Arjantin hükümetinin, devlet borçlarını ödemek amacıyla varlıklı yabancılara yatırım karşılığında vatandaşlık vermeyi planladığı bildirildi. İngiliz Financial Times gazetesinin haberine göre, program kapsamında yaklaşık 500 bin dolarlık bağış ya da 1 milyon dolarlık devlet tahvili alımı karşılığında pasaport verilmesi öngörülüyor.

Arjantin hükümeti, kamu borçlarını ödemek amacıyla varlıklı yabancı yatırımcılara vatandaşlık sağlayan yeni bir program başlatmaya hazırlanıyor.

İngiliz ekonomi gazetesi Financial Times’ın konuya vakıf iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, söz konusu uygulamanın bu yıl içinde yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Plana göre yabancı ülke vatandaşları, yaklaşık 500 bin dolarlık geri ödemesiz bağış karşılığında ya da yaklaşık 1 milyon dolar değerinde sıfır kuponlu devlet tahvili satın alarak Arjantin vatandaşlığı edinebilecek.

Kaynaklar, hükümetin hazırlık çalışmaları sürerken bu teknik detaylarda değişiklik yapabileceğini ifade ediyor.

Hükümet milyarlarca dolarlık kaynak sağlamayı hedefliyor

Buenos Aires yönetimi, bu program aracılığıyla önümüzdeki yıllarda vadesi gelecek kamu borçlarının geri ödenmesi için on milyarlarca dolarlık kaynak yaratmayı ümit ediyor.

2020 yılındaki borç yapılandırmasının ardından küresel sermaye piyasalarına henüz tam anlamıyla dönemeyen Arjantin, döviz rezervlerini güçlendirmek için farklı alternatifler arıyor.

Yaklaşık 46 milyon nüfuslu Arjantin, yatırım karşılığı vatandaşlık sunan en büyük ülkelerden biri olmaya aday görünüyor.

Arjantin pasaportu, hamiline dünya genelinde yaklaşık 170 ülkeye vizesiz seyahat imkanı tanıyor. Sektör temsilcileri, ülkelerindeki siyasi kutuplaşma ve vergi tartışmalarından rahatsızlık duyan ABD ve Avrupa vatandaşlarının bu programa ilgi gösterebileceğini öngörüyor.

Uygulama, Devlet Başkanı Javier Milei liderliğindeki hükümetin, ülkenin dış dünyadaki algısını yeniden şekillendirme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Arjantin’de geçmiş dönemlerde uygulanan servet vergileri ve kronik ekonomik belirsizlikler, yerli sermayedar kesimin yatırımlarını yurt dışına taşımasına yol açmıştı.

Diğer yandan, vatandaşlık kurallarında yapılacak olası değişiklikler ülke içinde hukuki tartışmaları beraberinde getiriyor.

Arjantin hükümetinin geçen yıl vatandaşlık edinme kurallarında yaptığı bazı düzenlemeler, yasa değişikliklerinin yalnızca parlamento yetkisinde olduğunu belirten muhalif kesimlerin konuyu yargıya taşımasına neden olmuştu.

FT’ye değerlendirmede bulunan göçmenlik hukuku uzmanı avukat Paula Carello, böyle bir uygulamanın ülkenin güvenliği ve uluslararası itibarı açısından taşıdığı risklerin, sağlayacağı mali faydalardan daha yüksek olduğunu belirtti.

Avrupa Birliği altın pasaport uygulamalarını kaldırıyor

Yatırım karşılığı vatandaşlık programları, küresel ölçekte de hukuki ve siyasi engellerle karşılaşıyor.

AB Adalet Divanı, 2025 yılında verdiği kararla Malta’nın yürüttüğü altın pasaport uygulamasının AB hukukunu ihlal ettiğine hükmetmiş ve ülkeyi bu uygulamayı sonlandırmaya zorunlu kılmıştı.

Daha önce de Brüksel’in baskıları sonucunda Bulgaristan ve Kıbrıs benzer programlarını tamamen iptal etmek zorunda kalmıştı.

Malta ise tamamen iptal yerine şartları zorlaştırarak vatandaşlık için öncelikle bir ila üç yıl arasında ikamet şartı getirmişti.

AB organları, bu tür uygulamaların yolsuzluk, kara para aklama ve vergi kaçakçılığı gibi ciddi güvenlik riskleri barındırdığını savunuyor.

Donald Trump yönetiminin yapay zeka sektörünü kontrol altına alma yönündeki agresif ve öngörülemez adımları, seçim sürecinde Cumhuriyetçileri destekleyen teknoloji devlerinde hoşnutsuzluğa yol açıyor. Politico’nun haberine göre sektör temsilcileri, demokratların aşırı düzenleme getireceği endişesiyle destekledikleri Trump karşısında, şimdi Joe Biden döneminin kurallarına özlem duyuyor.

