Dünya Basını
Prof. Michael Hudson: Batı demokrasileri finansal oligarşiye dönüştü
Amerikalı iktisatçı Profesör Michael Hudson, Batı dünyasında demokrasinin yerini finansal oligarşiye bıraktığını belirterek, yaklaşan enerji krizinin ve ABD’nin yaptırım politikalarının küresel düzeni sarstığını söyledi. Hudson, Batı ekonomilerinin üretim yerine rant arayışına odaklandığını ve yapay zeka balonunun patlamak üzere olduğunu vurguladı.
Amerikalı iktisatçı ve finans analisti Profesör Michael Hudson, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olarak Batı dünyasındaki demokrasi krizini, küresel enerji darboğazını ve finansal oligarşinin yükselişini değerlendirdi.
Diesen, Polonya’dan Almanya’ya, Fransa’dan İngiltere ve ABD’ye kadar Batı dünyasında demokrasinin anlamının giderek daha fazla sorgulandığını belirterek, resmiyette demokratik sistemlerin bulunduğunu ancak aynı zamanda yükselen bir ekonomik ve finansal oligarşinin görüldüğünü söyledi.
Hudson, Antik Yunan filozofu Aristoteles’in anayasalar üzerine yaptığı çalışmada demokrasi olduğunu söyleyen pek çok yönetimin aslında birer oligarşi olduğunu yazdığını hatırlattı.
Aristoteles’in tarif ettiği döngüye göre otokrasilerin içindeki muhaliflerin halkı ve orduyu yanına alarak oligarşiyi devirip demokrasi kurduğunu aktaran Hudson, bu düzenin zamanla yeniden oligarşiye ve kalıtsal bir aristokrasiye dönüştüğünü ifade etti.
Hudson, “Demokrasi olduğunu söyleyen yapıların aslında oligarşiye dönüştüğünü düşünüyorum çünkü Avrupa’da Fransa’dan İspanya ve Almanya’ya kadar yaşanan tüm bu gösterilerin ve isyanların nedeni, seçmenlerin acil sorunlarını çözmede seçim siyaseti yoluyla söz hakkına sahip olmaması” dedi.
Avrupalı seçmenlerin temel sorununun hane bütçeleri üzerindeki finansal baskı, işyerlerinin kapanması ve yaklaşan petrol kriziyle derinleşecek ekonomik daralma olduğunu belirten Hudson, artan fiyatların ailelerin ısınma, aydınlanma, benzin ve elektrik maliyetlerini yükselttiğini kaydetti.
Hudson, bu petrol krizinin pek çok ekonomiyi 2022 sonrasında Rus gazı ve petrolünü almayı bırakan Almanya’nın durumuna düşürme tehlikesi taşıdığına dikkat çekti.
Avrupa’daki seçmenlerin Friedrich Merz’den, Emmanuel Macron’dan kurtulamadığını ve İngiliz İşçi Partisi’ni değiştiremediğini vurgulayan Hudson, “Seçmenler kime oy verirse versin, ABD’nin Rusya ve İran ile savaşma, Venezuela’ya yaptığını onlara da yapıp petrollerine el koyma politikasına tabi tutuluyor” ifadelerini kullandı.
Hudson, yaşananların tamamen bir petrol savaşı olduğunu belirterek, dünyanın petrol ticaretindeki darboğazları ve karları kimin kontrol edeceğinin belirlendiğini söyledi.
Avrupa’da ulusal egemenlik isteyen popülist ve milliyetçi grupların baskısının arttığını aktaran Hudson, bu kesimlerin ülkelerinin ABD’nin Rusya ve İran’a karşı yürüttüğü savaşların uydusu olmak yerine kendi refahlarını koruyan bir dış ve iç politika izlemesini talep ettiğini dile getirdi.
Polonya’daki anayasa krizinin de Avrupa Birliği’nden bağımsız kurallar koyabilme mücadelesi olduğunu belirten Hudson, Avrupa Birliği yönetimini NATO’nun, ABD politikalarının ve ABD Savunma Bakanlığı’nın birer kolu olarak nitelendirdi.
Hudson, “Avrupa vatandaşlarının çoğunluğunun yararına ucuz enerjiyle mi yönetilecek, yoksa Avrupa Birliği bütçe kurallarının izin vermediği devasa devlet sübvansiyonlarına mı mahkum edilecek?” sorusunu yönelterek, bütçelerin sosyal destekten askeri harcamalara kaydırılmasını seçmenlerin çoğunluğunun onaylamadığını vurguladı.
Diesen da yıllar içinde kamu mülkiyetinin içinin boşaltıldığını ve buna ekonomik büyüme adı verildiğini belirterek, siyasi seçkinlerin halktan tamamen koptuğunu ve seçmenlere kime oy verirlerse versinler politikaların değişmeyeceğinin açıkça söylendiğini ifade etti.
