Politico: Kesintilerle ABD’nin Ortadoğu’daki nüfuzu da zayıflıyor

Trump yönetiminin dış yardımları durdurması ve gümrük tarifeleri, ABD’den yardım alan ülkeleri zor duruma bırakırken uzmanlar bu durumun ABD’nin Ortadoğu’daki nüfuzu üzerine olumsuz etkileri olacağı görüşünde.

Trump ikinci başkanlık dönemine 40 milyar dolarlık dış yardımı askıya alarak başladı. Politico’nun haberine göre, ABD yardımlarının başlıca alıcılarından olan Ürdün, Mısır, İsrail ve Irak da bu karardan doğrudan etkilendi.

Habere göre Trump yönetiminin aldığı karar, yalnızca ekonomik programları değil, aynı zamanda sağlık, eğitim, içme suyu ve mülteci destek hizmetlerini de durma noktasına getirdi. Ürdün’ün ikinci büyük şehri Irbid’de inşaatı devam eden Safed Lisesi, yardım kesintilerinin ardından şantiye hâline geldi. Bir mühendis, “Bir günde işten çıkarıldık” diyerek yaşananların hızını özetledi.

USAID sözleşmelerinin %90’ı donduruldu

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’nın (USAID) 2023’te bölgeye yaklaşık 4 milyar dolar yardım sağladığına dikkat çekilen haberde bu yardımların önemli bir bölümünün Ürdün gibi ülkelerde sağlık sistemini ayakta tutmaya, mültecilere destek vermeye ve terörle mücadeleye odaklandığı ifade edildi. Ancak Trump’ın ikinci döneminin ilk ayında başlattığı 90 günlük durdurma ve sonrasında gelen bütçe kesintileri, bu yapıların çoğunu sekteye uğrattı.

Politico’nun ulaştığı belgeye göre, USAID sözleşmelerinin %90’ı donduruldu. Aynı süreçte, Ürdün gibi ABD’ye ihracat yapan ülkeler ani gümrük tarifeleriyle karşılaştı. Ürdün’ün 2023’te ABD’ye yaptığı 3 milyar dolarlık ihracatın üzerine %20 vergi getirildi.

ABD’nin Ortadoğu’daki nüfuzu da etkileniyor

Uzmanlara göre, bu kesintiler sadece ekonomik etki yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda bölgedeki ABD etkisini ve güvenlik mimarisini de zayıflatıyor. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden Kelly Petillo, “ABD, bu adımlarla Ürdün gibi kilit müttefikleri doğrudan istikrarsızlaştırıyor” değerlendirmesinde bulundu.

ABD’nin ardından bazı Avrupa ülkeleri de dış yardım bütçelerini azaltma yoluna gitti. İngiltere, yardım bütçesini son 25 yılın en düşük seviyesine indirirken; Fransa, aşırı sağın baskısıyla yardım harcamalarını %35 oranında kıstı. Almanya ve Hollanda da benzer adımlar attı.

Sağlık sistemleri çöküyor, klinikler kapanıyor

Kesintiler sahada doğrudan etkisini gösteriyor. Yardım kuruluşları, Ürdün, Suriye ve Irak’ta birçok sağlık merkezinin faaliyetlerini durdurduğunu, personel çıkarmalarının başladığını bildiriyor.

Ürdün’de ücretsiz sağlık hizmeti veren bir kliniğin müdür yardımcısı Ebu El-Hayca, “On yıldır mülteci kadınlara ve kız çocuklarına söz verdiğimiz hizmetleri artık sunamıyoruz” dedi. El-Hayca’ya göre ABD’nin Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu’na (UNFPA) yaptığı kesintiler, sağlık sistemini çökme noktasına getirdi.

Radikalleşme ve göç riski büyüyor

Habere göre ABD yardımları 2023 yılında Ürdün’ün GSYH’sinin yüzde 2’sinden fazlasını, Suriye’nin yaklaşık yüzde 4’ünü ve Yemen’in GSYH’sinin yaklaşık yüzde 4,3’ünü oluşturuyordu.

Washington merkezli USAID yetkilileri yardım kesintilerinin uzun vadeli etkileri konusunda uyarıda bulunuyor. İsmini vermek istemeyen bir USAID çalışanı, “Umut azaldığında, hastalıklar artar, çocuklar önlenebilir nedenlerle ölür, eğitim geriler. Bu koşullar, ideolojik radikalleşmeye açık bir ortam yaratır” diyor.

Danimarka Mülteci Konseyi Genel Sekreteri Charlotte Slente ise daha sert bir uyarıda bulunuyor: “Eşitsizliğin büyüdüğü bu ülkeler, silahlı gruplar için güvenli limanlara dönüşebilir. Bu, sadece bölge için değil, küresel güvenlik için de tehdit oluşturur.”