Alman siyaset bilimci ve eski Sol Parti milletvekili Dr. Alexander S. Neu, Avrupa’da tırmanan savaş atmosferine rağmen halkın barış ve müzakere arayışının dış politika karar süreçlerine yansımadığını vurguluyor. Temsili demokrasinin pratikte yürütmeyi meclisin önüne geçirdiğini, NATO gibi uluslararası yapıların ise seçilmiş hükümetleri dahi bağlayarak halk iradesini devre dışı bıraktığını kaydeden Neu, savaş ve barış gibi varoluşsal kararların sadece siyasi ve askeri seçkinlere bırakılamayacağını belirterek, anayasal zemini olan doğrudan halk oylamalarının devreye sokulmasıyla demokrasinin demokratikleştirilmesi gerektiğini ifade ediyor.

Dış politika ve demokrasi: Bir çelişki mi?

Alexander Neu
NachDenkSeiten
20 Ekim 2026

Dünya çalkantı içinde; Avrupa’da Ukrayna savaşının kontrolden çıkma ihtimali beliriyor. İnsanlar, Rusya ile sınırları belirsizleşen bir savaşın getireceği tehlikelerin az çok farkında; bunu derinden hissediyor. Doğal hayatta kalma güdüsüyle hareket eden Avrupalıların çoğunluğu, sonunun Avrupa için iyi bitmeyeceğini sezerek bu çatışmacı çizgiyi reddetme eğilimi taşıyor. Buna karşılık, birçok Avrupa hükümetinden ve Almanya’dan ciddi müzakere sinyalleri gelmek yerine sadece dayanma çağrıları yükseliyor. Hepimizin ezberlediği o anlatı, yani Rus emperyalizminin sınırlandırılması gerektiği nakaratı durmaksızın yineleniyor. İlk kez Saksonya-Anhalt eyaletinden farklı bir ses yükseldi; oradaki meclis çoğunluğu, AfD ve BSW oylarıyla barışa dönük bir önerge sundu. Asıl soru şu: Dış ve güvenlik politikası ne kadar demokrasiye müsamaha gösterir? Yurttaş gerçekten çaresiz mi; nihayetinde kaderini salt bir oy sayısından ibaret görerek kabullenmek zorunda mı? Peki, demokrasinin demokratikleştirilmesi adımını artık nihayet atamaz mıyız?

NATO Genel Sekreteri konuyu şöyle dile getirdi:

“Ne olacağını ve nasıl bir sonucun çıkacağını hep birlikte göreceğiz. Şu an eylül ayındayız, Fransa’daki seçimler gelecek yıl mayısta yapılacak. Sonuç her ne olursa olsun NATO buradadır, birlikteliğini koruyacak ve güçlü kalacaktır. Hangi seçimde kim seçilirse seçilsin, temel unsurlar söz konusu olduğunda aynı rotayı sürdüreceğine yürekten inanıyorum: Savunmaya yatırım yapmak, Ukrayna’nın bu savaşı kaybetmemesini güvenceye almak ve Putin müzakere masasına oturmaya her ne zaman hazır olursa savaşı bir sonuca ulaştırmak adına Ukrayna’yı mümkün olan en güçlü konuma getirmek. Başka ülkelerde hükümet değişiklikleri gördüğümüz geçmiş dönemlerde de bu tartışmaları yaşadık. Nihayetinde son beş ila on yılda NATO’nun daha da güçlendiğini, birliğini muhafaza ettiğini ve diyaloğu sürdürdüğünü gördük. Bir kez daha vurgulayayım: Tartışma sorun teşkil etmez, muhalefet sorun değildir. (…) Muhalefet demokrasinin bir parçasıdır. (…)”

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte bu ifadelerle, egemen olan halkın ne düşündüğünün, ne arzuladığının, neden korktuğunun veya kime oy verdiğinin egemen sınıfları pek de ilgilendirmediğini alışılmadık bir açıklıkla ortaya koyuyor. İktidar mekanizmaları değişime öylesine dirençli kurgulandı ki; demokrasi ve muhalefet alanı görünürde var olsa da, bu yapılar mevcut iktidar düzenine boyun eğmek zorunda bırakılıyor. Bütün mesele şu şiar üzerinden işliyor: Seçimler ve hükümetler gelip geçer, NATO bizim istediğimiz gibi kalır.

Almanya Federal Cumhuriyeti’nde demokratik irade oluşumunun fiili hali

Federal Almanya’da uygulanan demokratik irade süreci, yurttaşın yalnızca dört yılda bir, yani yasama döneminin nihayetinde egemenliğini hatırlamasına izin verilmesi anlamına geliyor. Yurttaşın egemenlik konumu, gerçekte o tek seçim gününe hapsoluyor; oy pusulasında bir partiye (ikinci oy) ve bir doğrudan adaya (birinci oy) oy verme hakkından öteye gitmiyor. Yurttaş, sandıkta gelecek dönemin politikalarına açık çek kestikten sonra yeniden dört yıllık bir “egemen kış uykusu”na çekiliyor. Parti teşkilatlarının dışındaki siyasal katılım ise fiilen istenmiyor, uygulanamaz gösteriliyor.

Dahası var: Federal Meclis (Bundestag) milletvekilleri seçim vaatlerine uymak zorunda değil; zira Anayasa’nın 38. maddesinin 1. fıkrası uyarınca “hiçbir emir ve talimatla bağlı olmayıp yalnızca vicdanlarına karşı sorumludurlar.” Vicdan özgürlüğü, gerçekte en öznel özgürlük alanlarından biridir. Bir milletvekili vicdanına neyi sığdırabilir? Bir sonraki maaş artışını onaylamayı mı, yoksa Federal Ordu’nun yurt dışındaki silahlı harekâtına el kaldırmayı mı? Vicdan özgürlüğü ayrıcalığıyla birlikte, asıl egemen olan yurttaş ile bağımsız vekil arasındaki bağ fiilen kopuyor. Böylece vekil, yurttaşların çıkarlarına açıkça taban tabana zıt kararlar alma kudretine kavuşuyor ve bunu sıkça sergiliyor; elbette her defasında “memleketin ali menfaatleri” kılıfıyla. Zira yurttaşın aksine, neyin iyi ve doğru olduğunu yalnızca vekilin bildiği varsayılıyor (“varsayımsal halk iradesi”).

