıyor.

Ukrayna’nın yanı sıra Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya ve Macaristan’ın da bu oluşumda yer alması planlanıyordu.

Yeni kurulan C8’in açılış zirvesi geçen ay (18 Eylül), hem Slovakya hem de Macaristan sınırlarından yaklaşık 160 km uzaklıktaki İvano-Frankivsk bölgesindeki Bukovel’de düzenlendi.

Zelenskiy, bunu “önemli bir başlangıç” olarak nitelendirdi ve Karpat bölgesindeki ülkelere, Kiev’in en güvenilir müttefikleri arasında yer aldıkları için teşekkür etti.

Fakat Ukrayna’nın bakış açısına göre toplantının sonuçları karışık oldu. Bir yandan, birkaç lider Bukovel’e bizzat giderek toplantıya daha büyük bir diplomatik ağırlık kazandırdı.

Polonya Başbakanı Donald Tusk, Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan ve Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić toplantıya bizzat katıldı.

Öte yandan, geri kalan ülkeler daha düşük rütbeli temsilciler gönderdi. Slovakya Başbakanı Robert Fico başlangıçta katılacağını belirtmiş ve aslen Tusk ile görüşmesi planlanmıştı. Fakat son anda, ani bir hastalık nedeniyle zirveye katılamayacağını açıkladı.

Slovakya, nihayetinde Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Marek Eštok tarafından temsil edildi.

Andrej Babiš’in Çek hükümeti ise bu girişimi neredeyse tamamen görmezden geldi. Respekt dergisinin yazdığı gibi, Babiš Ukrayna’yı ziyaret etme fırsatını geri çevirdi ve Bukovel’e hiçbir temsilci göndermedi.

Böylece Çekya, zirvede yalnızca muhalefetten Senato Başkan Yardımcısı Jiří Drahoš tarafından temsil edildi.

Avusturya ise Federal Konsey Başkanı Christine Schwarz-Fuchs tarafından temsil edildi.

Macaristan, Kiev’deki Macaristan Büyükelçiliği’nde maslahatgüzar vekili olarak görev yapan Ádám Ceglédi’yi gönderdi.