Çin, tamamen yerli immersion DUV çip üretim makinelerinin seri üretimine başladı.

Konu hakkında bilgi sahibi bir kaynağın Reuters’a aktardığına göre Çin, ileri düzey çip üretimi açısından kritik öneme sahip, tamamen yerli imkânlarla geliştirilen immersion derin ultraviyole (DUV) litografi makinelerinin seri üretimine başladı. Bu gelişme, Pekin’in yabancı teknolojilere bağımlılığını azaltma çabalarında önemli bir ilerlemeye işaret ediyor.

Kaynak, konunun hassasiyeti nedeniyle adının açıklanmaması koşuluyla, üretim çalışmalarına kamuoyunda pek tanınmayan Çinli devlet şirketi Shanghai Aishengna Electronic Technology Group’un öncülük ettiğini söyledi. Şirketin, Çin’in önde gelen litografi girişimlerinin ekiplerini bünyesine kattığı belirtildi.

Bu gelişme, Devlet Başkanı Xi Jinping’in en önemli önceliklerinden biri olan Çin’in ülke çapındaki yarı iletkenlerde kendi kendine yeterlilik girişimi açısından bir başarı niteliği taşıyor.

DUV litografi sistemleri, uzun süredir ASML’nin hakim olduğu, çip üretiminin temel teknolojilerinden biri olarak kabul ediliyor. Ancak bunun Hollandalı tedarikçi ASML açısından kısa vadede ticari bir tehdit oluşturması beklenmiyor.

Teknoloji sektörüne odaklanan haber kuruluşu The Information, Çin’in bu teknolojiyi geliştirdiğini ilk kez pazartesi günü duyurmuştu. Haberde, Şanghay merkezli ve adı açıklanmayan devlet destekli bir şirketin makinelerin üretimine başladığı, bu yıl yaklaşık beş, 2027’de ise yaklaşık 20 makine üretmeyi planladığı belirtilmişti.

Kaynağa göre Aishengna’nın DUV makinesinin daha fazla teste tabi tutulması gerekiyor ve sistem, Hollandalı şirketin rakip modellerinin performansına ulaşmaktan hâlâ oldukça uzak.

Bununla birlikte makinelerin başarıyla devreye alınması, Batılı hükümetlerin yabancı litografi ekipmanlarının ihracatına veya bakım hizmetlerine yönelik kısıtlamaları daha da artırması halinde Çinli çip üreticilerine alternatif bir ekipman kaynağı sağlayacak.

The Information’ın konu hakkında bilgi sahibi iki kişiye dayandırdığı haberine göre Çin yapımı DUV makinelerinin bu yıl ülkenin önde gelen çip üreticileri Semiconductor Manufacturing International Corp (SMIC), Hua Hong Semiconductor ve bellek çipi üreticisi ChangXin Memory Technologies’e (CXMT) teslim edilmesi bekleniyor.

Immersion DUV makinelerinde, projeksiyon merceği ile silikon plaka arasına bir su tabakası yerleştiriliyor. Böylece geleneksel kuru sistemlere kıyasla daha küçük devre desenleri basılabiliyor.

Bu makineler geniş bir çip yelpazesinin üretiminde kullanılıyor. Aynı katmanın tekrar tekrar pozlanmasını gerektiren çoklu desenleme yöntemi sayesinde daha ileri düzey yarı iletkenlerin üretiminde de kullanılabiliyor.

The Information’ın pazartesi günü yayımladığı haberin ardından yüzde 8 düşen ASML hisseleri, salı günü TSİ 12.06 itibarıyla yüzde 1,6 geriledi. Hisselerin performansı Avrupa’daki diğer çip sektörü şirketleriyle paralel seyrederken, Avrupa genelindeki STOXX 600 endeksinin gerisinde kaldı.