Böylelikle Federal Almanya’nın alışılagelmiş dolaylı demokratik irade süreci işlemeye başlıyor: Yüzde beşlik seçim barajını aşan partiler, kısa süre sonra kurucu oturum için Federal Meclis’te yerini alıyor. Mecliste temsil edilen fraksiyonlar arasında hükümet kurma pazarlıkları yürütülüyor. Genellikle iki veya üç parti bir koalisyon kuruyor, geri kalanlar ise muhalefet rolüne itiliyor. Hükümeti destekleyen meclis grupları fiilen yürütmenin emrine giriyor: “Kendi” federal hükümetleriyle önceden mutabakata vardıkları önergeleri veya yasa tasarılarını meclise taşıyorlar.

Zaman zaman da hükümet bizzat önergeler (örneğin Federal Ordu’nun yurt dışı görevleri) veya yasa tasarıları (örneğin federal bütçe tasarısı) hazırlıyor; iktidar fraksiyonları ise birkaç biçimsel düzeltmeyle bu metinleri genel kurulda oylamaya sunuyor. Yapılan bu biçimsel rötuşlar, iktidar milletvekillerinin salt hükümet politikalarına körü körüne el kaldıran bir çoğunluk aygıtı gibi görünmesini engelleme amacına hizmet ediyor. Federal Meclis’teki 16 yıllık deneyimime (sekiz yılı milletvekili, sekiz yılı Sol Parti meclis grubu danışmanı) dayanarak şunu söyleyebilirim: Bu algı bütünüyle gerçeği yansıtıyor; iktidar grupları, esasında hükümetin alabildiğine serbest hareket edebilmesi için parlamenter zemini düzlüyor.

Buradan çıkan sonuç şudur: Federal Almanya’nın siyaset pratiğinde kuvvetler ayrılığı, ders kitaplarında anlatıldığı gibi işlemiyor. Yasama (parlamento), yargı (mahkemeler) ve yürütme (hükümet) üçgen bir dengede karşılıklı durup birbirini denetlemiyor. Aksine yasama organı, yani meclis, en iyi ihtimalle hükümet yandaşı ve muhalif olmak üzere iki kampa bölünüyor. Muhalefet kanadı hükümeti denetliyor ya da denetlemeye çalışıyor yahut denetliyormuş gibi yapıyor. İktidar kanadı ise yukarıda değindiğim üzere, esasen hükümetin serbestçe eylemde bulunmasının önünü açıyor. İktidar fraksiyonlarının somut bir meselede “kendi” hükümetlerine bayrak açtığına son derece nadir rastlanır. Bir görüş ayrılığı doğarsa, mesele parlamentoda değil kapalı kapılar ardında hallediliyor. Hükümetin “kendi” meclis grubundan tokat yemesi neredeyse imkânsızdır. Meclis grup başkanı ve yönetimi, hükümet temsilcileriyle kusursuz bir uyum sağlayacak kişilerden seçilir. Başbakanına veya hükümetine diş gösterecek hiç kimse grup yönetiminde yer alamaz ya da grup başkanı seçilemez. Dolayısıyla yüce meclis (Deutscher Bundestag), gerçekte büründüğü bu farklı rol ve işlev dağılımı nedeniyle öyle sanıldığı kadar yüce bir makamda durmuyor. Siyasi iktidar fiilen mecliste değil, başbakanlıkta toplanıyor.

Federal Alman siyasetindeki bu özgül yapı, devlet teorisindeki kuvvetler ayrılığı yaklaşımından ciddi ölçüde sapıyor. Ancak öylesine kanıksandı, öylesine kökleşti ve o denli olağan görüldü ki, bu düzeneği neredeyse kimse sorgulamıyor. Sorgulasınlar ki zaten; ne de olsa bugüne kadar işler bir şekilde yürüdü…

İrade oluşumu sürecinin anayasal seçenekleri

Anayasa, oy kullanan yurttaşın, yani egemenin siyasal katılımı konusunda çok daha halkçı bir çerçeve çizer. Nitekim 20. maddenin 2. fıkrası, ilk olarak yurttaşı egemenlik makamına yerleştirir; bu ilke demokrasinin kurucu özüdür, zira halk egemenliği olmaksızın demokrasiden söz edilemez:

“Bütün devlet yetkisi halktan doğar.”

Hemen ardından gelen cümlede şu hüküm yer alır:

“Bu yetki halk tarafından seçimler ve halk oylamaları yoluyla, ayrıca yasama, yürütme ve yargının yetkili organları aracılığıyla kullanılır.”

Burada geçen iki kavram belirleyicidir: “Seçimler” ve “halk oylamaları”. Seçimlerden kasıt şüphesiz parlamento seçimleridir. “Halk oylamaları” ise egemenin doğrudan siyasi iradesini, yani doğrudan halk kararını (referandumu) imler. Bu yaklaşım, Anayasa’nın bir diğer maddesi olan 21. madde ile perçinlenir:

“Partiler, halkın siyasal iradesinin oluşumuna katkıda bulunur.”

“Katkıda bulunma” ifadesi, partilere bu irade üzerinde bir tekel tanımaz. Dolayısıyla doğrudan halk oylamalarının yolu burada da örtük biçimde açılır. Bunun yanında doğrudan karar ilkesi, 29. maddede (“Federal Toprakların Yeniden Düzenlenmesi”) açıkça, 146. maddede (“Anayasanın Yürürlük Süresi”) ise örtük biçimde zemin bulur.

