Trump, Endonezya ile anlaştıklarını ve ‘karşılıklı’ gümrük vergisinin %19’a indirileceğini duyurdu

ABD Başkanı Donald Trump salı günü, Güneydoğu Asya’nın en büyük ekonomisi olan Endonezya’ya uygulanan “karşılıklı” gümrük vergisi oranının daha önce tehdit edilen %32’den %19’a düşürülmesini öngören bir ticaret anlaşması üzerinde Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile anlaştığını açıkladı.

Buna karşılık Endonezya, 15 milyar dolarlık ABD enerjisi, 4,5 milyar dolarlık Amerikan tarım ürünü ve “çoğu 777 model” 50 adet Boeing jet uçağı satın almayı taahhüt etti. Trump, sosyal medyada yaptığı açıklamada, Endonezya’ya yapılan Amerikan ihracatının hem gümrük vergilerinden hem de tarife dışı engellerden muaf olacağını belirtti. Bu önlem, Cakarta’daki analistler arasında endişe yarattı.

Trump, Prabowo ile görüştükten sonra anlaşmayı sonuçlandırdığını söyledi. Bu, Vietnam ile yapılan anlaşmaya benzetildi. Trump, Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri To Lam ile görüştükten sonra anlaşmaya vardığını açıklamıştı. Bu ayın başlarında Trump, Vietnam lideri ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından Hanoi’nin %46 yerine %20 gümrük vergisi ile karşı karşıya kalacağını söylemişti.

Bu, ABD başkanının Vietnam, İngiltere ve Çin ile yaptığı anlaşmalardan sonra açıkladığı dördüncü gümrük vergisi anlaşması.

ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi’ne göre, ABD ve Endonezya 2024 yılında yaklaşık 38,3 milyar dolarlık mal ticareti gerçekleştirdi. Amerika, o yıl Endonezya ile 17,9 milyar dolarlık mal ticareti açığı bildirdi. ABD’nin Güneydoğu Asya ülkesinden başlıca ithalat kalemleri arasında palm yağı ve diğer tarım ürünleri, metaller, tekstil ve ayakkabı yer alıyor.

Trump, “Bu tarihi anlaşma, Endonezya’nın TÜM PAZARINI tarihinde ilk kez ABD’ye açıyor” diye yazdı ve ekledi: “İlk kez, çiftçilerimiz, hayvancılarımız ve balıkçılarımız 280 milyondan fazla insanın yaşadığı Endonezya pazarına tam ve eksiksiz erişim hakkına sahip olacak.”

Trump, çoğu ülkeyle olduğu gibi, daha yüksek gümrük vergisi uygulanan bir ülkeden yapılan tüm aktarmaların, menşe noktasında uygulanan gümrük vergilerine tabi olacağını belirtti.

“Endonezya halkına dostluğu ve ticaret açığımızı dengeleme konusundaki kararlılığı için teşekkür ederim. Amerikan halkı ve Endonezya halkı için çalışmaya devam edeceğiz!” dedi.

Salı günü geç saatlerde, Trump ayrıca Pennsylvania’da düzenlenen bir enerji konferansında Endonezya’nın bakırına ilgi duyduğunu söyledi.

Trump, “Endonezya’nın gerçekten harika bakırları var. Çok, çok güçlü bakırlar” derken, hükümetle ‘büyük’ bir anlaşmaya vardığını da tekrar vurguladı: “Endonezya’ya tam erişimimiz var.”

Prabowo, Instagram’da yaptığı paylaşımda Trump ile yaptığı görüşmeyi “çok iyi” olarak nitelendirdi. “Birlikte, Endonezya ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ticari ilişkileri iki büyük ulusumuzun karşılıklı yararına olacak yeni bir döneme taşımaya karar verdik” dedi.

Bölgedeki diğer ülkeler ne yapacak?

Cumhurbaşkanlığı sözcüsü Hasan Nasbi, anlaşmanın ayrıntılarının “yakında kesinleşeceğini” ve Prabowo’nun daha sonra daha fazla ayrıntı vereceğini söyledi.