ABD başkanlık seçimlerinde, Demokrat Parti’nin yapay zeka alanına aşırı kısıtlamalar getireceği endişesiyle Cumhuriyetçi aday Donald Trump’ı destekleyen Silikon Vadisi şirketleri, Beyaz Saray’ın yeni dönemdeki hamlelerinden memnuniyet duymuyor.

Politico’nun konuya vakıf kaynaklara dayandırdığı haberine göre Beyaz Saray’ın yapay zeka sektörünü kontrol altına alma yönündeki agresif ve öngörülemez girişimleri, sektör genelinde eski Başkan Joe Biden döneminin daha dengeli yaklaşımına yönelik bir nostalji dalgası yaratıyor.

Yapay zeka alanında faaliyet gösteren bir şirketin üst düzey yöneticisi, yeni modellerin pazara sunulması sürecinde hükümetin çıkardığı engelleri eleştirerek “Bu durum, fiili olarak Avrupa tarzı bir lisanslama rejimine benziyor” ifadelerini kullandı.

OpenAI yöneticilerinden biri de sektörün resmi makamlardan netlik beklediğini kaydetti.

Ancak Politico’nun haberinde, teknoloji şirketlerinin ihracat kontrolleri ya da daha sert yaptırımlarla karşı karşıya kalmamak adına Beyaz Saray’dan açıklama talep etmekten çekindiği aktarılıyor.

Yapay zeka politikaları alanında çalışan bir danışman, şirketlerin durumunu “Sanki çok ince bir buz tabakası üzerinde yürüyorlar” sözleriyle tanımlıyor.

Yönetimden yeni kontrollere tabi tutma talebi

Haziran ayı başında Beyaz Saray, yapay zeka modeli geliştiricilerinin yeni ürünlerini piyasaya sürmeden 30 gün önce gönüllü olarak hükümet denetimine sunmasını öngören bir kararname imzaladı.

Bloomberg’in haberine göre OpenAI Üst Yöneticisi (CEO) Sam Altman, şirketin yeni modeli GPT-5.6’yı geniş kitlelerin kullanımına açmadan önce yalnızca sınırlı sayıdaki ortağıyla paylaşmasının hükümet tarafından talep edildiğini çalışanlarına bildirdi.

Yetkililerin en gelişmiş modellerin kapasitelerinden giderek daha fazla endişe duyduğunu belirten Altman, resmi makamların güvenlik ve kısıtlama yönündeki pozisyonlarına katılmasalar dahi şirket olarak Cumhuriyetçi yönetimle her konuda işbirliği yapmak zorunda olduklarını vurguladı.

Söz konusu modelin ilk aşamada Amazon Bedrock platformu üzerinden yalnızca 20 ortağın erişimine sunulacağı belirtiliyor.

Beyaz Saray, OpenAI’ın yeni modelini kısıtladı

Sektördeki kısıtlamalar yalnızca OpenAI ile sınırlı kalmıyor. Yapay zeka girişimlerinden Anthropic, ulusal güvenlik gerekçesiyle yabancı uyruklu kişilerin erişiminin engellenmesi yönündeki hükümet talimatının ardından, en gelişmiş iki ürünü Mythos 5 ve Fable 5’e yurt dışından erişimi tamamen durdurdu.

Daha sonra Reuters’ın aktardığı bilgilere göre Anthropic, resmi makamların ulusal güvenlik risklerine dayanan kısıtlama kararını kısmen esnetmesiyle Claude Mythos 5 modeline güvenilir bulunan 100’den fazla ABD’li kuruluş ve şirketin erişebileceğini duyurdu.

Beyaz Saray Sözcüsü Liz Houston konuya ilişkin yaptığı açıklamada “Başkan Trump, ABD’nin yapay zeka ve diğer öncü teknolojilerdeki küresel liderliğini koruma hedefini açık ve net bir şekilde defalarca dile getirdi. Başkan Trump ve tüm yönetim, Amerika’nın dünyanın lider inovasyon merkezi konumunu güçlendirmeye devam edecek” ifadelerini kullandı.

Biden yönetiminin eski teknoloji danışmanlarından Saif Khan ise Trump ekibinin adımlarını aşırı olarak nitelendirdi. Khan, mevcut durumu “Kararların neredeyse hislere dayanarak alındığı, neyin onaylanıp neyin onaylanmayacağının belirsiz olduğu şeffaf olmayan bir sistemle karşı karşıyayız” sözleriyle eleştirdi.

Bu yeni yaklaşımın yapay zeka sektörüne, Biden döneminde planlanan ve belirli ülkelere yönelik çip ile model ağırlıklarını kapsayan ihracat kontrollerinden çok daha büyük zarar verdiğini belirten Khan, mevcut uygulamaların yeni ürünlerin piyasaya sürülmesinde neredeyse tam bir duraklamaya yol açtığını kaydetti.

ABD’nin en büyük elektrik dağıtım şirketi Exelon, yapay zeka sistemlerinin enerji şebekelerine getirdiği aşırı yük nedeniyle 2027 yılında elektrik kesintilerinin başlayabileceği uyarısında bulundu. Şirketin tepe yöneticisi Calvin Butler, artan talebi karşılamak amacıyla altyapı yatırımları için tarifeleri yükseltmek zorunda olduklarını açıkladı.