Görüldüğü üzere Anayasa, en azından bu iki özel durumda (Madde 29 ve 146) ve 20. (“halk oylamaları”) ile 21. maddelerin (“katkıda bulunma”) getirdiği esnek tanımlarla doğrudan halk kararlarına kapı aralar. Anayasal pratiğin bir parti demokrasisine ya da parti devletine sıkışmış olması, anayasa teorisinin farklı seçenekler barındırmadığı anlamına gelmez.

Alman dış ve güvenlik politikasında demokratik irade süreci

NATO Genel Sekreteri Rutte’nin başta aktarılan sözleri, her dürüst demokratın yüzüne inen bir tokat gibi yankılanmalıdır: Kime oy verirseniz verin, NATO varlığını sürdürür. Demokratik irade, halkın istenci NATO’ya boyun eğmek zorundadır.

Rutte’nin mesajına bakılırsa; yurttaşın siyasi iradesi dış ve güvenlik politikasının haricinde bile sırf sandığa atılan oya indirgenmişken, iş dış ve güvenlik politikasına geldiğinde demokratik irade süreci tamamen askıya alınıyor.

Federal Anayasa Mahkemesi’nin 2001 yılında, “NATO Stratejik Konseptinin Geliştirilmesinde Federal Meclisin Katılım Hakları” uyuşmazlığına dair verdiği bir karar da dış politikada federal hükümete, meclisin onayını alma zorunluluğu getirmeksizin geniş bir hareket alanı tanıyor:

“Almanya’nın karşılıklı kolektif güvenlik sistemine dahil olması, Anayasa’nın 24. maddesinin 2. fıkrası ile 59. maddesinin 2. fıkrasının 1. cümlesi uyarınca yasa koyucunun onayını gerektirir.

Anayasa’nın 24. maddesinin 2. fıkrası anlamında karşılıklı kolektif güvenlik sisteminin geliştirilmesi, bir antlaşma değişikliği niteliği taşımıyorsa, Federal Meclisin ayrıca onayını gerektirmez.

(…)

NATO’nun 1999 tarihli yeni Stratejik Konsepti, ne şekli bakımdan ne de zımnen tesis edilmiş bir antlaşmadır.”

Özetle: NATO’ya katılmak Federal Meclis’in onayını gerektirir; çünkü uluslararası bir antlaşmayı onaylama yetkisi yalnızca meclise aittir. Fakat ittifakın “geliştirilmesi” meclisin karar alanı dışına çıkarılıp bütünüyle federal hükümetin uhdesine (yürütmenin önceliği alanına) bırakılıyor.

Bu düzenlemeyle federal hükümete dış ve güvenlik politikasında belirli bir hareket serbestisi tanınması amaçlanıyor. Bu yaklaşım belki anlaşılabilir; ancak kesinlikle bu boyutta uygulanmak zorunda değildir. Nitekim NATO’nun o dönem benimsediği “Yeni Stratejik Konsept”, ittifakı belirli bir coğrafyayı savunan bir paktan, küresel müdahale yetkisi vehmeden askeri bir birliğe dönüştürerek niteliksel bir kırılmaya yol açmıştı; üstelik Federal Meclis onay veya ret yönünde irade gösteremeden. Bu dönüşüm köklü ve niteliksel bir değişim sayılmayacaksa, neyin öyle sayılacağı haklı bir sorudur.

Fakat Rutte’nin söyledikleri çok daha derinlere uzanıyor: Meclislerin ötesinde, NATO üyesi ülkelerin seçilmiş hükümetlerinin dahi ittifak üzerinde gerçek bir etkisi bulunmadığını, alınan kararları geri çeviremeyeceğini ortaya koyuyor. Tam bu noktada, bir Federal Ordu generaliyle yaptığım görüşmeyi anımsatmak isterim. Söz konusu generali vaktiyle Sol Parti’nin güvenlik çalışma grubuna davet etmiştim. Orada bize, askeri ve savunma sanayisine dair kararların, göreve gelecek yeni bir hükümet tarafından sorgulanamaması adına mümkün mertebe uzun vadeli ve bağlayıcı biçimde alındığını dobra dobra anlattı. Generalin “uzun vadeli öngörülebilirlik” dediği şey, esasen demokratik yollarla seçilmiş bir hükümetin alabileceği kararlara karşı bir korunma tedbiri olarak da okunabilir. Başka bir deyişle: Egemen yurttaş günün birinde silahsızlanmayı ya da barış odaklı adımları önceleyen bir hükümeti iktidara getirse bile, silah tekelleriyle önceden imzalanmış sayısız sözleşme veya NATO bünyesinde alınmış bağlayıcı kararlar bu iradenin önüne set çekecektir.

Savaş ve barışa ya da askeri yapıların niteliğine dair hayati kararların, olası bir felakette bedeli bizzat ödeyecek olan yurttaştan, asıl egemenden bu denli kopuk alınabilmesi tam da burada sorgulanmalıdır. Temsili demokratik sistemin temel varsayımı olan yönetenlerle yönetilenler arasındaki o sözde özdeşlik, gerçekte çoktan yok olmuştur.

