Tokayev: Hazar Denizi’ndeki durum ekolojik felakete yaklaşıyor

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev, Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde Hazar Denizi’nin sığlaşmasının ekolojik bir felakete yaklaştığını belirtti. Tokayev, sorunun çözümü için Astana’da Su Sorunları Analiz Merkezi kurulmasını önerdi. Uzmanlar ise sığlaşmanın nedenleri olarak iklim değişikliği ve doğal faktörleri gösteriyor.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesinde yaptığı konuşmada, Hazar Denizi’ndeki sığlaşma durumunun ekolojik bir felakete yaklaştığını söyledi.

Cumhurbaşkanlığının açıklamasına göre Tokayev, “Dikkatinizi çok hassas ama ciddi bir konuya çekmek istiyorum. Bu, Hazar Denizi çevresindeki vahim durumdur. Vaziyet, ekolojik bir felakete yaklaşıyor,” dedi.

Astana’da analiz merkezi kurulması önerisi

Bu bağlamda Tokayev, ŞİÖ çatısı altında Astana’da bir Su Sorunları Analiz Merkezi kurulmasını önerdi. Tokayev, bu sorunun örgüt çerçevesinde uzun vadeli istişareler için bir öncelik olabileceğini düşündüğünü belirtti.

Kazakistan Cumhurbaşkanı ayrıca, Birleşmiş Milletler (BM) ortaklığında Nisan 2026’da Astana’da bölgesel bir çevre zirvesi düzenleme kararını da duyurdu. Bunun yanı sıra, gelecek yıl ŞİÖ’nün 25. kuruluş yıl dönümü olduğunu hatırlattı.

Sorunun kökeni 1990’lara dayanıyor

P.P. Şirşov Okyanus Bilimi Enstitüsü Müdür Yardımcısı Pyotr Zavyalov, Aralık 2024’te yaptığı açıklamada, Hazar Denizi’nin ortalama seviyesinin 1990’ların ortalarından bu yana düştüğünü belirtmişti. Zavyalov, o ay itibarıyla seviyenin eksi 28,73 metreye ulaştığını söylemişti.

Rusya Bilimler Akademisi güney bilim merkezi, havzadaki sığlaşmanın temel nedeni olarak iklimi göstermişti. Bilim insanları, daha önce Atlantik Okyanusu’ndan sürekli olarak gelen siklonların yağışlarını Volga havzasına bıraktığını, bu suların Hazar Denizi’ne aktığını ve Hazar’ın buharlaşma-su gelişi dengesini koruduğunu anlattı.

Bilimler Akademisindeki yetkililer, artık bu siklonların yağışlarını “Moskova ve St. Petersburg civarına boşalttığını ve Kuzey Buz Denizi’ne döküldüğünü” belirterek, “Volga su sıkıntısı yaşıyor, çok sığlaştı ve dolayısıyla Hazar Denizi de öyle” ifadelerini kullanmıştı.ü

“Tek neden Volga’daki su akışı değil”

Ancak, Mayıs 2025’te Rusya Federal Su Kaynakları Kurumu (Rosvodresursı) Başkanı Dmitriy Kirillov, Hazar Denizi’nin sığlaşmasının Volga’daki su akışının düzenlenmesinden ziyade birçok doğal faktörün birleşiminin bir sonucu olduğunu bildirdi.

Kirillov’a göre sığlaşmanın nedenleri “yağışlar, iklimsel değişiklikler, sıcaklık değişimleri ve sonuç olarak denizin kendi yüzeyinden artan buharlaşma.”

Kirillov, denizdeki sığlaşma sorununu, havzaya kıyısı olan beş ülkenin, yani Rusya, Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan ve İran’ın birlikte çözmesi gerektiğini ifade etti.