Aishengna, Şanghay sermayesi ve teknolojisiyle destekleniyor

Kurumsal kayıtlara göre Aishengna, Ağustos 2023’te 7 milyar yuan, yani yaklaşık 1 milyar dolar kayıtlı sermayeyle kuruldu. Şirketin yalnızca iki devlet kuruluşuna ait hissedarı bulunuyor: Shanghai Electric Holding ve Shanghai International Trust’ın bir iştiraki.

İnternet sitesi bulunmayan ve faaliyetleri hakkında kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmayan şirketle ilgili çok az şey biliniyor. Kaynak, Aishengna’nın geçen yıl bir DUV prototipini test etmeye başlayan litografi girişimi Yuliangsheng ile Shanghai Micro Electronics Equipment’ın (SMEE) ekiplerini bünyesine kattığını söyledi.

Huawei destekli ekipman üreticisi SiCarrier’ın iştiraki olan Yuliangsheng ile SMEE, Pekin’in yarı iletkenlerde kendi kendine yeterlilik çalışmalarında önemli roller üstleniyor.

ASML’ye yetişme arayışı

ABD, Çin’in ASML’nin en gelişmiş aşırı ultraviyole (EUV) litografi sistemlerini satın almasını engelliyor. Hollanda’nın uyguladığı ihracat kontrolleri de Çin’in bazı gelişmiş DUV makinelerine erişimini kısıtlıyor.

Pekin kendi kendine yeterlilik politikasını ilerletmeye çalışsa da Çin, ASML açısından önemli bir gelir kaynağı olmayı sürdürüyor. Çin, yılın ilk yarısında Hollandalı şirketin net satışlarının yaklaşık yüzde 16’sını oluşturdu. Çinli çip üreticileri, gelişmiş EUV sistemlerini satın alamamalarına rağmen daha düşük teknolojili DUV makinelerini yoğun biçimde tedarik etmeye devam ediyor.

Reuters, aralık ayında kaynaklara dayandırdığı haberinde Çin’in dünyanın en gelişmiş çiplerinin üretiminde kilit rol oynayan bir EUV sisteminin prototipini geliştirmeyi başardığını bildirmişti. Ancak sistemin seri üretime geçmesine hâlâ yıllar olduğu belirtilmişti.

Çinli büyük çip üreticilerinin kârı, 2026 yılının ilk yarısında yapay zeka ve hesaplama kapasitesine yönelik emsalsiz talep sonucunda yüzde 2579,5 artış kaydetti. Çin Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre, hesaplama gücüne yönelik bu talep tüm elektronik sektörünün kârını yıllık bazda yüzde 97 yükseltti. Ülkede entegre devre üretimi ilk altı ayda 280 milyar adede yaklaşırken, hafıza ve yapay zeka çipi üreten şirketlerin bilançolarında rekor artışlar görüldü.

Çinli büyük mikroçip üreticilerinin kârı, 2026 yılının ilk yarısında yapay zekaya ve hesaplama kapasitelerine yönelik emsalsiz talebin etkisiyle yüzde 2579,5 oranında artış gösterdi.

South China Morning Post (SCMP) gazetesinin aktardığı Çin Ulusal İstatistik Bürosu verileri, sektördeki keskin yükselişi ortaya koydu.

Çin Ulusal İstatistik Bürosu Baş İstatistikçisi Yu Weining, bu sıçramanın yapay zekanın çeşitli alanlara hızlanan entegrasyonuyla doğrudan bağlantılı olduğunu açıkladı.

Yu, bu sürecin hesaplama kapasitelerine duyulan ihtiyacı artırdığını belirtti. Hesaplama süreçlerine yönelik talep, tüm elektronik sanayisinin kârını da yıllık bazda yüzde 97 oranında yukarı taşıdı.

Yıllık geliri 20 milyon yuanın (2,9 milyon dolar) üzerinde olan Çinli büyük sanayi kuruluşlarının kârı, yılın ilk altı ayında yüzde 18,7 artarak 4 trilyon yuana ulaştı.

