AB, bir sonraki İsrail hükümetinin Brüksel ile olan “zorlu ilişkisini” iyileştirmesini ve Gazze ile yasadışı yerleşim yerlerine karşı daha yapıcı bir yaklaşım benimsemesini bekliyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, pazar günü Netanyahu karşıtı bloğun lideri Gadi Eisenkot’a hükümet kurma görevini verdi.

Eisenkot, geleneksel müttefiklerin İsrail ile ilişkilerini yeniden değerlendirmeye başlaması nedeniyle ülkenin “felaket niteliğinde bir diplomatik kriz” ile karşı karşıya olduğunu belirtti.

Tel Aviv’de bulunan bazı Avrupalı diplomatlar, Rapporteur’e verdikleri demeçte, ilişkilerin tekrar rayına girmesini beklediklerini söyledi.

Bir Avrupalı diplomat, “Hangi hükümet gelirse gelsin, ilişkileri yeniden canlandırmaya çalışabiliriz çünkü İsrail açıkça oldukça önemli bir ortak,” dedi ve Brüksel’in bir sonraki hükümetin “daha az saldırgan” olmasını beklediğini ekledi.

Diplomat, Avrupa ile ilişkilerin şu anda “pek iyi olmadığını” belirtti.

İsrail, Rapporteur’ün Haziran ayında, AB’nin dışişleri ve güvenlik politikasından sorumlu yüksek temsilcisi Kaja Kallas’ın Meksika ziyareti sırasında İsrail’i apartheid dönemindeki Güney Afrika ile karşılaştırdığını ortaya çıkarmasının ardından, Kallas ile iletişimi kesmişti.

Diplomat, seçimler öncesinde alınan bu kararın siyasi nitelikte olduğunu belirtti. Brüksel’de görev yapan ikinci bir Avrupalı diplomat ise, bu açıklamanın Avrupa Komisyonu Akdeniz Sorumlusu Dubravka Šuica’nın resmi ziyaretinden sadece birkaç gün önce yapıldığını açıkladı.

İkinci diplomat, “Bu, Avrupa’yı bölmek için bir taktik olarak yorumlanabilirdi fakat İsrail, Kallas’tan haberi yalanlamasını istemişti; o ise bunu yapmadı,” dedi.

Brüksel, Gazze’de yaşanan insani kriz ve Batı Şeria’daki yerleşim yerlerinin genişletilmesi konusunda İsrail’e yönelik hayal kırıklığını defalarca dile getirdi.

Fakat Avrupa Komisyonu tarafından önerilen yaptırımların neredeyse tamamı AB hükümetleri tarafından engellendi.

Üçüncü bir diplomat, Batı Şeria’daki yerleşimcilerin şiddetiyle mücadele söz konusu olduğunda muhalefet partilerinin bu konuyu “neredeyse kesin olarak daha ciddiye alacağını” söyledi:

“Filistinlilerin evlerinden kovulduğunu ve Batı Şeria’da yeni yasadışı yerleşim yerlerinin inşa edildiğini görüyoruz. Mevcut hükümetin, ilişkilerimizde sorun teşkil eden bu konuyu ele alma konusunda bir isteksizliği var.”

Yeni hükümetin Filistinliler üzerindeki baskıyı hafifletmesi ve Kudüs’ün doğusundaki Batı Şeria’da yerleşimcilere konut inşa etmeyi öngören tartışmalı bir plan olan E1 yerleşim projesinin inşaatını durdurması bekleniyor.

Diplomat, “Muhtemelen Batı Şeria’daki aşırılıkçı yerleşimciler sorunuyla ilgilenmeye çalışacaklardır,” diye ekledi.

Gazze konusunda ise diplomat, iki milyon Filistinlinin bölgenin yaklaşık %35’ine denk düşen bir alanında yoğunlaştığı durumu “tam bir kabus” olarak nitelendirdi.

Diplomat, “Kış için yeterli çadır yok, hastalıkların artmasına rağmen bölgeye yeterince aşı ulaşmıyor,” dedi.

Avrupalı yetkili, Donald Trump’ın barış planının Avrupa için tüm şartları karşıladığını savundu. AB’nin sunabileceği çok şey olmasına rağmen, ne ABD ne de İsrail AB’nin sürece dahil olmasına ilgi göstermiyor gibi görünüyordu.

Diplomat, “Şu anda Batı Şeria’da Filistinli polisleri eğitiyoruz ve izin verilirse Gazze’de de aynısını yapabiliriz,” dedi.

