Polonya-Almanya tazminat gerilimi liderler zirvesine gölge düşürdü

Polonya Başbakanı Donald Tusk ve Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, Almanya’nın Nazi döneminde Polonya’ya verdiği zararın tazminatı konusunda çatıştı.

İki ülke arasındaki sık sık gerginleşen ilişkileri düzeltmeye söz veren iki lider arasındaki açık anlaşmazlık, savunma ve Ukrayna’ya destek dahil olmak üzere bir dizi konuda birlik ve işbirliğini yansıtması amaçlanan Berlin’deki görüşmelere gölge düşürdü.

Bunun yerine, iki lider, Almanya’nın İkinci Dünya Savaşı sırasındaki eylemlerini nasıl telafi etmesi gerektiği konusunda tartıştı.

Merz, Tusk’un yanında, “Anıları, acı verici olanları bile, canlı tutmalıyız. Umarım bunu bizi bölmeyen, aksine birbirimize yaklaştıran bir şekilde yapabiliriz,” dedi

Fakat muhalefetteki milliyetçi-muhafazakâr Hukuk ve Adalet’in (PiS) baskısı altındaki Tusk, bu konuda geçmişte olduğundan daha sert bir tutum sergiledi ve Almanya’nın Polonya’ya savaş tazminatı ödemeyi reddetme mantığını eleştirdi.

Tusk, “Polonya’da hepimiz, Polonya’nın İkinci Dünya Savaşındaki kayıplar ve suçlar için tazminat almadığını düşünüyoruz,” dedi.

2023’teki yeniden seçilmesinden sonra Tusk, Almanya’dan 1939-1945 yıllarında Polonya’yı işgal ettiği için 1,3 trilyon avro tazminat ödemesini talep eden önceki PiS hükümetinin tazminat taleplerini öne çıkarmamıştı. Berlin, bu konunun yasal olarak “kapalı” olduğunu defalarca dile getirdi.

Ne var ki pazartesi günü Tusk, Polonya’nın 1950’lerde Sovyetler Birliği’nin kontrolü altındayken tazminat hakkından feragat ettiği yönündeki Alman argümanını eleştirerek konuyu yeniden gündeme getirdi.

Polonya’nın mevcut cumhurbaşkanı Karol Nawrocki de dahil olmak üzere PiS politikacıları, feragatın Sovyet baskısı altında yapıldığını ve gerçek değerinde değerlendirilemeyeceğini savunuyor. Pazartesi günü Tusk da bu görüşü yineledi.

Tusk, “Almanya, 1950’lerden kalma bu resmi diplomatik anlaşmaya bağlı kalıyor. Tarihi bilenler, 1950’lerde Polonya’nın bu konuda söz hakkı olmadığını bilir. Polonya’nın tazminatlardan feragat etmesi, Polonya halkının görüşünü yansıtan bir eylem olarak görülmüyor. Polonya halkının bu konuda söz hakkı yoktu,” iddiasında bulundu.

Tazminatlar konusunda yeniden tırmanan gerginlikler, iki liderin ulusal sınır kontrolleri konusundaki anlaşmazlıklardan, Rusya’dan Almanya’ya gaz taşıyan Kuzey Akım denizaltı boru hatlarını felce uğratan Berlin’in patlama soruşturmasına kadar bir dizi konuda farklılıkları yumuşatma çabalarını zorlaştırma tehdidi oluşturuyor.

Tusk hükümeti, tazminatların ahlaki bir gerekçesi olsa da, Berlin’i yasal olarak ödeme yapmaya zorlamanın bir yolu olmadığı ve bu nedenle konuyu takip etmenin Polonya’nın en büyük iktisadi ortağı olan Almanya ile ilişkilerini zedeleyeceği yönünde sık sık argümanlar ileri sürmüştü.

Aynı zamanda Merz, Polonya ile ilişkileri iyileştirme sözü vererek göreve geldi ve Varşova’ya göreve başladığı ilk tam gününde bir ziyaret gerçekleştirdi.

Merz daha sonra, Almanya, Polonya ve Fransa arasında gayri resmi bir ittifak olan “Weimar Üçgeni”ni, daha sağlam bir Avrupa savunma stratejisi oluşturmak için potansiyel bir motor olarak gördüğünü söyledi.

Pazartesi günü, Merz hükümeti, Berlin’in tazminat ödemeyi reddetmesi nedeniyle Varşova’nın duyduğu öfkeyi hafifletmek için bir dizi başka adım açıkladı, fakat bu önlemlerin birçok Polonyalıyı yatıştırması olası görünmüyor.

Merz, Berlin’de Nazi Almanyası’nın Polonyalı kurbanlarına adanmış bir anıt inşa etme planlarını sürdüreceğini söyledi ve hükümeti, Naziler tarafından yağmalanan Polonya kültürel eserlerini iade etme sözü verdi.

Almanya ayrıca, ortak bir bildiride, “Nazi saldırganlığının Polonyalı kurbanlarına daha fazla destek sağlama olanaklarını inceleyeceğini” taahhüt etti.

Bu taahhüt, eski Şansölye Olaf Scholz’un Nazi Almanyası’nın hayatta olan Polonyalı kurbanlarına maddi tazminat ödenmesi önerisine atıfta bulunuyor ama bu plan henüz hayata geçirilmedi.

Tusk pazartesi günü bu konuyla ilgili hayal kırıklığını dile getirerek, zamanın azaldığını savundu.

Tusk, “Şansölye Scholz ile bu konuyu görüştüğümde, [hâlâ hayatta olanların] sayısı 60.000’in biraz üzerindeydi. Bugün bu sayı 50.000 kişi,” dedi.

“Lütfen, lütfen bu jesti gerçekten yapmak istiyorsanız işleri hızlandırın” diyen Tusk, Berlin daha hızlı hareket etmezse Varşova’nın kendi parasıyla mağdurlara tazminat ödeyeceğini de sözlerine ekledi.

Anlaşmazlığa rağmen Merz ve Tusk, Ukrayna’daki gelişmeler ve olası bir barış anlaşması müzakereleri konusunda yakın temas halinde olduklarını söylediler.

Tusk, işbirliğinin düzeyini “gerçekten eşi benzeri görülmemiş” olarak nitelendirdi ve iki ülke arasındaki bölünmeleri körüklemenin riskine karşı uyarıda bulundu.

Tusk, “Sınırın her iki tarafında da, Polonya’da Alman karşıtı duyguları, Almanya’da ise Polonya karşıtı duyguları ve ruh halini körüklemekle ilgilenen radikaller var. Fakat onların hedeflerine ulaşamayacaklarına inanıyorum,” dedi.