Dış ve güvenlik politikası: Demokrasinin demokratikleştirilmesi

Küresel ve iç siyasetteki sarsıntılar mevcut statükoyu kırıyor; bu kırılmalar, dış ve güvenlik politikası sahası da dahil olmak üzere demokrasiyi demokratikleştirmek için bir fırsata dönüştürülmelidir. Anayasa artık tüm boyutlarıyla hayata geçirilmelidir. Bunun yolu, temsili sistemin yerine değil, onu dengeleyecek bir supap olarak doğrudan demokrasinin işletilmesinden geçer. Silahlanma yarışı, bütçe kaynaklarının sosyal devletten alınıp silahlanmaya ve Ukrayna’ya aktarılması ve Ukrayna krizinde müzakere masasına oturma konusundaki isteksizlik artık sadece NATO’nun ve hükümetlerin tekeline terk edilemez. Söz konusu olan, insanların en temel hakkı olan hayatta kalma meselesidir. Böylesi bir varoluşsal çıkar, yalnızca karar verici bir seçkinler zümresinin inisiyatifine bırakılamaz. Gerçek, yani doğrudan demokrasi tam da burada başlar; kağıt üstündeki egemen, ancak bu yolla gerçek bir egemene dönüşür.

Editörün notu: Oskar Lafontaine, İsviçre merkezli aktüel dergi Die Weltwoche‘nin son sayısı için kaleme aldığı köşe yazısında, Alman siyaset ve medya seçkinlerinin kullandığı “tescilli aşırı sağcı” kavramının içeriğinin boşaltıldığını, İçişleri Bakanlığı denetimindeki Anayasayı Koruma Teşkilatı’nın taraflı nitelemeleriyle bu tabirin sistemi tıkayan bir bumeranga dönüştüğünü belirtiyor. Aşırı sağcılığın yalnızca AfD’nin marjinal kanadına hasredilemeyeceğini kaydeden Lafontaine; ölçüsüz silahlanmayı, sosyal hakların budanmasını, Rus düşmanlığının körüklenmesini ve ifade özgürlüğünün kısıtlanmasını sağ politikaların asıl tezahürleri olarak tarif ediyor. Lafontaine, toplumdaki kutuplaşmayı aşmak için bugünkü siyasi tabloyu Weimar Cumhuriyeti dönemi ve Nazizmle bir tutan mesnetsiz tarihsel paralelliklerin terk edilmesini ve halk iradesini temel alan anayasal zemine dönülmesini öneriyor.

“Tescilli aşırı sağcı”: Alman parti sisteminin bumerangı

Oskar Lafontaine
Die Weltwoche
15 Ekim 2026

2026 yılının gençlik sözcüğü henüz yeni seçildi: “Ragebait” [öfke yemi]. O güne dek bu kelimeyi hiç duymamıştım; mümkün olduğunca fazla öfke uyandırıp bu yolla yüksek etkileşim ve erişim toplamayı amaçlayan internet paylaşımlarına bu adın verildiğini yeni öğreniyorum.

Almanya’nın siyasetçi ve gazeteci zümresi açısından 2026 yılının en yakışıksız kelimesi [Unwort] ise hiç şüphesiz “tescilli aşırı sağcı” [gesichert rechtsextrem] tamlamasıdır. Bu kavram da yıllardır ziyadesiyle öfke ve geniş bir yankı yaratıyor.

Herkesin kendine göre yorumladığı bu kavram, Alman siyasetinde eşi görülmemiş bir kafa karışıklığına yol açtı. Nihayetinde Almanya’nın Savaş Bakanı Boris Pistorius, SPD Meclis Grubu üyeleriyle birlikte Brandenburg Kapısı’ndan “kendiliğinden” yürüyüşe geçti ve Hitler’in iktidarı ele geçirmesinin ardından Otto Wels’in Reichstag’da yaptığı o meşhur konuşmayı andıran bir nutuk atmak üzere derme çatma bir sandığın üstüne çıktı. Pek de başarılı bir deneme sayılmazdı; birçok yorumcuya göre bilakis utanç vericiydi. Üstelik Almanların milli marşını AfD’ye bırakmamak gayesiyle marşı bizzat söylemeye kalkıştığında, sesinin de pek fena olduğu anlaşıldı.

Peki, perde arkasında ne yaşanmıştı? Magdeburg Eyalet Parlamentosu’nda [Saksonya-Anhalt – Editörün Notu], AfD’nin 35 yaşındaki milletvekili Tobias Rausch parlamento başkanlığına seçilmişti. Emlak danışmanı olan bu isim, kapalı oylamada AfD ve BSW’nin yanı sıra muhtemelen CDU’lu beş milletvekilinin de oylarını almıştı.

Alman ana akım medyası, Anayasayı Koruma Teşkilatı’nın Saksonya-Anhalt AfD teşkilatını “tescilli aşırı sağcı” olarak sınıflandırdığına dikkat çekerek feryat figan “Ne büyük skandal!” diye dövündü.

İşte asıl mesele tam da burada başlıyor. Başka hiçbir ülkede benzeri bulunmayan, Alman partilerinin kaderini ve geleceğini belirleme cüretini gösteren bu tekinsiz Anayasayı Koruma Teşkilatı da kimin nesidir? İçişleri Bakanlığı’na bağlı bir dairedir ve doğrudan görevdeki içişleri bakanının emrindedir. Bir partinin aşırı sağcı olup olmadığına dairesi karar verirken son sözü söyleyen de yine o bakandır. Aşırılık araştırmaları konusunda ise ne içişleri bakanlarının ne de Anayasayı Koruma Teşkilatı’nın kayda değer bir uzmanlığı vardır.

Haliyle kararları taraflı olmaya mahkûmdur.

Fakat çok daha vahim olanı, bakanların ve bağlı dairelerin aşırı sağcılığın gerçekte ne anlama geldiğini dahi açıkça bilmemeleridir. Dolayısıyla bir partinin “tescilli aşırı sağcı” olup olmadığını tespit edebilecek yetkinlikte de değillerdir. Neticede “tescilli aşırı sağcı” hükmü, Alman parti sisteminin elinde, ateşlendiği an kendi namlusunu parçalayan kusurlu bir silaha dönüşmüştür.

