Trump’a F-35 tehdidi

ABD’nin müttefikleri Trump’tan gelen yeni tarife tehditleri nedeniyle F-35 alım planlarını iptal etme tehdidinde bulunuyor.

POLITICO’da yer alan habere göre, şimdiye kadar İspanya, İsviçre ve Hindistan’ın F-35 ile ilgili olumsuz kararlar aralacağına ilişkin haberler medyada yer aldı.

Son iki hafta içinde alınan bu kararlar, Trump’ın ekonomik önlemlerinin müttefik ülkelerin başkentlerinde yankı bulması ve hükümetleri ABD ile savunma ilişkilerini yeniden değerlendirmeye zorlaması nedeniyle, bu önlemlerin olası sonuçlarını ortaya koyuyor.

Bu kararlar, Amerikan sanayisinin, bu yeni korumacılık biçiminin misillemelere yol açacağı, silah satışlarını tehlikeye atacağı ve dünyanın en büyük savunma tedarikçisi olarak ABD’nin hakimiyetini zedeleyeceği yönündeki endişelerini de güçlendiriyor.

Çoğu müttefik, uzun süredir planlanan alımlardan aceleyle çekilmiyor olsa da, üç ülkenin son adımları, Trump’ın küresel ticaret manevralarına karşı direnişin arttığını ve şimdiye kadarki en somut tepkilerin bazılarının ortaya çıktığını gösteriyor.

Pentagon’un Avrupa ve NATO politikasından sorumlu eski yetkilisi Jim Townsend, bu gümrük vergilerinin, yıllardır Amerikan ekipman satın almaları için baskı yapılan müttefiklere “büyük bir hakaret” olduğunu söylüyor ve “Tüm bu ülkeler, Amerika Birleşik Devletleri tarafından incitilmiş hissediyor,” diyor.

Lockheed Martin tarafından üretilen F-35, bu tür ekonomik türbülanslara özellikle duyarlı. Parçaları dünya çapında 100’den fazla tedarikçiden geliyor ve büyük yurt dışı siparişler, her bir jetin fiyatını düşük tutmaya yardımcı oluyor. Ülkeler siparişlerini iptal eder veya azaltırsa, herkesin maliyeti artıyor.

İspanya ve İsviçre’nin F-35 siparişlerinin toplam bedeli, her biri birkaç düzine uçak için yaklaşık 15 milyar dolardı.

İspanya’nın F-35’i almama kararı, milyarlarca doları Birleşik Krallık, Almanya, İtalya ve İspanya tarafından üretilen Eurofighter Typhoon ve 2040’larda piyasaya sürülmesi planlanan yeni nesil hayalet avcı uçağı ve insansız hava aracı sistemi olan Franco-German Future Combat Air System’e yönlendirebilir.

İspanyol yetkililer, endüstriyel egemenlik, daha güçlü Avrupa tedarik zincirleri ve daha güvenilir ortaklara duyulan ihtiyacı gerekçe gösterdi.

Bu tür hamleler bazı Avrupa ülkeleri için siyasi açıdan da yararlı. Hassas siyasi dinamikleri tartışmak için isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey bir AB yetkilisine göre, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in yanıtı, hükümetin sol eğilimli tabanına hitap ediyor.

Bu kişi, “Sánchez için Trump’ın kurbanı rolünü oynamak çok uygun,” dedi.

İsviçre’nin 36 adet F-35 jet satın alma anlaşması, 2021 referandumunda yüzde 50’nin biraz üzerinde bir destekle kabul edildi, fakat yeni gümrük vergileri siyasi mücadeleyi yeniden alevlendirdi.

İsviçreli milletvekilleri, ABD’nin gümrük vergileri yüzde 39’a ulaştığında satın almayı iptal etmek için baskı yaptı, fakat hükümet çarşamba günü jetleri satın alma niyetini yineledi ve bir inceleme emri verdi. Karar kasım ayında verilecek.

