Senegal açıkladı: Fransa Thiaroye’de planlı katliam yaptı ve örtbas etti

Senegal, Fransa’nın sömürge geçmişindeki 1944 Thiaroye katliamına ilişkin hazırlanan araştırma raporunu kamuoyuna açıkladı. Rapor, Fransa’yı planlı bir toplu katliam yapmak ve olayın üzerini sistematik olarak örtbas etmekle suçluyor. Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye, raporu “tarihsel hakikatin onarılmasında belirleyici bir aşama” olarak tanımladı.

Senegal, Fransa’nın sömürge geçmişinin en kanlı olaylarından biri olan 1944 Thiaroye katliamına ilişkin araştırma raporunu açıkladı.

Araştırmacılar, onlarca yıl süren incelemenin sonuçlarını Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye’ye sundu ve İkinci Dünya Savaşı’nda Fransız ordusunun ateş açtığı Afrikalı askerlerle ilgili resmi bulguları paylaştı.

Fransa planlı katliam yaptı, delil kararttı

Senegal hükümetinin hazırlattığı rapor, Fransa’nın önceden planlanmış bir toplu katliam gerçekleştirdiğini ve olayın üzerini örtmek için sistematik bir çaba yürüttüğünü belirtiyor.

Raporda, Fransız makamlarının kayıtları kasten tahrif ederek vahşetin boyutunu gizlediği vurgulanıyor.

Raporda yer alan “Fransız makamları her şeyi örtbas etti” ifadesi, bu çabayı özetliyor.

Belgede, resmi kayıtlara göre 70 askerin öldürüldüğü, ancak bağımsız arşivler ve tanık ifadelerine göre bu sayının 300 ila 400 arasında olduğu kaydediliyor.

Cumhurbaşkanı Faye: Tarihsel hakikatin ortaya çıkarılmasında belirleyici bir aşama

Cumhurbaşkanı Faye, raporu “Senegal’in tarihsel adalet arayışında bir dönüm noktası” olarak niteledi.

Faye, “Bu beyaz kitap, tarihsel hakikatin ortaya çıkarılmasında belirleyici bir aşamadır. Hem Senegal hem de Fransa’daki arşivlerden elde edilen somut verilere dayanıyor” diye konuştu.

Toplu mezar kazıları sömürgeci anlatıyı çürütüyor

Mayıs 2025’ten bu yana arkeologlar, Dakar yakınlarındaki Thiaroye askeri kampında kazı çalışmaları yürütüyor.

Bu kazılarda, üzerinde kurşun yaraları bulunan insan kalıntılarına ulaşıldı. Söz konusu bulgular, hayatta kalanların anlatımlarını teyit ederken, olayın küçük çaplı bir isyan olduğu yönündeki sömürgeci anlatıyı da çürütüyor.

Hükümetin talimatıyla sürdürülen kazılar, toplu mezarların yerini tespit etmeyi ve kurbanları kimliklendirmeyi amaçlıyor.

İncelemelerin “toplu mezar bulunma ihtimali olan tüm alanlarda” devam edeceğini belirten Faye, “Tarihsel hakikat ilanla değil, kazı kazı, taş taş açığa çıkarılır” dedi.

Katliamın arka planı: Eşit ücret ve onur talebi

Kasım 1944’te, “Senegalli Tüfekçiler” olarak bilinen yaklaşık bin 300 Afrikalı asker, Nazi Almanyası tarafından esir alındıktan sonra Senegal’e dönmüştü.

Thiaroye’de konuşlandırılan bu askerler, geciken maaşlarının ödenmesini ve beyaz askerlerle eşit muamele görmeyi talep etti.

1 Aralık 1944’te Fransız sömürge birlikleri, silahsız askerlerin üzerine ateş açtı. Yeni rapor, bu saldırıyı “önceden tasarlanmış bir bastırma eylemi” olarak tanımlıyor.

Fransa katliamı 80 yıl sonra kabul etti

O dönemde Fransız yetkililer, 35 askerin öldüğünü ileri sürerek olayı bir “isyan” olarak nitelemişti.

Bununla birlikte tarihçiler ve insan hakları örgütleri, bunun Afrikalı askerlerin onur ve eşitlik taleplerini susturmaya yönelik bir katliam olduğunu uzun süredir dile getiriyordu.

Fransa, katliamı resmi olarak ancak Kasım 2024’te, yani olaydan 80 yıl sonra kabul etti.

Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, olayı “katliam” olarak nitelendirerek yıllarca süren siyasi suskunluğu bozdu.

Ancak Macron, bu açıklamasında özür dilemedi ve tazminat taahhüdü vermedi.

İkinci İmparatorluk döneminde kurulan ve 1960’larda dağıtılan Senegalli Tüfekçiler birliği; Senegal, Mali, Burkina Faso ve Fildişi Sahili’nden gelen askerlerden oluşuyordu.

Bu birlikler, iki dünya savaşında ve sömürgecilik karşıtı savaşlarda Fransa adına savaşmıştı.

Thiaroye katliamı, bugün sömürge adaletsizliğinin ve Afrikalı askerlerin fedakârlığının güçlü bir simgesi olarak anılıyor.