Kavram kargaşasının önüne geçebilmek adına bir süre önce şu paylaşımı yapmıştım: “Güvenlik duvarı [Brandmauer] partilerinin Ukrayna ve İsrail’deki faşistleri silah sevkiyatı ve mali kaynaklarla desteklemesi, onları faşizmin doğrudan suç ortağı haline getirir.”

Bu ithamın, güvenlik duvarı partilerini iğneyi kendilerine batırmaya sevk edeceği ve başka partileri aşırı sağcılıkla suçlarken daha temkinli davranmalarını sağlayacağı yönündeki beklentim boşa çıktı. Talk show programlarının müdavimi gazeteci Robin Alexander nihayet cevap vermeye cesaret edene dek kimseden ses çıkmadı. Büyük bir öfkeyle şöyle yazdı: “Lafontaine’e göre, hükümet başkanları Yahudi olan iki ülke faşistmiş.” Konu “tescilli aşırı sağcı” yaftasına geldiğinde, Alman siyasetçileri ve gazetecilerini saran mutlak zihin bulanıklığını bundan daha iyi ortaya koyabilecek başka bir kanıt bulunamazdı.

Ülkelerin bizzat faşist olamayacağını esasen kendisinin de bilmesi gerekirdi. Üstelik İsrail Başbakanı Netanyahu’nun, bakanlarından birinin “Ben homofobik bir faşistim”, bir diğerinin ise Gazze’yi kastederek “İnsansı hayvanlarla savaşıyoruz ve ona göre hareket ediyoruz” demesine engel olamadığı, tecrübeli bir siyasetçinin gözünden kaçmamalıydı. Keza Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’nin, binlerce Yahudinin katili olan Andriy Melnik’in cenazesinin nakli töreninde hazır bulunduğu ve kendisini Ukrayna’nın mühim bir şahsiyeti olarak taltif ettiği de bir sır değildir; nitekim İsrail’deki Yad Vaşem Holokost Anma Merkezi de bu anmayı sert dille eleştirmişti.

Bu kavram kargaşası, aşırı sağcılıkla mücadele edenlerin çifte standartlı terazilerle hüküm vermesinden de kaynaklanıyor. AfD’nin aşırı sağ kanadından Björn Höcke salona SA sloganı olan “Her şey Almanya için” sözünü haykırdığında cezalandırılıyor. Hitler’in propaganda bakanı Goebbels vaktiyle imparatorluğu “savaşa muktedir” kılmak isterken, bugün Savaş Bakanı Boris Pistorius Almanya’yı “savaşa muktedir” [kriegstüchtig] hale getirmek istediğinde bu durum sıradan bir gelişmeymiş gibi karşılanıp gündeme devam ediliyor.

Benim nazarımda, ölçüsüz silahlanma ve bunun tabii neticesi olan ağır sosyal kısıntılar öteden beri aşırı sağcılığın ta kendisidir. Antisemitizmi ve yabancı düşmanlığını körüklemeyi de aynı şekilde aşırı sağcılık addediyorum. Yarısı Rus olmak üzere Sovyetler Birliği’nin 25 milyon yurttaşının katledildiği gerçeği karşısında, her Allah’ın günü kötü Rus düşman imgesini besleyip büyütmek bilhassa alçakçadır ve asıl “tescilli aşırı sağcılık”tır. Zira Naziler de Rusları “aşağı insan” [Untermenschen] olarak niteliyordu.

Kibirli bir edayla sabah akşam “demokrasimiz” nakaratını dilinden düşürmeyen partilerin ifade özgürlüğünü adım adım boğması, sağcı hükümetlerin tipik bir alametidir. CDU/CSU ve SPD koalisyonuyla kurulan federal hükümet, AB’nin ifade hürriyetini boğan ve varoluşsal yıkıma yol açan yaptırımlarına ortak olduğu müddetçe her türlü demokratik meşruiyetini yitirmiştir.

Elbette herkes meseleye benim penceremden bakmak mecburiyetinde değil; gelgelelim Almanya’nın aklı karışık siyasetçileri ve gazetecileri için İncil’deki şu kelam tastamam geçerlidir: “Kardeşinin gözündeki çöpü görürsün de kendi gözündeki merteği neden fark etmezsin?”

Bugün bile, bir soykırımı silah sevkiyatıyla destekleyen partilerle rahatlıkla koalisyon kurulabilirken; AfD ile somut bir önergede birlikte oy kullanmanın ya da parlamento başkanlığı ile eyalet komisyonlarının tanziminde eşgüdüm sağlamanın niçin “cehennemin kapılarını aralamak” sayıldığına dair beni ikna edebilecek makul bir gerekçe duymayı bekliyorum.

Alman toplumunda giderek derinleşen yarılmanın önüne geçmek isteyen kimse, bugünkü gidişatı Weimar Cumhuriyeti’nin çöküşü ve Nasyonal Sosyalizmin yükselişiyle bir tutan temelsiz kıyaslamaları derhal terk etmelidir. AfD’nin sağ cenahında şüphe götürmez biçimde aşırılıkçıların ve tekinsiz figürlerin bulunduğu bir vakıa olsa dahi, soğukkanlı ve rasyonel bir tartışma zeminine geri dönmek elzemdir. Bilhassa Saksonya-Anhalt seçimlerinin ardından, Anayasa’nın 20. maddesinin 2. fıkrasında yer alan şu ilkeyi yeniden hatırlamamız gerekir: “Bütün devlet yetkisi halktan kaynaklanır.”

Chicago Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü Robert A. Pape, 2020 yılındaki siyasal şiddet olaylarına karışan faillerin yüzde 45’inin doktor, avukat ve kamu görevlisi gibi saygın meslek sahiplerinden oluştuğunu açıkladı. İran harekatıyla birlikte nükleer silah kullanılma ihtimalinin iki katına çıkarak yüzde 20 seviyesine yükseldiğini belirten Pape, ordu birliklerinin Amerikan kentlerine sürülmesi halinde ciddi bir itaatsizlik riski doğabileceği uyarısında bulundu.

