Çin’deki güvenlik konferansında, Tahran’ın Suudi Arabistan’daki ABD üslerini hedef alması üzerinden sözlü tartışma yaşandı.

Pekin’de düzenlenen güvenlik konferansı Xiangshan Forumu’nun genel oturumu çarşamba günü hararetli bir tartışmaya sahne oldu. South China Morning Post’un haberine göre, üst düzey bir İranlı savunma yetkilisi ile Suudi Arabistanlı bir düşünce kuruluşu başkanı, Orta Doğu’daki çatışma konusunda karşılıklı suçlamalarda bulundu.

İran ile Suudi Arabistan’ın sadece birkaç yıl önce barış anlaşması imzaladığı kentte, Suudi düşünce kuruluşu Kral Faysal Araştırma ve İslami Çalışmalar Merkezi Başkanı Prens Turki el-Faysal, İran’ı “Arap devletlerinin egemenliğine” saygı göstermemekle suçladı.

Tahran’ın ABD’nin Arap müttefiklerine yönelik saldırılarına açıkça atıfta bulunan Prens Turki, Xiangshan Forumu’nda bunun son savaşta “[ABD’nin Arap müttefiklerinin] topraklarına ve varlıklarına yönelik saldırgan ve hukuka aykırı saldırılarla” doruğa ulaştığını söyledi.

İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı Operasyonlardan Sorumlu Yardımcısı Tuğgeneral Muhammed Taki Osanlou ise Tahran’ın herhangi bir yanlış eylemde bulunduğu iddiasını hızla reddederek saldırıların ABD varlıklarını hedef aldığını söyledi.

Osanlou, “Hiçbir Arap ülkesine veya onların topraklarına saldırmadık. Yalnızca Arap ülkelerindeki ABD askeri üslerini vurduk” dedi.

“Sadece Suudi Arabistan’dakilere değil; Irak, Kuveyt ve Katar’daki ABD askeri üslerine de saldırılar düzenledik. Hedefimiz diğer Arap ülkeleri değil, Amerika Birleşik Devletleri’dir” diye ekledi.

İranlı askeri yetkili, güvenlik forumundaki konuşmasında yedinci ayına giren çatışmanın sorumluluğunu doğrudan ABD’ye yükledi.

Osanlou sesini yükselterek İran’ın kırmızı çizgilerini zorladığı gerekçesiyle ABD’yi sert biçimde eleştirirken, salondaki yüzlerce savunma yetkilisi ve araştırmacı sessizliğe büründü.

Osanlou, etkinliğin tercümanı aracılığıyla yaptığı konuşmada, “ABD’nin İran’a ve Orta Doğu’ya karşı işlediği suçları şiddetle kınıyoruz. Bölgede bölünmeleri derinleştirdi… Hegemonya arayışının amacı, dünya genelinde kendi tek taraflı hegemonik düzenini kurmaktır” dedi.

Osanlou, ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığını geri çekmesi gerektiğini söyledi.

“ABD bölgede kaldığı sürece Orta Doğu’da barış veya istikrar olamaz” dedi.

İranlı yetkili ayrıca Tahran’ın, şubat ayında ABD ve İsrail’in düzenlediği saldırıların ardından büyük ölçüde kapatılan hayati önemdeki deniz ticaret yolu Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına izin vermeyeceğini söyledi.

Osanlou, “Hürmüz Boğazı’nı nasıl açabiliriz? İran, bu savaşta ağır saldırıya uğrayan askeri kapasitesini oluşturmak için yüzlerce yıl boyunca çaba gösterdi. Bu nedenle boğazın yeniden açılmasına asla izin vermeyeceğiz” dedi.

Onlarca ülkeden araştırmacı ve yetkilinin katıldığı forumu Çin Savunma Bakanı Dong Jun, açılış konuşmasında “diyaloğa kapı açmak ve farklı sesleri dinlemek” için bir fırsat olarak nitelendirdi.

Çarşamba günkü genel oturum boyunca Prens Turki, İran’ı iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasına yönelik anlaşmayı ihlal etmekle birçok kez suçladı. Söz konusu anlaşma, yedi yıllık kopukluğun ardından 2023’te Pekin’de imzalanmıştı.

Prens Turki, anlaşmanın garantörü olarak Çin’in rol oynadığı göz önüne alındığında, İran’ın Suudi Arabistan’a saldırarak Çin’in konumunu hiçe saydığını söyledi.

Çin’in, her iki tarafın da anlaşmaya uymasını güvence altına almasını ve anlaşmayı ihlal eden tarafın İran mı yoksa Suudi Arabistan mı olduğunu belirlemesini umduğunu ifade etti.

