Rusya
Rusya gelecek yıl bütçesinin yarıya yakınını savunma ve güvenliğe ayıracak

Rusya Parlamentosunun alt kanadı Devlet Duması, 2027-2029 federal bütçe yasa tasarısını ikinci okumada kabul etti. Tasarıya göre gelecek yıl ulusal savunma harcamaları yüzde 32 artışla 17,1 trilyon rubleye çıkarken, sağlık ve sosyal destek dahil sivil kalemlerin bütçesinde kesintiye gidilecek.
Rusya Parlamentosunun alt kanadı Devlet Duması, 2027-2029 dönemini kapsayan ve savunma harcamalarını Sovyetler Birliği döneminden bu yana en yüksek seviyesine çıkarırken temel sivil kalemlerde kesintiye giden federal bütçe yasa tasarısını perşembe günü yapılan genel kurul oturumunda ikinci ve ana okumada kabul etti.
Tasarıya göre Rusya hükümeti gelecek yıl hazinedeki her üç rubleden birini, yani bütçenin yüzde 35’ini orduya ve silah alımlarına ayıracak.
Bu yıl 12,9 trilyon ruble olan “ulusal savunma” kalemi gelecek yıl yüzde 32 artışla 17,1 trilyon rubleye yükselecek.
İçişleri Bakanlığı, Ulusal Muhafızlar (Rosgvardiya), Soruşturma Komitesi, istihbarat servisleri ve Federal Ceza İnfaz Kurumunun (FSİN) bütçelerini içeren “ulusal güvenlik” harcamaları yüzde 7,6 artarak 4,6 trilyon rubleye çıkacak.
Güvenlik ve savunma kurumları toplam bütçenin yüzde 44’ünü, diğer bir ifadeyle 21,3 trilyon rubleyi kullanacak.
Sivil bütçe kalemleri ve sosyal projelerde kesintiye gidiliyor
Tasarı kapsamında ulusal ekonomiyi destekleme harcamaları yüzde 3 azalarak 4,62 trilyon rubleye, konut ve kamu hizmetleri harcamaları ise yüzde 8 düşüşle 1,83 trilyon rubleye inecek.
Sağlık harcamaları yüzde 3 kesintiyle 1,81 trilyon rubleye gerilerken, emekli maaşlarının ödenmesi için Rusya Sosyal Fonuna aktarılan transferleri de kapsayan nüfusa sosyal destek harcamaları yüzde 6 azalarak 6,65 trilyon ruble olacak.
Bütçe taslağı birçok temel federal ve ulusal projede de ciddi ödenek kesintileri öngörüyor.
Üç ve daha fazla çocuklu vatandaşların sayısını yüzde 15 artırmayı ve bu gruptaki yoksulluk oranını düşürmeyi amaçlayan “Çok Çocuklu Aile” federal projesinin ödeneği gelecek yıl yüzde 40 azalarak bu yılki 157,2 milyar rubleden 93 milyar rubleye düşecek.
Eski adı “Sağlık” olan “Uzun ve Aktif Yaşam” ulusal projesinin bütçesi yüzde 20 daralarak 2026 bütçesindeki 181,1 milyar rubleden 145,9 milyar rubleye çekilecek.
Poliklinik ve hastanelerin inşası, onarımı ve modernizasyonunu kapsayan “Sağlık Altyapısının Geliştirilmesi” federal projesi bu yıla kıyasla yüzde 30 daha az ödenekle 54,4 milyar ruble alacak.
“Onkolojik Hastalıklarla Mücadele” federal projesinin finansmanı ise 12 kat azalarak 44,9 milyar rubleden 3,9 milyar rubleye inecek.
Bütçe açığını kapatmak için yeni vergiler devreye giriyor
Rusya hükümeti savunma bütçesini finanse etmek amacıyla gelecek yıldan itibaren altın üreticileri ve demir dışı metal sanayicileri için “aşırı kar vergisi” uygulamaya başlayacak.
Bireylerin banka mevduatları dahil “pasif gelirlerine” uygulanan azami gelir vergisi oranı yüzde 22’ye çıkarılırken, yabancı internet mağazalarından yapılan alışverişlere de yüzde 22 katma değer vergisi (KDV) getirilecek.