Haber programı Going Underground’un sunucusu Afshin Rattansi, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki stüdyosundan gerçekleştirdiği yayında Washington yönetiminin Ortadoğu politikasını ve Amerikan toplumundaki kutuplaşmayı ele aldı.

Rattansi, Libya lideri Muammer Kaddafi’nin öldürülmesinin üzerinden geçen 15 yılda ülkenin köle pazarlarının kurulduğu istikrarsız bir sahaya dönüştüğünü hatırlatarak benzer bir yıkım politikasının bugün İran ekseninde tekrarlandığını belirtti.

Programa Chicago Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü ve aynı üniversite bünyesindeki Chicago Güvenlik ve Tehditler Projesi’nin kurucu yöneticisi Robert A. Pape konuk oldu.

Geçmişte Amerikan federal kurumlarında üst düzey güvenlik izinleriyle çalışan, 2003 yılındaki Irak işgaline karşı Beyaz Saray yönetimini uyaran, Barack Obama ve Ron Paul gibi isimlere danışmanlık yapan Pape, Amerikan toplumunun içine sürüklendiği siyasal şiddet dalgasını kapsamlı verilerle açıkladı.

Pape, kısa süre önce yayımlanan Kendi Kendimizin En Büyük Düşmanı: Şiddet İçeren Popülizm Çağında Amerika başlıklı kitabında yer alan saha araştırmalarını paylaştı. Deneyimli siyaset bilimci, ülkedeki şiddet eğiliminin sadece marjinal gruplarla sınırlı kalmadığını, geniş kitlelerin iktidarı korumak veya ele geçirmek amacıyla güç kullanımını onayladığı yeni bir evreye geçildiğini kaydetti.

“Sermayenin yüzde 1’e kayması toplumu sıfır toplamlı hale getirdi”

Amerikan toplumunun tarih boyunca çeşitli şiddet dalgaları yaşadığını belirten Profesör Pape, 1860’lardaki iç savaş ile 1920 ve 1960’lardaki çalkantıları hatırlattı. Günümüzdeki dinamiklerin geçmişten ayrıldığını vurgulayan Pape, “Şu anda karşı karşıya kaldığımız olgu, siyasal şiddetin yalnızca uç kesimlerde kalmamasıdır” dedi.

Siyasal erki elde tutmak için şiddete başvurulmasını onaylayan kitlesel bir tabanın oluştuğunu aktaran Pape, “Büyük halk kesimlerinin iktidarı kazanmak ya da bırakmamak adına güç kullanımını desteklediği şiddet yanlısı bir popülizmle karşı karşıyayız. Bu tablo ara seçimlerde ve ardından gelecek oy sayım süreçlerinde açıkça görünürlük kazanacak” ifadelerini kullandı.

Şiddet eğiliminin arkasındaki temel iktisadi ve sınıfsal kırılmaya dikkat çeken Pape, Amerikan ekonomisinin son 30 yılda toplumun geniş kesimleri aleyhine işlediğini kaydetti. Zenginliğin en tepedeki yüzde 1’lik kesimde toplanmasının alt katmanlarda ciddi bir yoksullaşma hissi yarattığını vurguladı.

Fransız Devrimi kuramcılarından Alexis de Tocqueville’in saptamalarına atıfta bulunan profesör, toplumun geniş kesimlerinin geriye gittiğini söyledi. Pape, “Son 30 yılda nüfusun alttaki yüzde 90’ı için sıfır toplamlı bir topluma dönüştük; yalnızca yoksullar ya da işçi sınıfı değil, orta ve üst orta sınıf dahi ebeveynlerine kıyasla zemin kaybediyor” değerlendirmesinde bulundu.

“Meclis baskınına katılanların sadece onda biri milis üyesiydi”

Araştırma merkezinde 2020 yılı boyunca siyasal şiddet eylemlerine karışanları ve 6 Ocak 2021 Kongre baskınını gerçekleştiren kişileri mercek altına aldıklarını anlatan Pape, 1575 failin toplumsal profilini çıkardıklarını belirtti. Elde edilen sonuçların güvenlik çevrelerinde yerleşik kabulleri sarstığını kaydetti.

Otuz yıllık akademik kariyerinde böylesi bir sınıfsal tabloyla hiç karşılaşmadığını söyleyen Pape, “Kongre binasına giren 575 kişinin yalnızca onda biri organize milis gruplarına mensuptu. Polisle çatışan 600 kişinin de sadece onda birinin milis bağı vardı” dedi.

Eylemcilerin neredeyse yarısının saygın meslek sahiplerinden oluştuğunu belirten araştırmacı, geleneksel marjinal profilin dışına çıkıldığını vurguladı. Pape, “Faillerin yüzde 45’i doktorlar, avukatlar, muhasebeciler, bilişim uzmanları, Dışişleri Bakanlığı çalışanları ve işletme sahipleriydi” sözleriyle verileri aktardı.

Yerleşik Amerikan medyasının bu sosyolojik gerçeği görmezden geldiğini dile getiren Pape, The New York Times, CNN ve MSNBC gibi yayın kuruluşlarının yayın kurullarıyla bizzat yüz yüze görüşmeler gerçekleştirdiğini açıkladı. Editörlerin ve haber yazarlarının kendi merkezlerinin verilerini kullanmalarına rağmen gerçeği yansıtmadıklarını söyledi.

Büyük medya organlarının şiddeti ısrarla taşralı ve aşırı sağcı milis klişesine hapsetmeye çalıştığını belirten Pape, “Onlara sunduğumuz veriler yanlış değildi, yalnızca ciddiye alıp yerleşik algılarını değiştirmek istemediler. Orta ve üst orta sınıftan Amerikalıların güvenlik güçleriyle çatışmayı meşru görmesi, şiddet içeren popülizm çağında olduğumuzun en somut kanıtıdır” dedi.