Prens Turki ayrıca Batılı ülkeleri, özellikle de ABD ve Almanya’yı eleştirerek İsrail’e verdikleri desteğin bölgesel çatışmaları körüklediğini söyledi.

Turki, ABD’nin 2003’te Irak’ı işgal etmesinin komşu ülkeler arasındaki bazı ittifakların çökmesine yol açtığını ve bunun da İran’la müttefik güçlü vekil güçlerin yükselişine zemin hazırladığını belirtti.

Hem Prens Turki hem de Osanlou, Orta Doğu meselelerinin çözümüne yönelik Pekin’in önerilerine atıfta bulundu ve bu önerilere destek verdi.

Suudi boru hattına saldırılar sonrası Çin’de petrol fiyatları rekor kırdı

İngiliz yetkililer, Birleşik Krallık’ın Kanada öncülüğündeki küresel bir savunma bankasına katılması yönündeki önerileri inceliyor.

Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, Temmuz ayında Kanadalı mevkidaşı Mark Carney ile Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası (DSRB) girişimini görüşmüştü.

 Savunma Bakanı Wes Streeting ise geçen hafta bu girişimin sağlayabileceği “muazzam faydalar”dan övgüyle bahsetmişti.

Konuya yakın kaynakların Financial Times’a (FT) bildirdiğine göre, Birleşik Krallık şu anda bu bankaya katılma fikrini ciddiyetle değerlendiriyor ve yetkililerin katılımın nasıl işleyebileceğini inceliyor.

Bir hükümet yetkilisi, “Bu konuyu aktif olarak araştırıyoruz. İlgileniyoruz,” dedi.

Bir başka üst düzey İşçi Partisi yetkilisi ise, Keir Starmer’ın yönetiminin girişimi reddetmiş olmasına rağmen, “bu fikrin yeniden oldukça gündeme geldiğini” ifade etti.

Söz konusu kişi, önerinin Birleşik Krallık’ın 2030 yılına kadar GSYİH’sinin yüzde 3’ünü savunmaya ayırma hedefine ulaşmasına potansiyel olarak yardımcı olabileceğini belirtti ve Birleşik Krallık hükümetindeki üst düzey yetkililerin de “bunun iyi bir uluslararası işbirliği örneği olduğunu düşündüklerini” ekledi.

Fakat yetkililer, Londra’da öneriye ilişkin henüz herhangi bir karar alınmadığını vurguladı.

Starmer ile Burnham arasında “savunma bankası” gerilimi

Dünya Bankası model alınarak kurulan bir kredi kurumu olan DSRB, savunma girişimleri için “uzun vadeli, düşük maliyetli finansman” sağlama sözü verdi.

Banka, Kanada ve Avrupa ülkelerinin NATO kapsamında savunmaya yıllık 850 milyar avro ek harcama yapma taahhütlerini yerine getirmelerine yönelik nakit desteği sağlamayı hedefliyor.

Fransa ve Almanya gibi büyük Avrupa güçleri ile Birleşik Krallık, bu teklife katılmadı.

Bu hafta Fransa ve Birleşik Krallık’ı ziyaret eden Carney, FT’ye verdiği röportajda Avrupa’yı Kanada ile ekonomik ve güvenlik ittifakını derinleştirmeye çağırdı. Carney ayrıca bu ziyareti DSRB’yi tanıtmak için de kullanıyor.

Çarşamba günü Burnham ile Carney’nin bir araya geleceği görüşmede DSRB’nin gündemin üst sıralarında yer alması bekleniyor.

Her ikisi de Everton Futbol Kulübü taraftarı olan iki lider, Liverpool’da birlikte bir maçı izlemeye hazırlanıyor.

Britanya Maliye Bakanı John Healey ile Kanadalı mevkidaşı François-Philippe Champagne’ın da perşembe günü Londra’da yapacakları görüşmede bu öneriye değinmeleri bekleniyor.

Bir İngiliz askeri yetkili, “Konunun görüşülmesi planlanıyor. Fakat şu anda kesinleşmiş bir şey yok,” dedi.

JPMorgan, Commerzbank, Deutsche Bank ve ING, DSRB’nin finansal destekçileri arasında yer alıyor.

Temmuz ayında Ankara’da düzenlenen NATO zirvesinde Kanada, Arnavutluk, Belçika, Yunanistan, Letonya, Lüksemburg, Romanya, Türkiye ve Ukrayna, DSRB’yi “kurma konusunda ortak niyetlerini” açıklamıştı.

Haziran ayında FT’ye bir makale yazan Başbakan Carney ve Lüksemburg Başbakanı Luc Frieden, DSRB’nin üye bankaların savunma amaçlı olarak şu anda verdiklerinin iki katından fazla kredi vermesine olanak tanıyacağını belirtti.