Endonezya İşverenler Derneği Başkanı Shinta Kamdani ise, Endonezya’nın Trump’ın açıklamasını gümrük vergileri konusunda nihai anlaşma olarak görmemesi gerektiğini söyledi. Nikkei Asia‘ya verdiği demeçte, “Bölgedeki bazı rakiplerimiz hala ABD hükümetiyle müzakere sürecinde” dedi.

“Bu nedenle, bölgesel rekabetin yapısını değiştirebilecek rakiplerimizin nihai tutumunu yakından izlememiz gerekiyor” diye belirtti.

Shinta, çoğu ABD ürününün halihazırda %5’in altında gümrük vergisine tabi olduğunu da sözlerine ekledi. “Bu durumda, devam eden müzakerelerin sonuçlarından ürün bazında etkisini göreceğiz ve inceleyeceğiz” dedi.

Samuel Sekuritas Indonesia’nın araştırma müdürü Harry Su, rakiplerin benzer veya daha yüksek gümrük vergileriyle karşı karşıya kalacağı için anlaşmanın ülkenin ihracatçıları için “muhtemelen neredeyse kabul edilebilir” olduğunu belirtti.

“Asıl sorun, Endonezya pazarına sıfır gümrük vergisiyle girebilen ABD ürünleri için”, dedi ve “üretim maliyetlerimizin ABD’den çok daha yüksek olması nedeniyle yok olacak” sektörler olarak tavukçuluk ve mısır yetiştiriciliğini örnek gösterdi.

Su, ek bir sorun olarak şunu ekledi: “ABD ile bu yeni ‘dostluk’, şu anda en yakın ticaret ortağımız ve Endonezya’nın en büyük yatırımcısı olan Çin tarafından nasıl algılanacak? Bu, ortada duran büyük bir sorun.”

Endonezya Palm Yağı Derneği Başkanı Eddy Martono, anlaşmayı Endonezya için “çok iyi” olarak nitelendirdi, “çünkü ABD’ye karşı, özellikle pazar payımızın %89 olduğu palm yağı konusunda fazlalık var” diye belirtti.

“Endonezya’nın ABD’ye palm yağı ihracatı son 5 yılda artmaya devam etti ve 2023’te 2,5 milyon metrik tona ulaştı, ancak 2024’te 2,2 milyon tona geriledi” dedi. “Önümüzdeki iki üç yıl içinde bu konuda ciddi bir şekilde çalışırsak, 3 milyon tona ulaşabileceğinden eminim” değerlendirmesini yaptı.

Ticaret elçisini Washington’a yedi kez gönderen Japonya da dahil olmak üzere diğer ülkeler anlaşma sağlayamadı. Beyaz Saray, anlaşma sağlanamaması halinde 1 Ağustos’tan itibaren uygulanacak gümrük vergilerini tek taraflı olarak bildiren mektuplar gönderdi.

AB ile ticaret anlaşması

Öte yandan Endonezya, Trump yönetiminin vergileri karşısında Avrupa Birliği ile ticari ilişkilerini de geliştirme arayışında.

Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, kapsamlı bir ekonomik ortaklık anlaşması (CEPA) için ilerleme kaydetmek üzere pazar günü siyasi bir anlaşmaya vardıklarını duyurdu. Anlaşmanın eylül ayında kesinleşmesi bekleniyor.

Prabowo, ortak basın toplantısında “Ekonomimizde daha fazla Avrupa varlığı ve katılımı görmek istiyoruz” dedi.

Endonezya hükümetine göre, anlaşma kapsamında, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren bir veya iki yıl içinde Endonezya’nın AB’ye ihracatının %80’i için gümrük vergileri kaldırılacak.

Hükümetin tahminlerine göre, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren üç yıl içinde Endonezya’nın AB’ye ihracatı %58 artacak ve ülkenin gayri safi yurtiçi hasılası 0,19 puan artacak.

Endonezya, 2016 yılında Avrupa ile CEPA müzakerelerine başladı, ancak iki taraf ticaret kontrolleri ve çevre önlemleri konusunda uzlaşmaya varmakta zorlanınca görüşmeler durdu. ABD Başkanı Donald Trump’ın “karşılıklı” gümrük vergileri, müzakereleri hızlandıran katalizör oldu.