Küresel veri merkezi inşa süreçlerinin henüz başlamadığı 2025 yılının ilk yarısında sanayi kârı yüzde 1,8 düşüşle 3,4 trilyon yuana gerilemiş, elektronik sektöründeki kâr artışı ise yüzde 3,5 seviyesinde kalmıştı.

SCMP, küresel yapay zeka patlamasının yüksek performanslı hesaplama sistemlerine ve hafıza çiplerine yönelik patlamalı bir talep yarattığını, bu durumun Çin’in sanayi yapısında bir eksen kaymasına yol açtığını yazdı.

Veriler, ilk yarıyılda entegre devre üretiminin yıllık bazda yüzde 23 artarak yaklaşık 280 milyar adede ulaştığını gösterdi.

Bu rakam, ülkenin günde ortalama 1,5 milyardan fazla çip ürettiği anlamına geliyor.

Kâr artışı, Çin’in önde gelen çip üreticilerinin tahminleriyle de doğrulanıyor. En büyük hafıza modülü üreticilerinden Shenzhen Longsys Electronics, yılın ilk yarısında kârının 600 kattan fazla artmasını bekliyor.

Flash bellek üreticisi GigaDevice ise arz yetersizliği ve ürün fiyatlarındaki artış sebebiyle net kârının yıllık bazda yaklaşık yüzde 1099 oranında artacağını öngörüyor.

Yapay zeka çipi segmentindeki Çinli şirketler de hafıza piyasasına kıyasla daha ılımlı bir hızda olsa dahi güçlü kâr artışları sergiliyor.

Yapay zeka için merkezi işlemciler ve hesaplama birimleri geliştiren Hygon Information Technology, kârının yüzde 52,3’e kadar artacağını öngörüyor.

CXMT Şanghay Borsasında rekor kırdı

Çinli çip üreticisi CXMT’nin hisseleri, 27 Temmuz tarihinde Şanghay Borsasındaki ilk işlem gününde yüzde 500’den fazla değer kazanarak 8,66 yuandan 55 yuana fırladı.

Hisse senetlerindeki bu sert yükseliş sonucunda CXMT’nin piyasa değeri 3,65 trilyon yuana (539 milyar dolar) ulaşarak şirketi Çin’in en değerli halka açık firması haline getirdi.

Yükselişin zirve noktasında -işlem gününün sonuna doğru kote edilen fiyatlar bir miktar düzeltme yemiş olsa da- CXMT, Hong Kong borsasında 514 milyar dolar piyasa değeriyle işlem gören Tencent’i geride bıraktı.

Hindistan’da tüm ülkeye yayınlan gençlik protestoları sonucu eğitim bakanı istifa ederken, kamu sınavlarında reform önerisi geldi.

Hindistan’da federal hükümet, “Hamamböceği” hareketinin Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ı istifaya zorlamasından günler sonra, kamu sınavlarını düzenleyen yasada değişiklik yapılmasını öngören bir tasarıyı pazartesi günü parlamentoya sundu.

Tasarıda, sorumlular için daha uzun hapis cezaları ve daha yüksek para cezaları gibi ağırlaştırılmış yaptırımlar da yer alıyor.

Protestolar, Başbakan Narendra Modi’nin 2014’te iktidara gelmesinden bu yana karşı karşıya kaldığı en büyük gençlik öncülüğündeki meydan okuma olarak görülüyor.

Protestoları ne tetikledi?

Yaklaşık 2 milyon öğrenci mayıs ayında, lisans düzeyindeki tıp fakültelerine kabul için yapılan Ulusal Uygunluk ve Giriş Sınavı olan NEET’e katıldı. Federal Ulusal Sınav Kurumu, sınav sorularının sızdırıldığı yönündeki iddiaların ardından 12 Mayıs’ta sınavı iptal etti. Sınav 21 Haziran’da yeniden yapıldı.

Sınav yolsuzluğunu, genç işsizliği ve geleceksizliği protesto etmek için gençler sokağa çıktı.

