Riyad’daki savunma fuarında Türkiye, Güney Kore ve Çin rekabeti

Dünyanın en gelişmiş savaş uçaklarının sergilendiği Riyad’daki savunma fuarında, ABD, Çin, Güney Kore ve Türkiye’den üreticiler hem finansal hem de stratejik ağırlığı olan anlaşmalar için bir araya geldi.

Çin, Dünya Savunma Fuarında J-10CE ve J-35A savaş uçağı modellerinin yanı sıra Orta Doğu’da giderek daha fazla pazar bulan Wing Loong ve Rainbow serisi insansız hava araçlarını (İHA) sergiledi.

Analistler, Çin yapımı insansız hava araçlarının alıcı çekmeye devam ettiğini ancak siyasi ortam nedeniyle savaş uçakları için Orta Doğulu müşteri bulmada zorluklar yaşandığını belirtti.

Çin’in, beş gün süren etkinlikte hava gösterisi yapmaması şaşırttı. 2024 Dünya Savunma Fuarı’nda 4. nesil J-10 savaş uçaklarıyla uçuş gerçekleştirmişti ve geçtiğimiz hafta Singapur Hava Fuarı’nda da bir uçuş gösterisi yapmıştı.

Güney Kore’nin Black Eagles akrobasi timi ise, Orta Doğu’daki bir savunma fuarına ilk kez katılarak T-50B Golden Eagle uçaklarıyla gösteri yaptı ve beyaz dumanla Taegeuk sembolünü çizdi.

Çin’in, J-10CE’si, Mayıs 2025’teki Hindistan-Pakistan çatışmasında Pakistan’ın bu uçakla Fransız yapımı Rafale’leri düşürdüğünü açıklamasının ardından dikkat çekti.

Öte yandan 2024’te tanıtılan J-35A, Çin’in en yeni beşinci nesil savaş uçağının kara konuşlu varyantı ve J-20’den sonra ikinci beşinci nesil jeti temsil ediyor.

China National Aero-Technology Import & Export Corporation (Catic) standındaki bir katılımcı, fuarın amacının yerel alıcıları çekmek olduğunu söyledi. Bu çabanın bir parçası olarak 40 saat dayanıklılığa sahip birebir Wing Loong-X İHA modeli sergilendi.

Katılımcı, “İHA teknolojisi ilerledikçe, en kapsamlı sistemleri boyut ve uzun dayanıklılık kabiliyetiyle birleştirenlerin başarılı olma olasılığı daha yüksek” dedi.

Çin, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne Wing Loong serisi ve CH-4 İHA’lar tedarik ederek bölgenin askeri İHA pazarında güçlü bir konum inşa etti.

Rand Corporation Kıdemli Uluslararası Savunma Araştırmacısı Timothy Heath, Çin’in askeri İHA pazarında çok daha iyi fırsatlara sahip olduğunu, Batı’dan gelen rekabetin daha az olduğunu ve Çin yapımı İHA’ların uygun fiyatlı ve kaliteli olarak yaygın şekilde tanındığını söyledi.

Fuarda Pakistan, Çin ile ortak geliştirilen ve geçen yılki Hindistan-Pakistan çatışmasında da yer aldığı bildirilen JF-17 Thunder’ı aktif olarak tanıttı ve sergiledi.

İsminin açıklanmaması kaydıyla South China Morning Post‘a konuşan bir başka Çinli katılımcı, Pakistan müzakerelere öncülük ederken, Çin’in tedarik zinciri göz önüne alındığında yurtdışı satışlarının “Çin’le ilgili” olmaya devam ettiğini ve her satışın aynı zamanda Çin’in kabiliyetlerinin bir göstergesi olarak görüleceğini söyledi.

Bu sırada Türkiye, 20,3 metre uzunluğunda, 13,4 metre kanat açıklığına sahip ve 1,8 Mach azami hıza ulaşabilen Kaan beşinci nesil savaş uçağı modeliyle Riyad’da güçlü bir varlık gösterdi.

İlk uçuşunu 2024’te yapan uçak, iki insansız muharebe hava aracı (İMHA) modeliyle birlikte sergilendi.

Türkiye, son yıllarda yüksek bağımlılığa sahip bir ithalatçı konumundan dünyanın 11. büyük silah ihracatçısı haline gelerek küresel savunma sahnesinde önemli bir aktör olarak ortaya çıktı.

Çin’in sergisinin yanında konumlanan Güney Kore, teslimatının bu yıl yapılması planlanan, hayalet özelliklere sahip ilk yerli üretim savaş uçağı olan 4,5 nesil KF-21’i sergiledi.

KF-21’in 2.900 km feribot menzili, 1,82 Mach azami hızı ve 7.620 kg faydalı yük kapasitesi bulunuyor. Korea Aerospace Industries’e göre uçak, beşinci ve altıncı nesil savaş uçağı kabiliyetlerine doğru büyüme potansiyeli sağlayacak şekilde tasarlandı.

Güney Koreli bir katılımcı, Kore ve Çin yapımı jetler arasında pazar örtüşmesi olsa da doğrudan rekabetin sınırlı olduğunu belirtti. Katılımcı, “Tüm savaş uçakları iki ana sisteme ayrılır – ABD/Avrupa veya Çin/Rusya” dedi.

“Pazarları farklı, ancak bazı örtüşmeler var… Hükümetinizden siyasi destek almanız gerekiyor, ancak biz yine de tanıtımını yapıyoruz” diye ekledi.

Lockheed Martin, ABD Başkanı Donald Trump’ın Riyad’ın hayalet savaş uçağını satın almak için onay alabileceğini ima etmesinden aylar sonra F-35’in birebir replikasını sergiledi.

Rand Corporation Kıdemli Uluslararası Savunma Araştırmacısı Timothy Heath, “Çin savaş uçakları, Batılı rakiplerine göre nispeten daha düşük maliyetli oldukları için bazı çekiciliklere sahip. Ancak savaş uçağı satın alma kararı son derece pahalı ve önemli siyasi anlam taşıyan bir karardır” dedi.

“Bu nedenle, geleneksel olarak ABD müttefiki olan birçok ülke, daha ucuz seçenekler mevcut olsa bile, ABD ile iyi ilişkilerini sürdürmek için muhtemelen ABD veya Batı yapımı uçaklar satın almaya devam edecek” diye devam etti.

“Çin’in en iyi fırsatları muhtemelen Rusya’nın müşterilerini kapmak veya halihazırda ABD ya da Rusya ile yakın ilişkisi olmayan ülkeler arasından müşteri bulmaktan gelecek” değerlendirmesini yaptı.

Singapur’daki S. Rajaratnam Uluslararası Çalışmalar Okulu’ndan Kıdemli Araştırmacı Collin Koh ise, Orta Doğu’nun Çin’in yeni nesil hava gücü kabiliyetleri için Güneydoğu Asya’daki bazı ülkelere kıyasla daha kazançlı bir potansiyel pazar olacağını söyledi.

Koh, “Myanmar, Kamboçya, Laos ve Tayland en önde gelen adaylar, ancak bu ülkelerden ilk üçü dost fiyatlarıyla bile olsa zaten büyük miktarlarda Çin silahı alımını karşılayabilecek durumda değil” dedi.