“Küresel çoğunluğa karşı bir medeniyet savaşı yürütülüyor”
Yaşananların küresel ölçekte bir medeniyet krizi olduğunu belirten Hudson, ABD’nin uluslararası ekonomide darboğazlar yaratarak diğer ülkeleri kontrol etmeye ve zorbalık yapmaya çalıştığını söyledi.
Petrol ticaretinin bir darboğaz oluşturduğunu ve ülkeleri finansal bir kıskaca sürükleyeceğini kaydeden Hudson, ülkelerin ABD Hazine Bakanlığı, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası ile takas anlaşmaları yapmak zorunda kalabileceğini aktardı.
Hudson, bu kurumların ülkelere para birimlerinin değer kaybetmesini önlemek ve işyerlerinin kapanmasını engellemek için kredi vereceğini ancak bunun karşılığında Trump yönetiminin Rusya, Çin ve İran’a uyguladığı yaptırımlara katılma şartı koşacağını belirtti.
Avrupalıların kendi internet sistemlerine sahip olamayacağını ve Çin’in açık kaynaklı yapay zekasından uzak durmak zorunda bırakılacağını söyleyen Hudson, “Bu anlamda ABD, Avrupalı uyduları, Japonya ve Güney Kore ile birlikte küresel çoğunluğa karşı bir medeniyet savaşı yürütüyor” dedi.
Çin, Rusya ve İran’ın kendi kendine yeten kritik bir kütle oluşturduğunu ve BRICS ülkelerini de etki alanlarına çekmeye çalıştığını ifade eden Hudson, Batı’nın finans kapitalizmine dayalı olduğunu ve bu sistemin sanayisizleşmeye yol açtığını vurguladı.
1980’lerden bu yana Batı’da finansallaşma baskısının arttığını anlatan Hudson, şirketlerin karlarını üretimi artırmak yerine temettü ödemelerine ve hisse geri alımlarına harcadığını kaydetti.
Hudson, “Ekonomimiz somut sanayi büyümesi için mi yönetilecek, yoksa en zengin yüzde 10’un, hatta yüzde 1’in elinde toplanan finansal servetler yaratmak için mi?” diye sorarak, mevcut sistemin vatandaşların çoğunluğunu borç içinde tutan bir sömürü politikasına dönüştüğünü dile getirdi.
Önümüzdeki birkaç ay içinde ABD, Asya ve Avrupa’daki ulusal petrol rezervlerinin piyasaya sürülme kapasitesinin tükeneceğini belirten Hudson, petrol ve doğalgaz fiyatlarının yükseleceğini ve 2022’de Almanya’da olduğu gibi pek çok şirketin kapanacağını öngördü.
1997-1998 Asya krizi ile salgın döneminde ülkelerin Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve ABD takas anlaşmalarına yönelmek zorunda kaldığını hatırlatan Hudson, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in diğer ülkelerin takas anlaşmalarından yararlanabileceğini ancak bunun bedelinin siyasi, askeri ve finansal bir uydu haline gelmek olduğunu söylediğini aktardı.
ABD Başkanı Donald Trump ve Bakan Bessent’in Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutabileceklerini ve bundan ABD’nin karlı çıkacağını söylediklerini aktaran Hudson, petrol krizinin ABD ekonomisini de vuracağını düşündüğünü belirtti.
Yabancı ülkelerin acil olarak dolar borçlarını ödeyemeyeceklerini ilan edip bir moratoryum talep etmekten başka çarelerinin kalmayabileceğini söyleyen Hudson, “Bu sadece küresel güney ülkelerinin değil, Avrupa’nın da sorunu” dedi.
Avrupa’daki gösterilerin ve yüksek fiyatlardan kaçınma baskısının arttığına işaret eden Hudson, hükümetlerin Avrupa Birliği kuralları gereği bütçelerini askeri harcamalara ayırdığı için sübvansiyon veremediğini, bu nedenle Rusya ile ticaret yapmanın fiyatları düşürebileceğini ifade etti.
Avrupa ve küresel güney ülkelerinin Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası’na tam teşekküllü bir alternatif oluşturması gerektiğini vurgulayan Hudson, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de dile getirdiği Birleşmiş Milletler reformunun bu planın parçası olması gerektiğini söyledi.
Hudson, bu alternatifin siyasi ve ekonomik açıdan çok çeşitli olan BRICS yerine öncelikle Rusya, Çin ve İran tarafından geliştirileceğini belirterek, krizin birkaç yıl süreceğini ve tek kutuplu dünya düzeninden çok kutuplu bir düzene geçişin sancılı bir ara dönem yaratacağını kaydetti.
