Rusya’da akaryakıt fiyatlarını dengeleme mekanizması uzatılıyor

Rusya’da akaryakıt piyasasında fiyat istikrarını sağlayan ve petrol rafinerilerine ödenen vergi iadesi niteliğindeki “fiyat dengeleme mekanizmasının” sıfırlanmasına yönelik moratoryumun 2026 sonuna kadar uzatılması planlanıyor. Başbakan Yardımcısı Novak başkanlığında yapılan toplantıda ele alınan bu önleme ek olarak, petrol şirketlerine iç piyasaya yönelik belirli miktarlarda sevkiyat yapma yükümlülüğü getirilmesi de gündemde.

Rusya’da petrol sektörü temsilcilerine, akaryakıt fiyatlarını dengelemek amacıyla kullanılan amortisman ödemelerinin sıfırlanmayacağına dair yıl sonuna kadar geçerli olacak bir güvence verildi.

RBK medya kurluşunun sektördeki iki ayrı kaynağa dayandırdığı bilgilere göre, yakıt amortismanının sıfırlanmasına yönelik moratoryum 2026 yılının sonuna kadar uzatılabilir.

Söz konusu tedbir, 27 Mart tarihinde Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak başkanlığında düzenlenen ve yakıt piyasasındaki durumun değerlendirildiği toplantıda müzakere edildi.

RBK’ya bilgi veren kaynaklar ayrıca, Novak’ın Enerji Bakanlığı, Federal Tekelcilikle Mücadele Teşkilatı (FAS) ve petrol şirketlerine iç piyasaya yönelik benzin ve dizel yakıt sevkiyatında belirli hacimler üzerinden anlaşmaya varılması talimatını verdiğini belirtti.

Mevcut durumda petrol şirketleri, FAS ve Enerji Bakanlığı tarafından yayımlanan ortak emir uyarınca, ürettikleri benzinin yüzde 15’ini borsada satmakla yükümlü bulunuyor.

Diğer petrol ürünleri için de belirli satış kotaları uygulanıyor: Dizel yakıtta yüzde 16, jet yakıtında yüzde 11 ve sıvılaştırılmış petrol gazında (LPG) yüzde 7,5 oranında satış kotası geçerliliğini koruyor.

Yakıt amortisman mekanizması, hükümetin rafinerilere sübvansiyon ödemesi yaparak petrol şirketlerini yakıtı ihraç etmek yerine iç piyasaya sunmaya teşvik etmesi esasına dayanıyor.

Yakıtın yurt dışı satış fiyatının iç piyasa fiyatından daha kârlı olduğu durumlarda devlet, aradaki farkı şirketlere ödeyerek fiyat dinamiklerini dengeliyor.

Ancak iç piyasadaki yakıt fiyatlarının belirlenen seviyelerin üzerine çıkması halinde, şirketlere yapılan amortisman ödemeleri sıfırlanıyor.

Vergi Kanunu uyarınca, toptan yakıt fiyatlarının aylık ortalamada belirlenen gösterge fiyatlardan benzinde yüzde 20, dizel yakıtta ise yüzde 30’dan fazla sapması durumunda o ay için amortisman ödemesi yapılmıyor.

2026 yılı için gösterge fiyatlar, AI-92 tipi benzinde ton başına 62 bin 300 ruble, dizel yakıtta ise 58 bin 950 ruble olarak belirlendi. 6 Nisan 2026 tarihi itibarıyla St. Petersburg Borsası’nda AI-92 tipi benzin, 6 Mart’taki 61 bin 188 rublelik seviyesinden yüzde 6,8 artışla ton başına 65 bin 371 rubleden işlem gördü.

Yazlık dizel yakıtın tonu ise aynı dönemde yüzde 6,3 artarak 59 bin 367 rubleden 63 bin 87 rubleye yükseldi.

2025 yılının yaz ve sonbahar döneminde rafinerilerde yapılan plansız onarımlar sonucu toptan benzin fiyatlarında yaşanan rekor artışlar üzerine petrol şirketleri, amortismanın sıfırlanmasına dair moratoryum uygulanması yönünde hükümete teklif sunmuştu.