BBC raporuna göre, ülkede 15-25 yaş arası üniversite veya yüksekokul mezunu gençlerde işsizlik oranı %40 gibi çok yüksek bir seviyede. İşsizlik üzerine kamu sınavlarında yolsuzluk da eklenince gençlerin sabrı taştı.

Hamamböceği Halk Partisi (CJP) hareketinin kurucusu Abhijeet Dipke, protestolara öncülük etti.

Hareketin adı, mayıs ayında Hindistan Yüksek Mahkemesi Başkanı Surya Kant’ın işsiz gençleri ve protestocuları aşağılamak için “hamam böceği” ve “parazit” benzetmesi yapmasından geliyor. Gençler bu hakareti bir simge olarak kabul edip harekete adını verdi.

Süreç nasıl gelişti?

Protestocu gençler Eğitim Bakanı Pradhan’ın istifasını talep eden sokak gösterileri düzenledi. Yeni Delhi’de başlayan harekete öncülük eden Dipke daha sonra ülkenin başka bölgelerinde de protestolar düzenledi.

Protestoculardan Sonam Wangchuk, harekete destek vermek amacıyla protesto alanında açlık grevine başladı. Durumunun kötüleşmesi üzerine yetkililer Wangchuk’u zorla hastaneye götürdü.

Wangchuk’un zorla protesto alanından çıkarılmasının yarattığı tepkiyle alandaki kalabalık giderek büyüdü.

On binlerce protestocu, parlamentoya yürümeye çalışırken göz yaşartıcı gaz ve coplu polis müdahalesiyle karşılaştı. Bazı göstericiler polisle çatıştı.

CJP liderleri, talepleri kendi aralarında değerlendirmek için süre isteyen Modi hükümetinden bakanlarla görüşmeler yaptı.

Modi, sınav sorularının sızdırılmasına karşı sert önlemler alınması, sorumluların cezalandırılması ve açık vermeyen güvenli bir sistem kurulması için iktidar ittifakındaki milletvekillerine birlik çağrısında bulundu.

Rahul Gandhi liderliğindeki muhalefet temsilcileri, Pradhan’ın istifasını talep ederek Modi’nin konutunun girişinde oturma eylemi yaptı. Polis tarafından kısa süreliğine gözaltına alındıktan sonra serbest bırakıldılar.

Öğrenci protestoculara destek veren muhalefet milletvekilleri parlamentodaki çalışmaları aksattı. Gösteriler, finans merkezi Mumbai de dahil olmak üzere ülkenin başka bölgelerine yayıldı.

Modi, protestolara ilişkin ilk doğrudan açıklaması niteliğindeki X paylaşımında, sınav sorularının sızdırılmasına karışan kişilerin yargılanması için özel mahkemeler kurulacağını duyurdu. Ancak protestocular bu öneriyi reddetti.

Wangchuk’un, 26 gün süren açlık grevini sonlandırmasıyla Hareketin liderleri hükümetle ikinci tur görüşmeler yaptı.

Görüşmelerin ardından hükümet, Pradhan’ın istifası yönündeki taleplerine yanıt vermek için ertesi gün öğleden sonraya kadar süre istedi.

Eğitim Bakanı Pradhan, protesto alanındaki ve ülke genelindeki durumun yanı sıra “dış güçlerin” bu ortamdan yararlanmasını önlemek amacıyla istifa ettiğini açıkladı.

26 Temmuz’da Modi, ülkenin sınav sistemini baştan aşağı yenilemek üzere teknoloji girişimcisi Nandan Nilekani’nin başkanlık edeceği bir görev gücü kurulduğunu duyurdu.

27 Temmuz Pazartesi günü ise Hükümet, kamu sınavlarını düzenleyen yasada değişiklik yapılmasını öngören bir tasarıyı parlamentoya sundu. Tasarıda, sorumlular için daha uzun hapis cezaları ve daha yüksek para cezaları gibi ağırlaştırılmış yaptırımlar yer alıyor.