“Batı ekonomilerinin tamamı rant ekonomisine dönüştü”
Diesen, Alexander Hamilton ve Friedrich List gibi isimlerin bahsettiği 19. yüzyıl sanayi kapitalizminden çok uzaklaşıldığını belirterek, son 40 yılda finansallaşan ve rant arayışına dayalı hale gelen Batı kapitalizminin Çin ile nasıl rekabet edebileceğini sordu.
Hudson, sanayi kapitalizminin temel vaadinin ekonomileri tekellerden ve fiyatlara ek yük bindiren toprak ağası sınıfından kurtarmak olduğunu söyledi.
İngiltere’yi dünyanın atölyesi haline getirmek için fiyatların gerçek maliyet değerine çekildiğini ve Lordlar Kamarası’nın vergi politikaları üzerindeki gücünün kırıldığını hatırlatan Hudson, 1815’teki Napolyon Savaşları’nın bitiminden Birinci Dünya Savaşı’na kadar süren Viktorya döneminde ekonomik fazlanın iç büyüme için kullanıldığını aktardı.
Çin’in “Çin usulü sosyalizm” olarak adlandırdığı modelin aslında ilk olarak İngiltere ve ardından ABD’nin izlediği sanayi kapitalizmi politikası olduğunu belirten Hudson, Çin’in para yaratma ve kredi tahsisini bir kamu hizmeti olarak elinde tuttuğunu vurguladı.
Bu modelin 19. yüzyıl sonlarında Almanya’da devlet, ağır sanayi ve bankalar arasındaki üçlü birliktelikle uygulandığını anlatan Hudson, Alman bankalarının kar payı dağıtmak yerine üretimi artırmaya yatırım yaptığını söyledi.
Batı’daki finans kapitalizminin ise yağmacı bir yapıya büründüğünü kaydeden Hudson, “Bankacılık sınıfı aslında bir ürün üretmiyor; borç veriyor ve üretim ile tüketim ekonomisinden faiz, finansal ücretler ve diğer gelirleri alıyor” ifadelerini kullandı.
ABD’de yapay zeka ve bilgi teknolojileri tekeli kurulmaya çalışıldığını ve Nvidia şirketine yönelik tartışmaların da Çin ekonomisini bu teknolojik ilerlemeden izole etme çabasının parçası olduğunu belirten Hudson, bankaların ABD’de “tröstlerin anası” olarak adlandırıldığını hatırlattı.
Bugünkü Batı ekonomilerinin tamamının gayrimenkul, doğal kaynak ve teknoloji tekelleri üzerinden işleyen birer rant ekonomisine dönüştüğünü söyleyen Hudson, en büyük tekelin ise bankacılık olduğunu dile getirdi.
Avrupa’da merkez bankacılığının hükümetlerin savaş harcamalarını finanse etmek için kurulduğunu ancak ABD Merkez Bankası’nın Hazine Bakanlığı’nı değil özel bankacılık sektörünü desteklemek üzere tasarlandığını aktaran Hudson, gayrisafi yurt içi hasıla hesaplarında banka faizlerinin, kiraların ve ceza ücretlerinin birer ürün olarak sayıldığını vurguladı.
Çin’in ise uzun vadeli araştırma ve geliştirme yatırımlarına kredi sağladığını, uluslararası rezerv biriktirerek kendi kendine yeten bir konuma geldiğini ve Kuşak ve Yol Girişimi ile Asya’daki komşularına kredi verdiğini belirten Hudson, Avrupa’nın İkinci Dünya Savaşı sonrası sosyal demokrasi geleneklerine dönmesi gerektiğini söyledi.
“Yapay zeka balonunun tamamı patlamak üzere”
Diesen’ın teknoloji sektöründeki gelişmeler ve Nvidia şirketi etrafında yaşanan mali kriz hakkındaki sorusunu yanıtlayan Hudson, teknoloji sektöründeki krizin şu ana kadar tamamen finansal nitelikte olduğunu ifade etti.
Basın raporlarına göre Nvidia çiplerini satın alan Çinli şirketin bunu diğer ülkelerin de kullanımına açık veri merkezleri kurmak için yaptığını belirten Hudson, Suudi Arabistan ve Bahreyn’deki Arap cumhuriyetlerinin de benzer veri merkezleri kurmaya çalıştığını ve bunun tamamen yasal olduğunu söyledi.
Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang’ın, karlarının yüzde 20’sini oluşturan Çin pazarını araştırma ve geliştirme faaliyetlerini finanse etmek için istediğini aktaran Hudson, Huang’ın bu konuda ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’i ve Başkan Trump’ı ikna ettiğini kaydetti.
Çin yönetiminin ise kendi şirketlerine Nvidia çipi almamaları talimatını verdiğini belirten Hudson, “Çinli şirketler Huawei gibi kendi teknolojilerini geliştirmeden ABD’yi yakalayıp geçemez” dedi.
Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi üyelerinin çoğunun bilim ve teknoloji kökenli olduğuna dikkat çeken Hudson, yarım milyon Nvidia çipinin Çin’den ithalat izni beklediği için Hong Kong’da tutulduğunu aktardı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Çin’e yönelik yaptırımları dayattığını söyleyen Hudson, yaptırımların genellikle hedef ülkeyi bağımsızlaştırdığını ve Rusya’ya yönelik yaptırımların da tarım, gıda ve giyim sektörlerinde ters teptiğini vurguladı.
Huang’ın sadece sanayi politikası değil, çok ciddi bir finansal mühendislik de yürüttüğünü belirten Hudson, Nvidia’nın büyük müşterilerine gelecek yıllardaki veri merkezi planları için şimdiden çip stoklamaları şartını koştuğunu ifade etti.
Ancak ABD’de yerel halkın, elektrik fiyatlarını yükselteceği ve batı eyaletlerindeki kuraklık nedeniyle su kaynaklarını tüketeceği gerekçesiyle veri merkezlerine karşı çıktığını anlatan Hudson, birkaç hafta önceki yerel seçimlerde yapılan referandumların neredeyse tamamında veri merkezlerinin reddedildiğini söyledi.
Suudi Arabistan ve Arap cumhuriyetlerindeki bazı veri merkezlerinin ise İran tarafından bombalanarak devre dışı bırakıldığını belirten Hudson, şirketlerin ellerinde gelecek yıllar için yeterli çip bulunduğundan artık yeni alım yapmayacaklarını ve Nvidia gelirlerinin hızla düşeceğini öngördü.
Hudson, “Bu durum sadece Nvidia çiplerinin satışını değil, yapay zeka balonunun tamamını patlatacak” diyerek, ABD borsalarındaki kazançların aslan payını oluşturan teknoloji şirketlerinin düşüşe geçtiğini kaydetti.
“Avrupa, kendi kendini yok etme sürecinin bir parçası”
Diesen, yaşananları “mükemmel bir fırtına” olarak nitelendirerek, siyasi sınıfın hala 1990’lı yıllarda yaşıyormuş gibi davrandığını ve yaptırımların karşı tarafı çökerteceğini sandığını söyledi.
Avrupa’nın ucuz Rus enerjisinden kendini mahrum bıraktığını, Rusya’nın ise bu enerjiyi Asya’ya yönlendirdiğini belirten Diesen, bu durumun Asya sanayisini Avrupa karşısında çok daha rekabetçi hale getirdiğini ifade etti.
Hudson da Rusya ile yaşanan savaşın Avrupa Birliği’ni ABD ile son derece bağımlı bir ortaklığa kilitlediğini belirterek, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ABD’nin siyasi müdahalelerinin Avrupa’daki sosyalist ve ilerici partileri bitirdiğini söyledi.
Geriye sadece sağcı milliyetçi ve popülist partilerin kaldığını ancak bunların da bir sanayi planına sahip olmadığını dile getiren Hudson, euro para biriminin kendisinin de ulusal ülkelerin bütçe açığı verip Keynesyen politikalar izlemesini engellediğini kaydetti.
Avrupalıların petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artışı sübvanse etmek için kamu harcamasına ihtiyaç duyduğu bir dönemde, bütçelerin Ukrayna’ya gönderilmek üzere askeri yığınağa kaydırıldığını vurgulayan Hudson, “Avrupa bağımsızlaşmayarak ve karşılık vermeyerek kendi kendini yok etme sürecinin bir parçası oluyor” dedi.
Diesen ise ABD’nin dünyada yeni bir yer edinmek için en azından bir planı olduğunu ancak Avrupalıların hiçbir vizyonu bulunmadığını, sadece “Rusya’yı yenmeliyiz” sloganları attıklarını belirterek, refah devletinden savaş devletine geçilirken siyasi özgürlüklerin de terk edildiğini söyledi.
Hudson, görüştüğü Avrupalıların sürekli olarak ABD’ye muhtaç olduklarını ve tek başlarına hareket edemeyeceklerini dile getirdiklerini aktardı.
Bu zihniyetin Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Trump’ın gümrük vergisi taleplerine teslim olmasında görüldüğünü belirten Hudson, Avrupa’ya yönelik tarifelerin yüzde 15’e çekilmesi karşılığında yatırımların ve istihdamın ABD’ye kaydırılmasının kabul edildiğini söyledi.
Avrupalıların Rus ordusunun kendilerini işgal edeceği yönünde bir bağımlılık fantezisi içinde yaşadığını ifade eden Hudson, “Avrupa kendi geçmişinin travmasını ve suçluluk duygusunu yaşıyor gibi görünüyor ancak buna rağmen İkinci Dünya Savaşı’nda kendisini yok eden aynı türdeki Nazizmi Ukrayna’da destekliyor” sözleriyle konuşmasını tamamladı.