ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, iki komşu arasında Doğu Akdeniz’de hava üstünlüğü için süren rekabetin ortasında Atina’yı ziyaret ediyor.

Rubio, pazartesi günü İzlanda’yı ziyaret etti ve Yunanistan’dan sonra Portekiz’e geçmesi bekleniyor.

Yunan basını, Dışişleri Bakanı’nın komşu Türkiye’yi ziyaret etmeyeceği gerçeğine odaklandı.

Oysa bu, bölgeye seyahat eden üst düzey ABD yetkilileri için yaygın bir uygulama.

Washington, geleneksel olarak bu iki Akdeniz komşusu arasındaki deniz anlaşmazlığından uzak duruyor.

Yunanistan, Stryker zırhlı personel taşıyıcılarıyla ilgileniyor. Bu araçlar, ABD ordusunun artık kendi kuvvetleri için ihtiyaç duymadığı askeri teçhizatın yabancı hükümetlere devredilmesine olanak tanıyan Pentagon’un Fazla Savunma Malzemeleri (EDA) programı aracılığıyla sağlanabilir.

Atina için kilit öneme sahip bir konu, ABD’den sipariş ettiği ve 2029’un sonlarında teslim edilmesi beklenen F-35’lerin taşıyacağı silahlar olacak.

Yunanistan, AIM-9X Block II ve AIM-120D (AMRAAM) havadan havaya füzelerini temin etmek istiyor.

Her ikisi de kısa menzilli ve görüş mesafesinin ötesine ulaşan yetenekler sunan gelişmiş silahlar ve Yunanistan’ın hava gücünü potansiyel olarak güçlendirebilir.

Fakat Kongre’nin onayı ve Washington’un Türkiye karşısında bölgedeki askeri dengeyi korumaya yönelik beyan ettiği ilgi, Yunanistan’ın taleplerini sınırlayabilir.

Kathimerini gazetesi bildirdiğine göre, bütçede daha fazla kaynak bulunması beklenen 2030 yılından önce 20 adetlik ek uçak siparişi verilmesi beklenmiyor.

Türkiye, uzun süredir F-35 programına geri dönmeyi arzuluyor. Ankara, Rusya’nın S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından 2019 yılında bu programdan dışlanmıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, “yakın dostu” Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı memnun etme sözü vermiş olsa da pratikte pek bir ilerleme kaydedilmedi.

Ankara, S-400 ile ilgili ABD’nin yasal şartlarını henüz yerine getirmemişken, Kongre ise F-35’lerin Türkiye’ye transferine kısıtlamalar getirmeye devam ediyor.

Yunanistan, kamuoyu önünde Türkiye’nin F-35 almasının kendisini ilgilendirmediğini iddia ediyor. 

Fakat Atina’daki bir diplomat, Rapporteur’e verdiği demeçte, Yunanistan’ın böyle bir hamleyi engellemek için İsrail ile birlikte perde arkasında yoğun lobi faaliyetleri yürüttüğünü söyledi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov geçtiğimiz günlerde, Moskova’nın belirli koşullar altında S-400’lerin başka bir ülkeye devredilmesini değerlendirmeye açık olacağını belirtti.

Ziyaretinin ilk durağında Rubio, İzlanda’yı “iyi bir dost” olarak nitelendirdi ve NATO üyesi olmasına rağmen ordusu bulunmayan bu ülkeyle ilgili herhangi bir gerginlik sinyali vermedi.

Geçen ay Grönland anlaşması imzalanmadan önce, İzlanda, Trump’ın NATO müttefiklerinin ABD’yi desteklemek için yeterince çaba göstermediğine dair yorumlarında ve sosyal medyadaki şikayetlerinde ara sıra yer alıyordu.

Rubio, sosyal medyada yaptığı açıklamada, İzlanda ziyaretinin amacının, “ortak önceliklerimizi ilerletmek: güvenli bir Arktik, daha güçlü ticari ve enerji bağları ve daha yakın savunma işbirliği” olduğunu belirtti.

Middle East Eye’da yer alan haberde Türkiye’nin yıl başında Ukrayna’ya deneme amacıyla az sayıda Korkut hava savunma sistemi teslim ettiği ileri sürüldü. Ukraynalı bir yetkili sistemin muharebe sınavını geçtiğini belirterek uygun fiyat koşullarında yeni alımlara açık olduklarını ifade etti.

Türkiye’nin yıl başında Ukrayna’ya hava savunma yeteneklerini güçlendirmesi ve sahada test etmesi amacıyla az sayıda Korkut hava savunma sistemi teslim ettiği ileri sürüldü.

Middle East Eye (MEE) portalının konuya aşina kaynaklara dayandırdığı haberinde, sevk edilen sistemlerin Ukrayna ordusu tarafından operasyonel değerlendirmeye alındığı aktarıldı.