Diplomat, İsrail’in Šuica ile, Avrupa’nın Gazze’deki kanalizasyon ve su altyapısını iyileştirmek amacıyla iki projeyi finanse edeceği konusunda anlaştığını açıkladı ve şöyle devam etti:

“Gelgelelim bu projelerin hiçbiri henüz başlamadı, çünkü çift kullanımlı mallarla ilgili ciddi bir sorun var. Malzemeleri Gazze’ye sokmak oldukça zor; çünkü İsrailliler, bunların Hamas’ın yanlış ellere geçmesi halinde kötü amaçlarla kullanılabileceğini söylüyorlar.”

İsrail, Trump’ın planının sonraki aşamalarına geçilebilmesi için Hamas’ın silahsızlandırılması gerektiği konusunda ısrarcı.

Silahsızlandırmanın yakın vadede gerçekleşme ihtimalinin düşük olması nedeniyle AB, bazı önlemlerin paralel olarak yürütülebileceğini savunuyor.

Bir diplomat, “Gazze’de sanitasyon sistemlerini yeniden kurmaya başlayabiliriz. Tuzdan arındırma tesisleri kurmaya başlayabiliriz. Gazze’ye enerji ve su sağlamaya başlayabiliriz,” dedi.

Brüksel, Gazze ve Batı Şeria konusunda ilerleme kaydedilmesini umarken, Filistin devleti kurulmasına ilişkin beklentilerin “yönlendirilmesi” gerektiğini savunuyor.

AB, iki devletli çözümü savunmaya devam ediyor fakat önde gelen Yahudi partilerin çoğu Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor.

Diplomat, bir sonraki İsrail hükümetinin muhtemelen “çok az bir çoğunluğa sahip olacağını ve manevra alanının pek geniş olmayacağını” belirtti.

Ayrıca AB ile İsrail arasında ele alınması gereken “büyük bir yanlış anlama” da var. Diplomata göre, Avrupalılar, 7 Ekim’in İsrailliler üzerinde yarattığı “psikolojik etkiyi” fark etmiyor.

Diplomat, “Bu olay ülkeyi değiştirdi ve iki devletli çözümü eskisinden daha da uzak hale getirdi,” dedi.

Buna karşılık, bazı İsrailli siyasetçiler, kendilerinin “İslamcı terörizme” karşı savaş olarak gördükleri mücadeleye rağmen, Avrupa’nın İsrail’e ihanet ettiğine inanıyor.

Avrupalı diplomat, “Onların savı, Avrupalı siyasetçilerin Avrupa’daki Müslüman nüfustan bir nevi korktuğu yönünde,” dedi.

Avrupa, İran’a ve Tahran’ın nükleer silah edinme ihtimaline şiddetle karşı çıkıyor ve yaptırımlar uyguluyor.

Fakat diplomat, AB’nin ortak bir ordusu olmadığı için bir savaşa katılmayacağını savundu:

“Biz diplomatik ve iktisadi bir gücüz, bu nedenle yaptırımlar ve diplomasi yoluna başvuruyoruz. Askeri bir operasyona katılmamız beklentisi gerçekçi değil.”

ABD heyeti Abu Dabi’deki müzakereler öncesinde Rusya’dan, savaş sonrası Ukrayna’ya NATO’nun 4 ve 5. maddelerine denk güvenlik garantileri verilmesine onay talep etti. Washington barış karşılığında yaptırımları yumuşatmayı ve Donbass sınırlarını yeniden çizmeyi önerdi.

ABD heyeti, Abu Dabi’deki müzakereler başlamadan önce Rusya’dan, savaşın bitmesinin ardından Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantilerini kabul etmesini talep etti.

Bloomberg’in müzakerelere katılan Amerikalı diplomatlara dayandırdığı haberine göre, söz konusu güvenlik garantileri, NATO Antlaşması’nın ittifak üyelerinden birine tehdit yönelmesi durumunda istişare ve kolektif savunma öngören 4 ve 5. maddelerine benzer hükümler içeriyor.

Müzakerelerdeki Kiev heyeti temsilcileri de bu maddenin savaşın tamamen sona erdirilmesi bakımından taşıdığı önemi vurguluyor.

Ukrayna heyetine liderlik eden Rustem Umerov, çatışmaların durdurulması, ülkesinin ekonomik kalkınması ve insani misyonların desteklenmesinin yanı sıra Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantilerinin olası bir barışın temel unsurlarından biri olduğunu belirtti.