İngiltere’nin DSRB’ye katılma fikri Starmer yönetimi döneminde değerlendirilmişti. Fakat nihayetinde İngiltere’nin, dönemin maliye bakanı Rachel Reeves’in öncülüğünü yaptığı bir finansman girişimi olan Çok Taraflı Savunma Mekanizması’nı (MDM) tercih etmesi nedeniyle rafa kaldırılmıştı.

Kanada, yeni İngiliz hükümetinin savunma bankasına katılmasını istiyor

MDM, tedarik ve stoklamayı güçlendirmeyi amaçlıyor. Reeves, bu mekanizmanın İngiltere’nin “vergi mükellefleri için paranın karşılığını daha iyi almasını” sağlarken, “savunmayı finanse etmek için düşük faizle borçlanmamızı da hayati bir şekilde mümkün kılacağını” vurgulamıştı.

Birleşik Krallık, Hollanda, Polonya ve Finlandiya’nın da katıldığı MDM’ye başlangıç olarak 400 milyon sterlin taahhüt etmişti.

İngiliz yetkililer salı günü, Birleşik Krallık’ın MDM’ye bağlılığını sürdürdüğünü vurguladı.

Bazı İngiliz hükümet yetkilileri, bu iki girişimin birleşebileceğine inanıyor. Bu senaryo, Reeves’in kendisi tarafından Temmuz ayında görevinden ayrılmadan kısa bir süre önce ortaya atılmıştı.

Fakat diğerleri, girişimlerin farklı roller üstleneceğini ve bu nedenle ayrı varlıklar olarak kalırken birbirleriyle uyumlu bir şekilde çalışabileceklerini vurguladı.

Bir Birleşik Krallık hükümet sözcüsü şunları söyledi:

“Savunma sanayi kapasitesini artırmak için uluslararası ortaklarımızla birlikte çalışmaya tam olarak kararlıyız. Çok Taraflı Savunma Mekanizması ile Savunma Güvenliği Dayanıklılık Bankası’nın birbirini tamamlayıcı nitelikte olmasını sağlamak için Kanadalı müttefiklerimizle yakın işbirliği içindeyiz.”

AB başkentleri, Kanada’nın blokla “benzersiz bir ittifak” kurma girişimine soğuk bir tepki gösterdi.

Bu durum, Başbakan Mark Carney’in “orta güçlerin” ABD ve Çin’e karşı saflarını sıkılaştırması yönündeki çağrısının etkisini azalttı.

Bu hafta Fransa ve Birleşik Krallık’ı ziyaret eden Carney, FT’ye verdiği röportajda, daha önce ülkesine “ortak üyelik” fikrini ortaya attıktan sonra, Avrupa’yı Kanada ile iktisadi ittifakını derinleştirmeye çağırdı.

Fakat görüşmelere katılan beş AB diplomatına göre, Carney’in bu hamlesi, Ottawa’ya tercihli ticaret erişimi sağlamaktan çekinen hükümetleri ikna etmeyi başaramadı.

Diplomatlar, bunun yerine şüphecilerin, Kanada’ya mevcut anlaşmaların daha iyi bir şekilde uygulanmasının sunulabileceğini öne sürdüklerini belirtti.

Ayrıca, bloğun Kanadalı silah üreticileriyle ve kritik maden çıkaran şirketlerle işbirliğini yoğunlaştırması konusunda da bir fikir birliği var.

Bir AB diplomatı şöyle konuştu:

“Kanadalıları seviyoruz ama herkes neyin mümkün neyin mümkün olmadığı konusunda oldukça gerçekçi. ‘Üyelik hariç her şey’ demek kulağa hoş geliyor, ancak pek de iyi düşünülmemiş bir öneri olarak algılandı. Fakat [Carney’in] denediği için onu suçlamıyorum.”

Başka bir diplomat, ABD Başkanı Donald Trump’ın Kanada ile önemli ölçüde güçlendirilmiş bir ilişkiye nasıl tepki verebileceğine dair endişelerin de bazı AB başkentlerini etkilediğini söyledi. 

Üçüncü bir diplomat, Baltık ülkeleri gibi Rus tehditleri karşısında NATO’nun korumasına güvenen ülkelerin özellikle endişeli olduğunu belirtti.

Dördüncü bir diplomat, “Tüm üçüncü ülkeler arasında Kanada, şu anda hepimizin yakınlaşmak istediği birkaç ülkeden biri. Fakat onlarla bile, ticaret erişimi ve tercihli muamele konularını konuşmaya başladığımızda dikkatli olmamız gerektiğini hepimiz biliyoruz,” dedi.