Ekim 2025’te Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından imzalanan kararnameyle, benzin ve dizel yakıtta amortisman ödemesi için öngörülen fiyat sapma eşiği 1 Ekim’den 1 Mayıs 2026’ya kadar dikkate alınmayacak şekilde askıya alınmıştı.

Enerji Bakanlığı o dönemde yaptığı açıklamada, bu kararın şirketlere yapılan ödemelerin korunması ve iç piyasadaki fiyat istikrarı için gerekli olduğunu vurgulamıştı.

RBK’ya konuşan kaynaklardan biri, Enerji ve Maliye bakanlıklarının bu önlemi 31 Aralık 2026’ya kadar uzatacak olan kararname taslağını 7 Nisan’a kadar hükümete sunmaları gerektiğini bildirdi.

Bunun yanı sıra NEFT Research Dış İletişim Direktörü Dmitri Prokofyev, hem moratoryumun uzatılması hem de borsa dışı sevkiyat anlaşmalarının yapılmasının, küresel petrol ürünleri talebinin yüksek olduğu bir ortamda petrol şirketlerinin iç piyasaya benzin ve dizel sağlama yönündeki finansal motivasyonunu korumayı amaçladığını belirtti.

Prokofyev, Ortadoğu’daki kriz nedeniyle küresel petrol piyasasının ciddi bir dalgalanma içinde olduğunu ifade etti. Amortisman ödemelerinin kesilmesi halinde petrol şirketlerinin, ya kâr marjı düşük olan iç piyasaya yönelik arzı azaltarak ihracata yöneleceklerini ya da gelir kayıplarını telafi etmek için toptan fiyatları artıracaklarını kaydetti.

Prokofyev’e göre her iki senaryo da akaryakıt istasyonlarındaki perakende fiyatların hızla yükselmesine yol açacak.

Prokofyev, “Mevcut oynaklık içinde bu karar, fiyatları baskılamak için temel bir unsurdur. Kesin çözüm olmasa da bu mekanizma olmadan perakende fiyatlar üzerindeki baskı çok daha yüksek olurdu” değerlendirmesinde bulundu.

Fiyat Endeksleri Merkezi verilerine göre, Rusya’nın Baltık limanlarından yapılan dizel yakıt ihracatı, mart ayında şubat ayına göre yüzde 22, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 34 artarak 1,78 milyon tona ulaştı.

Bu artışın, Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının limanlara yönelik düzenli saldırılarına rağmen gerçekleştiği kaydedildi.

Mart ayında Primorsk üzerinden 1,16 milyon ton yakıt ihraç edilirken, Ust-Luga Limanı’ndan yapılan petrol ürünleri sevkiyatı şubat ayına göre yüzde 80, yıllık bazda ise yüzde 100 artarak 400 bin ton seviyesine yükseldi.

Prokofyev, sevkiyat anlaşmalarının dönemsel talep artışının yaşandığı zirve dönemlerinde oluşabilecek her türlü açık ihtimalini ortadan kaldırması gerektiğini vurguladı.

Bağımsız enerji uzmanı Kirill Rodyonov da bu görüşe katılarak, düzenleyicilerin moratoryumu uzatma karşılığında petrol şirketlerinden özellikle ekim-dikim döneminde iç piyasaya istikrarlı ürün sağlama taahhüdü almak istediğini belirtti.

Rodyonov, bu yükümlülüğün muhtemelen hem perakende hem de toptan satış pazarını kapsayacağını öngördü.

Prokofyev’e göre, bu iki önlemin birlikte uygulanması, akaryakıt perakende fiyatlarındaki artışı enflasyon sınırları içinde tutmaya yardımcı olacak.

Rosstat’ın son verilerine göre, 23-30 Mart tarihleri arasında Rusya’da AI-92 benzinin ortalama perakende litre fiyatı yüzde 0,3 artışla 66,73 rubleye, dizel yakıtın fiyatı ise yüzde 0,2 artışla 77,73 rubleye yükseldi. Söz konusu dönemde ülke genelindeki toplam enflasyon ise yüzde 0,17 olarak kaydedildi.