ABD’nin abone sayısı bakımından en büyük elektrik sağlayıcısı konumunda olan ve yaklaşık 11 milyon müşteriye hizmet veren Exelon şirketinin Üst Yöneticisi (CEO) Calvin Butler, yapay zeka sistemlerinin enerji şebekelerinde yarattığı olağanüstü yoğunluk nedeniyle 2027 yılı itibarıyla elektrik kesintilerinin yaşanabileceğini bildirdi.

Financial Times gazetesine açıklamalarda bulunan Butler, ülkenin kuzeydoğu ve orta batı kesimlerinde yer alan elektrik santrallerinin yetersizliği sebebiyle Amerikalı tüketicilerin önümüzdeki dönemde kesintilerle karşı karşıya kalabileceğini ifade etti.

Geçen kış mevsiminin en soğuk günlerinde yaklaşık 400 bin abonenin elektriğini sınırlandırmanın eşiğine geldiklerini kaydeden Butler, durumun giderek daha ciddi bir hal aldığını aktardı.

Danışmanlık firması ICF tarafından paylaşılan veriler, ABD genelindeki elektrik talebinin 2035 yılına kadar yüzde 39 oranında artacağına işaret ediyor.

Ülkenin kuzeydoğu ve orta batı eyaletlerinde faaliyet gösteren şebeke operatörü PJM ise gelecek on yıllık süreçte 60 gigavatlık bir üretim kapasitesi açığıyla karşı karşıya kalacağını öngörüyor.

Şirket, aralık ayında gerçekleştirilen son ihalede şimdiden 6,5 gigavatlık bir kapasite eksikliği yaşandığını duyurdu.

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, ülkede elektrik fiyatları geçen yıldan bu yana yüzde 7 oranında artış gösterdi. Exelon şirketinin hizmet verdiği eyaletlerde ise bu artış oranları çok daha yüksek seviyelerde kaydedildi.

Elektrik tarifeleri New Jersey’de yüzde 17, Maryland’de yüzde 16 ve Pennsylvania’da yüzde 13 oranında yükseldi.

Exelon CEO’su Butler, devasa veri merkezlerine sahip olan teknoloji şirketlerinin, bu tesislerin inşası ve işletilmesi sürecinde karşılaşacakları toplumsal ve bürokratik direncin boyutunu tahmin edemediklerini ve hazırlıksız yakalandıklarını belirtti.

Butler ayrıca, yüksek yatırım maliyetleri nedeniyle enerji şirketlerinin haksız yere hedef tahtasına oturtulduğunu dile getirdi.

Nisan ayında Exelon bünyesinde faaliyet gösteren PECO firması, Pennsylvania Valisi Josh Shapiro’nun eleştirilerinin ardından, 2027 yılından itibaren geçerli olmak üzere elektrik ve doğalgaz faturalarına aylık ortalama 35 dolarlık artış öngören tarife talebini geri çekmek zorunda kalmıştı.

Vali Shapiro, şirketin 2025 yılı için açıkladığı 814 milyon dolarlık kâr miktarını aşırı yüksek olarak nitelendirmiş ve fiyat artışı girişimini ticari hırsla bağdaştırmıştı.

Tarife artışlarının gerekçesi

Vali Shapiro’nun eleştirilerine Financial Times aracılığıyla yanıt veren Butler, şu ifadeleri kullandı:

“Tarifeleri yükseltiyorum çünkü ekonomik büyüme istiyorsunuz. Tarife yapısını yeniden gözden geçirmeden bu büyümeyi sağlamam mümkün değil. Matematiksel açıdan bu yaklaşım yanlış, ticari açıdan rasyonel değil ve bu sistem bu şekilde çalışmaz.”

Bağımsız elektrik üreticilerinin yeni santraller inşa etmek için yeterli teşvike sahip olmadığını belirten Butler, bu yatırımların kendisini amorti etmesinin 10 ila 20 yıl arasında sürebildiğini ifade etti.

Dağıtım şirketlerinin ise altyapı projelerini finanse etmek amacıyla tüketiciler için sabit tarifeler belirleme avantajına sahip olduğunu kaydetti.

Butler, eyalet yönetimlerinin mevcut durumu henüz akut bir kriz olarak görmedikleri için elektrik açığının boyutunu hafife aldıklarını sözlerine ekledi.

Bloomberg’in yayımladığı analizlerde de yapay zeka odaklı veri merkezlerinin sayısındaki ve kapasitesindeki artışın, enerjiye yönelik benzeri görülmemiş bir talep doğurduğu ve bu durumun doğalgaza olan ilgiyi yeniden artırdığı aktarılıyor.

Alternatif varlık yönetim firması KKR & Co ortaklarından Brandon Freiman, enerji sektörüne yapılacak yatırımları, yapay zekanın geleceğine yönelik pozisyon almanın en somut yollarından biri olarak tanımlıyor.