Carney, Trump yönetiminin agresif dış politikası tarafından tehdit edilen çok taraflı kuruluşları korumak amacıyla Batı’daki liberal demokratik işbirliğinin “jeopolitik bir paratoner” rolü üstlendi. 

Kanada, Trump’ın ticaret savaşına yanıt olarak ABD’ye misilleme gümrük vergileri uygulayan Çin ile birlikte sadece iki ülkeden biri.

AB’yi ikna etme kampanyasının bir parçası olarak, Kanada başbakanı çarşamba günü Strazburg’da Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in yıllık Birliğin Durumu konuşmasına katılacak ve perşembe günü Avrupa Parlamentosu’nda kendi konuşmasını yapacak.

Carney, bu Ocak ayında Davos etkinliğinde yaptığı bir konuşmada “orta güçler” terimini ortaya atmış ve Çin ve ABD gibi süper güçlere karşı koymak için birleşmeleri gerektiğini söylemişti. Von der Leyen de genel hatlarıyla aynı kavramı desteklemişti.

Ne var ki, Carney’in ziyaretine hazırlık amacıyla geçen hafta düzenlenen AB üye devletleri büyükelçileri toplantısında, bir büyükelçi, bloğun “bir ‘orta güç’ olmadığını” ve çok daha küçük olan Kanada’nın herhangi bir özel muamele beklememesi gerektiğini belirtti.

Beşinci bir diplomat, “Birçok başkent, biraz gerçekçilik duygusuna ihtiyaç duyulduğunu düşünüyor,” dedi.

Bu diplomat, Fransa ve İtalya da dahil olmak üzere 10 ülkenin, Kanada’nın AB ile imzaladığı 2017 tarihli serbest ticaret anlaşmasını (CETA) henüz onaylamadığını belirtti.

Anlaşma, Kanadalı yatırımcılara hükümetleri dava etme konusunda daha fazla hak tanıyacak ve tarım ürünleri için gümrük tarifelerini düşürecek hükümlere yönelik çeşitli ulusal meclislerin itirazları nedeniyle askıya alınmıştı.

Carney, FT’ye verdiği röportajda beklentilerini belirgin şekilde yumuşatarak, 10 AB ülkesinden CETA’yı onaylamalarını istedi.

Anlaşma geçici olarak yürürlükte; bu da gümrük vergisi indirimleri, gümrük kuralları ve mal ve hizmetlere yönelik pazar erişimi dahil olmak üzere hükümlerinin çoğunun halihazırda geçerli olduğu anlamına geliyor.

Fakat anlaşmanın tam olarak onaylanması giderek daha belirsiz hale geliyor: Fransa’da cumhurbaşkanlığı seçimleri yaklaşırken, İtalya’da Giorgia Meloni’nin gelecek yıl yapılacak genel seçimler öncesinde aşırı sağcı bir milliyetçiyle ittifak kurmak zorunda kalması muhtemel; bu durum, AB’nin en büyük iki üye ülkesinde anlaşmanın onaylanma ihtimalini zayıflatıyor.

Kurallar ve standartlar arasındaki fark da, özellikle ABD pazarının çekiciliği göz önüne alındığında, Kanada ile AB arasında daha yakın bir uyum sağlanması ihtimalini zayıflattı.

AB, Kanada’nın mal ihracatının yüzde 6’sından azını oluşturuyor; bu da daha derin ticari bağlar kurulması imkânını sınırlamaktadır.

Sığır eti buna iyi bir örnek. Kanada, CETA kapsamında düşük gümrük vergili bir kota olmasına rağmen AB’ye hiç sığır eti ihraç etmiyor çünkü üreticileri, AB kuralları uyarınca yasaklanmış büyüme hormonları kullanıyor.

Ticarette birçok sorunlu konu hâlâ devam ediyor. AB, Kanada’nın AB menşeli çelik ve çivi gibi bazı ürünlere uyguladığı gümrük vergilerini kaldırmasını istiyor.

Ayrıca, ithalata karşı yerli üretimi destekleyen “Kanada Malı Satın Al” kurallarının hafifletilmesini de talep ediyor.

Ottawa da, AB’nin önerdiği “Made in Europe” politikasından ve kereste ile alüminyum gibi kritik ihracat ürünlerinin maliyetlerini artıracak çevre düzenlemelerinden benzer şekilde memnun değil.

İki taraf, 29-30 Ekim tarihlerinde Montreal’de yapılacak zirveden önce bir dijital ticaret anlaşması imzalamayı umuyor.

Ancak AB ülkeleri, Kanada’da birçok düzenlemenin eyalet düzeyinde belirlendiğinin farkında; bu da federal hükümetin vaat ettiği değişiklikleri hayata geçirmesini zorlaştırıyor.