Kurumsal medya kanallarının gerçeği perdelemesi sebebiyle doğrudan yurttaşlara hitap eden bağımsız iletişim ağlarının önem kazandığını ifade eden Pape, kitabında her bilginin denetlenebilir kanıtlarla yer aldığını kaydetti. Toplumun manipülasyonlar yerine doğrudan verilere erişerek kendi muhakemesini yapması gerektiğini ekledi.

“Trump yenilgiyi kabul etmektense savaşı tırmandırmayı seçiyor”

Programda Washington yönetiminin İran’a yönelik askeri hamleleri ve Hürmüz Boğazı çevresine konuşlandırılan Theodore Roosevelt uçak gemisi filosu da masaya yatırıldı. Afshin Rattansi’nin tırmanma tuzağına ilişkin sorularını yanıtlayan Pape, bu harekatın Amerikan tarihindeki en kutuplaştırıcı savaş niteliği taşıdığını belirtti.

Amerikan kamuoyunun yarıdan fazlasının savaşa karşı olduğunu hatırlatan Pape, Başkan Donald Trump’ın siyasi geleceğinin pamuk ipliğine bağlı olduğunu vurguladı. Pape, “Kamuoyu desteği çekirdek tabanına kadar gerilemiş durumda; savaşı kaybederse elindeki her şeyi kaybedecek” uyarısını yaptı.

Mevcut açmazın sıradan bir popülarite kaybının ötesinde doğrudan siyasi varoluş mücadelesine dönüştüğünü söyleyen Pape, geri adım atılmasının Trump açısından yıkıcı sonuçlar doğuracağını kaydetti. Yenilginin kabul edilmesi durumunda çekirdek seçmen grubunun dahi kaybedileceğini açıkladı.

Olası bir geri çekilmenin siyasi maliyetini aktaran Pape, “Yenilgiyi kabullenirse Jimmy Carter’dan çok daha zayıf bir başkana dönüşecek, kendi partisindeki Cumhuriyetçiler için bile temas edilmez hale gelecek. İşte bu sebeple kontrolün halen kendisinde olduğunu kanıtlamak adına sürekli gerilimi artırma güdüsüyle hareket ediyor” dedi.

Savaşın Suudi Arabistan ve Yemen gibi bölge ülkelerine yayılacağı yönünde haftalardır uyarılarda bulunduğunu hatırlatan Pape, Suudi Arabistan’daki Abkayk petrol tesislerine yönelik saldırı tehlikesine değindi. Tırmanmanın hem yatay hem de dikey düzlemde genişleme eğilimi gösterdiğini bildirdi.

Beyaz Saray’da üç günlük yoğun bir hava saldırısı harekat planının hazır bekletildiğini belirten profesör, 1991 Körfez Savaşı’ndaki ani hava harekatı doktrinine benzer bir taslağın dolaşımda olduğunu aktardı. Pape, “Hükümet merkezini felç etmeyi amaçlayan bu plan ve deniz piyadelerinin sahaya sürülme ihtimali, kamuoyunun sandığından çok daha ağır sonuçlar yaratabilir” uyarısında bulundu.

“Nükleer silah kullanılma ihtimali iki katına çıkarak yüzde 20 oldu”

Eski Genelkurmay Başkanı Kıdemli Danışmanı Albay Larry Wilkerson’ın, Trump yönetiminin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya taktik nükleer başlık kullanma onayı verdiği yönündeki beyanatı yayında gündeme getirildi. Nükleer felaket riskini matematiksel modellerle hesapladıklarını aktaran Pape, ihtimallerin ciddi biçimde yükseldiğini duyurdu.

Savaşın başladığı mart ayında taktik nükleer mühimmat kullanım ihtimalini yüzde 10’un altında gördüklerini belirten araştırmacı, sürecin hızla kötüleştiğini kaydetti. Pape, “Bu olasılığın şu anda iki katına çıkarak yüzde 20 seviyesine ulaştığını hesaplıyoruz” dedi.

Yüzde 20 oranının nükleer bir silah için korkunç bir tehdit seviyesi olduğuna işaret eden Pape, modelleme çalışmalarından çıkan somut sonuçları paylaştı. Taktik düzeyde bir nükleer saldırının dahi sınırlı kalamayacağını ve bölgeyi felakete sürükleyeceğini vurguladı.

Radyasyon yayılım haritalarını bizzat çıkardığını dile getiren Pape, “Taktik bir nükleer başlık dahi patlatılsa yayılacak radyasyon İran’da 100 binden fazla insanı doğrudan zehirleyecek. Böyle bir adım Tahran’ın misillemesini tetikler; merdivenin üst basamaklarına tırmanmak bize asla bir avantaj sağlamayacak” ifadelerini kullandı.

Halk desteği olmadan başlatılan bir askeri harekatın meşruiyet üretmeyeceğini söyleyen Pape, Amerika’nın ilk günden itibaren çoğunluk rızasından yoksun bir çatışmaya girdiğini kaydetti. Savaşın yarattığı yıkıcı maliyetlerin içerideki kutuplaşmayı daha da beslediğini belirtti.

Dışarıdaki askeri operasyonlar ile içerideki otoriter güvenlik politikalarının birbirini besleyen bir döngü oluşturduğuna dikkat çeken Pape, kurumlara duyulan inancın sarsıldığını aktardı. Federal Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza birimlerinin muhalif göstericilere karşı orantısız güç kullanmasının halkın küresel operasyonlara bakışını da zehirlediğini ifade etti.

