Rusya ve ABD, yeni anlaşma olmadan nükleer silahları sınırlandırabilir mi?

Kremlin Sözcüsü Peskov, Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşmasının (START-3) Şubat 2026’da sona ermesinden önce yenilenmesinin artık imkânsız olduğunu belirtti. Peskov, Moskova’nın anlaşmadaki sayısal sınırlara Şubat 2027’ye kadar uymaya hazır olduğunu, ancak bunun ABD’nin de aynı adımı atmasına bağlı olduğunu söyledi. Beyaz Saray teklifi olumlu karşılarken, Çin taraflara yükümlülüklerini yerine getirme çağrısı yaptı.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 23 Eylül’de yaptığı açıklamada, Moskova ile Washington’un stratejik istikrarın geleceği konusunu “genel hatlarıyla gündeme getirdiğini” ifade etti.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 22 Eylül’deki teklifinin ardından Beyaz Saray’dan ilk resmi yanıt, ABD Başkanı Donald Trump’ın Sözcüsü Karoline Leavitt’ten geldi. Leavitt, “Başkan bu teklifi biliyor, kendi yorumunu daha sonra yapacak. Bana göre kulağa olumlu geliyor ama yorum hakkını kendisi saklı tutuyor,” dedi.

Trump ise 23 Eylül’de BM Genel Kurulunda yaptığı konuşmada, “Nükleer silahların kullanımı dünyayı yok eder,” diye konuştu.

Çin’den taraflara ‘yükümlülüklerinizi yerine getirin’ çağrısı yapıldı

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, RIA Novosti‘ye yaptığı açıklamada, “En büyük nükleer cephaneliğe sahip iki ülke olarak Rusya ve ABD yükümlülüklerini dürüstçe yerine getirmeli, START-3’ü yeniden uygulamaya koymalı ve yeni düzenlemeleri görüşmeli,” ifadelerini kullandı.

Guo, daha önce Washington’un Pekin’i sürece dahil etme girişimlerini “anlamsız ve gerçekçi olmayan” bir beklenti olarak nitelendirmişti.

Rusya, Şubat 2023’te START-3 kapsamındaki denetimleri ve anlaşmaya katılımını askıya almıştı. Putin, bu kararın nedenini Batı’nın Ukrayna’ya desteği ve NATO ülkelerinin, özellikle Fransa ile İngiltere’nin nükleer kabiliyetlerinin dikkate alınmaması olarak açıklamıştı.

Ancak Moskova, anlaşmadan çekilmesine rağmen sayısal sınırlara uymaya devam edeceğini belirtmiş, Washington da aynı yaklaşımı sürdürmüştü.

2010’da Prag’da dönemin liderleri Barack Obama ve Dmitriy Medvedev tarafından imzalanan START-3, 2011’de yürürlüğe girmiş ve 2021’de beş yıl daha uzatılmıştı.

Anlaşmaya göre taraflar en fazla 700 konuşlandırılmış kıtalararası balistik füze, denizaltılara yerleştirilen balistik füze ve ağır bombardıman uçağına sahip olabiliyor. Toplam sayı 800’ü, savaş başlıklarının sayısı ise 1550’yi geçemiyor.

Uzmanlar teklifi değerlendirdi

Yüksek Ekonomi Okulu Askeri-Ekonomik Araştırmalar Merkezi Direktörü Prohor Tebin, Vedomosti gazetesine verdiği demeçte, yükümlülüklere bir yıl daha uymanın sorumlu bir adım olduğunu belirterek, Trump’ın vereceği cevabı öngörmenin güç olduğunu, ancak bu tür bir “gönüllü kısıtlamanın” aklıselim ve kararlılık gerektirdiğini vurguladı.

BM Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Pavel Podvig ise, “Yeni bir anlaşma hazırlamak için artık vakit kalmadı,” değerlendirmesinde bulundu.

Mevcut sınırlara bağlı kalınmasını siyasi taahhüt haline getirme fikrinin daha önce de gündeme geldiğini hatırlatan Podvig, Rusya’nın bu adımla kaybedeceği bir şey olmadığını söyledi.

Podvig’e göre, Moskova’nın cephaneliğini büyütme ihtiyacı bulunmuyor, ancak Washington artırırsa, Rusya belirli füzelerdeki başlık sayısını yükselterek karşılık verebilir.

Uzman, “ABD’de genel kanı, Çin’in programına yanıt olarak başlık sayısının artırılması gerektiği yönünde. Rusya’nın teklifi Washington’u zor durumda bırakıyor,” dedi.

Rusya Bilimler Akademisi Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (IMEMO) Güvenlik Merkezi Direktörü Aleksey Arbatov, START-3’ün gereksiz bir silahlanma yarışını önlediği ve maliyetleri azalttığı için iki ülkenin de çıkarına olduğunu söyledi.

Arbatov, “Ama bu anlaşma Trump’a yabancı gelebilir, çünkü Demokratlar döneminde imzalanıp uzatıldı. Ayrıca ABD’de senatodan da anlaşmaya karşı ciddi baskı gelecek. Yine de Trump’ın bunu aşarak Moskova ile istikrarlı ilişkiler için adım atma ihtimali var,” diye konuştu.

Diğer yandan Yüksek Ekonomi Okulu Çin Askeri-Ekonomik Araştırmalar Merkezi Direktörü Vasiliy Kaşin, ABD’nin stratejik modernizasyon programlarının henüz erken aşamada olduğunu belirtti.

Kaşin, “Sadece B-21 Raider deneme uçuşu aşamasında. Ayrıca ABD onlarca yıldır yeni başlık üretmedi, eskilerinin ömrünü uzattı. Bu nedenle üretim kapasitesi yeni bir silahlanma yarışına hazır değil,” dedi.

Kaşin, buna karşılık Rusya’nın modern silahları seri üretim aşamasına getirdiğini ve üretime devam edebileceğini vurgulayarak, “Rusya 2023’te diyalogdan çekildi ama şimdi yeniden müzakereye hazır olduğunu gösteriyor. Bu teklifle hiçbir şey kaybetmiyor,” diye ekledi.