Umerov, “Bu başlıklarda mümkün olan en yüksek ilerlemeyi kaydetmek ve barışı yakınlaştırmak için çalışıyoruz” dedi.

Moskova’nın bu maddeyi kabul ettiğine veya müzakere etmeye hazır olduğuna dair henüz bir teyit yok.

Rus yönetimi daha önce yaptığı açıklamalarda, Rusya-Ukrayna savaşının sonlandırılması bağlamında gündeme gelecek tüm güvenlik garantilerinin “karşılıklı” olması gerektiğini ve ateşkes durumunda çatışma bölgesine yabancı asker konuşlandırılmasının Kremlin için ilkesel açıdan kabul edilemez olduğunu duyurmuştu.

Ayrıca Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Mart 2022’deki İstanbul barış anlaşması taslağının, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in kişisel onayıyla Ukrayna’ya NATO Antlaşması’nın 5. maddesinin uygulanmasını öngördüğünü iddia etti.

Lavrov, Kiev’in o dönemde bu teklife rağmen savaşı sürdürmeyi seçtiğini öne sürdü.

Abu Dabi’de yapılan görüşmelerde Rus heyetine, Moskova’nun “tavizsiz tutumunun” temsilcisi olarak görülen Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Vladimir Medinskiy başkanlık ediyor.

Medinskiy’e bağlı heyet üyelerinden biri, Ukrayna krizinin çözülmesinin heyet açısından “yalnızca başlıklardan biri” olduğunu, asıl hedeflerinin ise “tüm kıta için kapsamlı ve bölünmez bir güvenlik mimarisi oluşturmak” olduğunu söyledi.

Rus temsilciler kurulması hedeflenen yeni sistemin ayrıntılarını ise açıklamadı.

ABD tarafı, Ukrayna’da barış sağlanması karşılığında daha önce Moskova’ya getirilen ekonomik yaptırımların kaldırılmasını veya hafifletilmesini öneriyor.

Amerikan heyeti, Putin’in gerçek askeri kazanımlar elde etmeden Donbass bölgesinin tamamını kontrol altına aldığını ilan edebilmesi adına Ukrayna’nın Donetsk ve Lugansk bölgelerinin sınırlarının yeniden çizilmesi gibi daha sıra dışı teklifleri de dile getiriyor.

Öte yandan Amerikalı diplomatlar, Rusya tarafının bu ve benzeri girişimleri müzakereleri uzatmak ve savaşı devam ettirmek için kullanabileceği ihtimalini dışlamıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Donald Trump’ı her gün aradığı ve İran’a karşı yeni bir askeri harekât başlatması için onu teşvik ettiği bildiriliyor.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kişinin sözlerini aktaran Financial Times (FT) gazetesi, “Netanyahu [savaşı yeniden başlatması için onu teşvik etmek üzere] her gün onu arıyor. Beyaz Saray içinde ve dışında savaş istemeyenler buna karşı çıkmaya çalışıyor,” diye yazdı.

Aynı kaynak, bölgesel liderlerin, Trump’a “gerginliği tırmandırmamasını ve müzakerelere öncelik vermesini” söylediğini ekledi.

Trump, bugün (10 Kasım) Katar Başbakanı Muhammed bin Abdurrahman es-Sani ile yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Körfez müttefiklerinin bu görüşlerine atıfta bulunmuş gibi görünüyor. 

Es-Sani, ABD ile İran arasındaki çatışmaya diplomatik bir çözüm bulmak için arabuluculuk yapmaya çalışıyor.

Trump, Truth Social’da paylaştığı bir gönderide, İran’a karşı yeni bir askeri saldırı başlatmak yerine iktisadi ablukayı sürdürmeyi tercih ettiğini açıkladı ve “Katar, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Kuveyt ve diğerleri mevcut durumun devam etmesini tercih ederler,” dedi.

FT, Arap ve Müslüman liderlerin, Netanyahu’nun Trump’a savaş operasyonlarını yeniden başlatması için yaptığı sürekli lobi faaliyetlerinden endişe duyduğunu belirtiyor.

İsrail’deki duruma aşina olduğu belirtilen başka bir kaynak, İngiliz basınına yaptığı açıklamada, Netanyahu’nun İran’a karşı askeri harekatın yeniden başlamasını istediğini ama şu anda bu konuda Trump’ı ikna etmek için bir “baskı” bulunmadığını vurguladı.