“Siyasi şiddetin normalleşmesi ülkedeki bölünmeyi kalıcılaştırıyor”

Amerikan toplumunun şiddeti kanıksama sürecine girdiğini belirten Pape, kamuoyunda hassasiyet çıtasının tehlikeli biçimde yükseldiğini söyledi. Yöneticilerin şiddeti sıradanlaştıran bir dil kurduğunu ve bu durumun toplumsal bağları kopardığını dile getirdi.

Başkan Trump’ın kamuoyu önünde yaptığı konuşmalarda yabancı düşmanlığını körüklediğini ve Minnesota’da yasal statüdeki Somali kökenli yurttaşları hedef gösterdiğini anımsatan Pape, şiddet dilinin mizah maskesi ardına saklanamayacağını kaydetti. Güvenlik ve istihbarat bürokrasisinin bu dili hızla içselleştirdiğini aktardı.

İçerideki kutuplaşmanın dış krizlerde kenetlenme refleksini bütünüyle yok ettiğini bildiren Pape, “Geçmişte bir Amerikan askeri hayatını kaybettiğinde bayrak etrafında toplanılırdı. Şiddet yanlısı popülizm çağında ise bu tür kayıplar safları daha da sertleştiriyor ve tarafların birbirine yönelik öfkesini biliyor” dedi.

Afshin Rattansi’nin orduda bir isyan ya da başkaldırı ihtimali olup olmadığına ilişkin sorusunu yanıtlayan Pape, mevcut tablonun Vietnam Savaşı koşullarından farklı olduğunu açıkladı. Vietnam’da 58 bin askerin hayatını kaybettiğini ve birliklerin kendi subaylarına el bombası atacak noktaya geldiğini hatırlattı.

Ordudaki gerçek kırılma noktasının dış cepheden ziyade iç müdahale emriyle tetiklenebileceğini belirten Pape, Başkan’ın iç karışıklıkları bastırmak amacıyla İsyan Yasası’nı devreye sokma ihtimaline işaret etti. Amerikan ordusunun kendi şehirlerine karşı kullanılmasının kabul edilemez bir eşik olduğunu vurguladı.

Pentagon tarihinde eşi görülmemiş bir toplantının gerçekleştiğini aktaran Pape, 800 amiral ve generalin dinleyici olarak toplandığını hatırlattı. Pape, “Trump komutanlara açıkça Demokrat partili şehirlere girmeye ve buraları askeri tatbikat sahası gibi görmeye hazır olmalarını söyledi. Hatta ‘Onlar tükürürse biz vururuz’ diyerek memnun olmayanların ordudan ayrılmasını istedi” sözleriyle toplantının içeriğini aktardı.

Bu talimatın ardından çok sayıda üst düzey subayın sessizce görevlerinden istifa ettiğini belirten Pape, medyanın konuyu yalnızca tek günlük bir haber olarak tüketip geçtiğini söyledi. Kendi çalışma ofisinin çok yakınında bir apartmana helikopterlerle göçmen baskını düzenlendiğini, birkaç saatlik heyecanın ardından her şeyin olağan akışına döndüğünü aktardı.

Toplumun sürekli bir meşruiyet şoku döngüsü yaşadığını dile getiren Pape, “Büyük bir şok yaşıyoruz, ardından bunu hızla normalleştiriyoruz. Bu alışma hali bir sonraki tırmanma basamağına zemin hazırlıyor” tespitini paylaştı.

“Halkın yüzde 70’i siyasi şiddetten bütünüyle nefret ediyor”

ABD’nin eşzamanlı olarak çok cepheli bir gerilimin ortasında yer aldığını ifade eden Pape, bu tablonun akademik çalışmalarında yıllardır modellediği en kötü senaryo olduğunu belirtti. 20 yılı aşkın süredir İran’a yönelik olası bir hava harekatının sonuçlarını hesapladığını hatırlattı.

Büyük bir askeri operasyon ile çekişmeli bir seçim takviminin çakışmasının sistemi tıkadığını aktaran Pape, petrol fiyatlarındaki artışın alt gelir gruplarını ezen faturayı daha da ağırlaştırdığını kaydetti. İktisadi çöküşün şiddet eğilimini besleyen tüm dinamikleri alevlendirdiğini bildirdi.

Tüm bu karamsar tabloya karşın krizden çıkış için umut verici verilerin de bulunduğunu vurgulayan deneyimli siyaset bilimci, çözümün sessiz çoğunlukta yattığını söyledi. Pape, “Kitabımda iyi bir haber veriyorum; Amerikan halkının yüzde 70’i siyasal şiddetten kesin bir dille nefret ediyor” dedi.

Toplumsal sağduyunun kurumsal organlardan veya siyasi seçkinlerden beklenemeyeceğini belirten Pape, “Federal Soruşturma Bürosu’nun veya radikal azınlıkları memnun etmeye çalışan siyasetçilerin bu gidişatı tersine çevirmesini bekleyemezsiniz. Güvenebileceğimiz tek güç, merkezde yer alan o yüzde 70’lik sağduyulu kesimdir” ifadelerini kullandı.

Şiddet sarmalını durdurmak için çoğunluğun sandığa gitmesi ve temsilcilerine açık baskı kurması gerektiğini anlatan Pape, silahsız kitle hareketlerinin gücüne örnek verdi. Şikago ve diğer metropollerde 7 milyon insanın katılımıyla gerçekleşen yürüyüşlerde tek bir taşkınlık dahi yaşanmadığını hatırlattı.

Geçmişteki ırkçılık karşıtı protestolarda yaşanan kundaklama ve çatışma sahnelerinin bu kez tekrarlanmadığını vurgulayan Pape, kitlesel eylemlerin barışçıl niteliğinin korunmasının hayati önem taşıdığını belirtti. Profesör Pape, şiddeti reddeden sivil iradenin tırmanma tuzağını bozabilecek tek meşru çıkış yolu olduğunu kaydederek sözlerini tamamladı.