İsviçreli yetkililer, ABD’nin bir fiyat üzerinde anlaşmaya varmadığı için nihai fiyatı belirleyemediklerini, bu durumun sözleşmeyi enflasyon, hammadde maliyetleri ve gümrük vergilerindeki dalgalanmalara açık hale getirdiğini ve bunun 1,6 milyar dolarlık bir artışa neden olabileceğini söylediler.

Portekiz gibi diğer potansiyel alıcılar da ABD’nin güvenilirliği konusundaki şüpheler nedeniyle kararlarını ertelediler.

Lockheed Martin, Birleşik Krallık, Danimarka ve Belçika’nın her birinin en az 10 adet F-35 satın alma niyetini yakın zamanda açıkladığını belirtti.

Lockheed sözcüsü Jacqueline Lorenzetti, “Yabancı askeri satışlar hükümetler arası işlemlerdir ve bu konu en iyi ABD veya ülke hükümetleri tarafından ele alınmalı,” dedi.

Beyaz Saray, Trump’ın gümrük vergilerini ekonomik bir kazanç olarak savundu ve NATO’nun savunma harcamalarını GSYİH’nin yüzde 5’ine çıkarmayı kabul ettiğini, bunun da ABD’li silah üreticilerine fayda sağlayacağını belirtti.

Beyaz Saray sözcüsü Kush Desai, “Başkan Trump, Amerikan şirketlerine milyarlarca dolar kazandıracak NATO müttefiklerine Amerikan yapımı silah satmak da dahil olmak üzere, son on yıllardaki hiçbir başkanın yapmadığını yaparak Amerika’nın askeri sanayi tabanını desteklemek için çok şey yaptı,” dedi.

Hassas bir konuyu tartışmak için isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan eski bir Pentagon yetkilisine göre, İspanya ve hatta İsviçre’den gelen siparişlerin kaybı, üretime hemen bir etkisi olmayacak.

Bu uçaklar bir yıldan fazla bir süre üretim hattına ulaşmayacak ve diğer müşteriler kolayca onların yerini alabilir.

Fakat yabancı alıcıların sürekli kaybı, filonun genelinde fiyatları yukarı çekebilir. Bu risk, F-35 programını zaten vuran bir soruna daha fazla baskı uyguluyor.

Yetkililer, NATO bünyesindeki ülkenin nükleer misyonunun bir kısmına ev sahipliği yapan Almanya’daki Büchel Hava Üssünü, 30’dan fazla F-35’i barındıracak şekilde yeniden inşa ediyor. Fiyat etiketi 1,5 milyar dolardan 2,3 milyar dolara yükseldi.

Trump’ın gümrük vergileri ve kamuoyu baskısı karışımı, kıtanın silah üretiminde “Avrupa’da Üret” hedeflerini de körüklüyor. 

Ne var ki birçok Avrupalı yetkili, kısa vadede AB’nin savunma sanayisinin ABD yapımı donanımı ikame etmek için gereken tüm silahları üretmekten çok uzak olduğu konusunda uyarıyor. Bu da, kendi kendine yeterliliğe geçişin kademeli olması gerektiği anlamına geliyor.

Bunun etkileri Avrupa’nın çok ötesine uzanabilir. Reuters’ın haberine göre Hindistan, Trump’ın Rus petrol alımlarına uyguladığı gümrük vergilerini iki katına çıkararak yüzde 50’ye yükseltme kararının ardından, Stryker savaş araçları ve Javelin tanksavar füzeleri dahil olmak üzere ABD’den silah alımlarını erteliyor.

Hintli yetkililer bu haberi “yanlış ve uydurma” olarak yalanladı fakat bu haber gerginliğin arttığını gösteriyor.

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, gümrük vergilerine yanıt olarak Yeni Delhi’nin Moskova ile “özel ve ayrıcalıklı stratejik ortaklığını” kamuoyuna yeniden teyit etti.

Washington’un Yeni Delhi’ye yönelik yabancı askeri satış planlarında milyarlarca dolarlık silah anlaşmaları bulunuyor, bu da Hindistan’ın geri adım atmasını zorlaştırıyor.