Aselsan tarafından üretilen Korkut sisteminin standart bir takımı, üç silah sistem aracı ile bir komuta kontrol aracından oluşuyor.

Kaynaklar, Ukrayna’da sahaya kaç takım veya aracın konuşlandırıldığı bilgisini paylaşmadı.

Seyir füzeleri ve insansız hava araçları dahil çeşitli hava hedeflerini imha etmek üzere geliştirilen sistem, 25 mm mühimmat kullanarak FPV dronları ve kablo güdümlü dronlarla mücadele kabiliyetine de sahip.

Ukrayna ilave alımlara ilgi duyuyor

Sistemin sahadaki performansını MEE’ye değerlendiren Ukraynalı bir yetkili, Korkut’un muharebe testini geçtiğini belirtti.

Ukraynalı yetkili, kullanım sürecine dair “Bazı sorunlar yaşandı ancak bunlar ufak ayarlamalarla aşılamayacak türden değil” ifadesini kullandı. Aynı yetkili, şartların ve fiyatın uygun olması halinde Kiev yönetiminin ilave Korkut sistemleri satın almaya ilgi duyduğunu dile getirdi.

MEE’ye konuşan Ukraynalı kaynaklar, birçok Türk savunma sanayisi şirketinin sistemlerini denemek ve geliştirmek amacıyla Ukrayna ordusuyla işbirliği yürüttüğünü bildirdi.

Haberde, savaşın başlangıcından bu yana Türkiye’nin Ukrayna’ya Bayraktar TB2, lazer güdümlü füzeler, topçu mühimmatı ve makineli tüfekler gibi çeşitli savunma teçhizatları tedarik ettiği hatırlatıldı.

Öte yandan ABD Dışişleri Bakanlığı, ağustos ayında Kongre’ye Türkiye’nin envanterinden 70 adet M39 ATACMS taktik balistik füzesinin Ukrayna’ya devredilmesine onay verme niyetinde olduğunu bildirdi.

Yaklaşık 280 milyon dolar değerindeki bu olası sevkiyatın ardından Rusya Dışişleri Bakanlığı, Washington ve Ankara’dan konuya dair açıklama talep etti.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, Kiev’e yönelik yeni silah sevkiyatlarının sahadaki askeri operasyonun gidişatını ciddi biçimde değiştiremeyeceğini, ancak Rusya’nın ABD ve Türkiye ile ilişkilerini olumsuz etkileyeceğini savundu.

Zaharova, barış söylemleri kullanılırken Kiev’e silah sağlanmasının karşılıklı güveni zedelediğini söyledi. Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi (RIAC) Genel Direktörü İvan Timofeyev ise ABD silahlarının Türkiye üzerinden Ukrayna’ya olası transferinin çözüm ihtimallerini zorlaştırabileceğini kaydetti.

Fransa ve Almanya liderleri, üçüncü ülkelerin ciddi çarpıklıklara yol açması durumunda AB pazarına erişimi kesecek yeni bir ticaret aracının oluşturulmasını talep ettiler.

Bu araç, fiilen bir “acil durdurma düğmesi” (kill switch) işlevi görecek ve Brüksel’in sistemik çarpıklıklara hızlı, hatta potansiyel olarak anında müdahale etmesine imkân tanıyacak.

Bu, 27 üyeli birliğin ticaret politikasını yöneten AB’nin yürütme organı olan Avrupa Komisyonu’na çarpıcı yeni yetkiler verecek.

Bu strateji, AB-Çin müzakerelerinin kritik bir dönemi öncesinde, bloğun en büyük iki üyesi tarafından kaleme alınan ortak bir belgede ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e gönderilen bir mektupta ortaya kondu.

Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından imzalanan mektupta, “Komisyonun elinde, kararlı ve sistemik bir tepki, yani ters nitelikli çoğunluk yoluyla devreye sokulabilen ve gerekirse iç pazardan derhal kesintiye kadar varan güçlü önlemler alabilmesini sağlayacak güvenilir bir araca ihtiyacımız var,” denildi.

Her iki belgede de Çin’in adı geçmemekle birlikte, yeni araçların ülkeden bağımsız olması gerektiği açıkça belirtilse de belgeler “ana ortaklarla sürdürülemez ticaret açıkları”, “yapısal kapasite fazlası”, “damping, aşırı ve genel sübvansiyonlar” ile döviz manipülasyonu ve düşük değerleme gibi, genellikle Çin’in politikalarının simgesi olarak görülen ifadelerle dolu.

Mevcut ticaret savunma araçlarından farklı olarak, bu araç geleneksel damping veya sübvansiyonların ötesindeki çarpıklıkları, siyasi veya iktisadi baskı ile döviz manipülasyonunu da ele alacak ve tek bir üründen tüm bir sektöre kadar uygulanabilecek.

Tek bir başkentin bu aracın kullanımını engellemesini önlemek için, komisyon, AB üyelerinin nitelikli çoğunluğunun karşı çıkmaması durumunda bu aracı devreye sokabilir.

Adı açıklanmayan bu araç, daha önce Çin politikası konusunda çatışan ancak son aylarda birbirlerine yaklaşan Fransa ve Almanya hükümetlerinin sunduğu bir dizi yeni tavsiyeden biri.

Yetkililerin “Çin Şoku 2.0” olarak nitelendirdiği, kilit sektörlerdeki Çin ithalatındaki artışın ortasında Berlin’in tutumu belirgin bir şekilde değişti.

Élysée Sarayı’ndan bir kaynak, “Bugün bu dengesizliklerin sürdürülemez olduğu konusunda Avrupa çapında bir konsensüs olduğu duyulması önemli,” dedi ve şöyle devam etti:

“[Çin ile] bu diyaloğun hiçbir sonuca varmayan bir diyalog değil, somut önlemlere yol açmasını istiyoruz. Dolayısıyla, bence, ticaret savaşı isteyenlerin biz olmadığımızı ama adil rekabet kurallarını uygulamaya kararlı olduğumuzu söylemek konusunda çok net bir Fransız-Alman kararlılığı ve çok net bir Avrupa kararlılığı var.”

Belge ayrıca, bağımlılıkları azaltmak ve şirketleri tedarik risklerini dağıtmaya zorlamak için yeni bir çeşitlendirme aracının oluşturulmasını ve ticaret soruşturmalarının daha sık ve hızlı bir şekilde yürürlüğe konmasını talep ediyor.

Berlin ve Paris, özellikle kimyasallar, bazı plastikler ve şarj edilebilir hibrit araçlar konusunda acil ve hedefli önlemler alınmasını istiyor.

Belgeler, perşembe ve cuma günleri AB Ticaret Sorumlusu Maros Sefcovic ile Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao arasında yapılacak görüşmeler için zemin hazırlıyor.

Gelecek hafta ise bu belgeler, Brüksel’de düzenlenecek AB liderleri zirvesinin gidişatını belirlemeye yardımcı olacak.

Liderler, Avrupa sanayisi için varoluşsal bir sorun olarak görülen bu konuyla ilgili ne yapılacağını tartışacaklar.

Fransa, Pekin’deki görüşmelerin müzakere yoluyla bir çözüme ulaşmasını umuyor; fakat AB’deki büyük partilerin, Çin’in değişmesini beklemekten sabırsızlandıkları anlaşılıyor.

Elysee Sarayı’ndan bir kaynak şunları söyledi:

“Aylarca haksız rekabetle karşı karşıya kalan ve belirli sektörler söz konusu olduğunda bir diyalogun belirsiz sonucunu beklemek zorunda bırakılamayacak sektörlerimizin de olduğu bir noktaya gelindi. Dolayısıyla, bu diyalogda ilerleme kaydedilirken ve diyalog sonuç verirken, aylardır zor durumda olan sektörlerin bir miktar korumadan yararlanabilmesi için somut önlemlerin alınmasını bekliyoruz.”

Avrupa Komisyonu’nun ticaret sözcüsü Olof Gill, von der Leyen’e gönderilen mektubu “büyük memnuniyetle karşıladıklarını” belirtti.

Gill, “Bu, AB’nin jeoekonomik riskleri ve küresel makroekonomik dengesizlikleri en iyi şekilde nasıl ele alabileceği konusundaki süregelen tartışmaya değerli bir katkı. Bu, Avrupa Komisyonu’nun çalışmalarıyla ve Başkan’ın rekabet gücü konusundaki net tutumuyla, Çin dahil ticaret ortaklarına yönelik yaklaşımıyla uyumlu,” dedi.

Geçen hafta yeni araçla ilgili haberler ortaya çıktığından beri, bu araç, ABD’nin 301. Madde gümrük vergisi aracıyla ve üç yıl önce kabul edilen ancak o zamandan beri atıl durumda kalan AB’nin kendi zorlama önleme aracı (ACI) ile çeşitli şekillerde karşılaştırıldı.

Oysa hem ABD hem de Çin’den Avrupa’ya yönelik zorlayıcı davranışlarda artış olduğu düşünülüyor.

Elysee’den bir kaynak, önerilen aracın, bir misilleme silahı olan ACI’a kıyasla daha önleyici nitelikte olacağını belirtti ve “Orada amaç, zorlamaya son vermek. Burada ise hedefimiz, gerçekten caydırıcı bir araca sahip olmak,” dedi.