Rusya Maliye Bakanlığının hesaplamalarına göre bu vergi düzenlemeleri gelecek yıl bütçeye 1,5 trilyon ruble, 2028-2029 döneminde ise 2,2 trilyon ruble ek gelir sağlayacak.
Yeni vergilere rağmen bütçe açık vermeye devam edecek ve hükümet harcamaları gelirleri gelecek yıl 5,4 trilyon ruble, 2028’de 5,1 trilyon ruble ve 2029’da 5,2 trilyon ruble aşacak.
Maliye Bakanlığının verileri bu yılki bütçe açığının başlangıçta planlanan tutarın iki katına ulaşarak 7,3 trilyon ruble seviyesinde gerçekleşeceğini gösteriyor.
Sivil harcamaların milli gelire oranı 2005 seviyesine iniyor
Ekspert RA başekonomisti Anton Tabah, enflasyon hesaba katıldığında 2027 yılında korunmasız bütçe kalemlerindeki harcamaların reel olarak yaklaşık yüzde 12 oranında kısılacağını hesapladı.
Alfa-Bank’ın hesaplamalarına göre ise sivil kamu harcamalarının ülke ekonomisine oranı gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 9’una gerileyerek 2005 yılından bu yana en düşük seviyesini görecek.
Bu oran geçen yıl ve bu yıl GSYH’nin yüzde 10’unun biraz üzerinde seyrederken, 2023-2024 döneminde yaklaşık yüzde 12, savaş öncesi 2021 yılında ise yüzde 13 düzeyindeydi.
Rusya bütçesinde sivil harcamaların en yüksek seviyeye ulaştığı 2009-2010 döneminde söz konusu oran GSYH’nin yüzde 16 ile yüzde 18’i arasında kaydedilmişti.
Rusya
Japonya, Putin’den 1,5 trilyon yenlik Japan Tobacco varlıklarını geri istedi

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin’deki APEC Zirvesi’nde ilk kez yüz yüze görüştü. Takaichi, Rusya’nın kayyuma devrettiği 1,5 trilyon yen değerindeki Japan Tobacco varlıklarına ilişkin kararnamelerin iptalini ve gözaltındaki Japon gazetecinin serbest bırakılmasını talep etti.
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den tütün şirketi Japan Tobacco’nun Rusya’daki varlıklarının kayyuma devredilmesi kararını iptal etmesini istedi.
Japonya’nın Mainichi Shimbun gazetesinin haberine göre iki lider, 18 Kasım’da Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi’ndeki akşam yemeğinin ardından yaklaşık yarım saat görüştü.
Japan Tobacco, Rusya’daki faaliyetlerinin varlık değerini yaklaşık 1,5 trilyon yen olarak hesaplıyor.
Putin ve Takaichi’nin bu görüşmesi, Rusya ve Japonya liderleri arasında neredeyse yedi yıl aradan sonra gerçekleşen ilk yüz yüze temas oldu.
İki lider ekonomik anlaşmazlıkları ve tutuklu gazeteciyi görüştü
Bloomberg’in aktardığına göre görüşme, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in ev sahipliğinde verilen resmi davetin ardından gerçekleşti ve yaklaşık 30 dakika sürdü.
Japonya Dışişleri Bakanlığı, Başbakan Takaichi’nin ikili ilişkilerdeki en hassas başlıklarda Tokyo’nun tutumunu Rus lidere ilettiğini doğruladı.
TV Asahi televizyonunun haberine göre görüşmede, casusluk şüphesiyle gözaltına alınan Hokkaido Shimbun gazetesi muhabirinin serbest bırakılması ve Japan Tobacco’nun Rusya’daki fabrikalarının kontrolünü fiilen kaybetmesi öne çıktı.
Mainichi Shimbun, Takaichi’nin Japan Tobacco varlıklarının Rus şirketinin kayyuma devredilmesini öngören başkanlık kararnamelerinin iptalini doğrudan talep ettiğini yazdı.
Japonya hükümeti bu talebini ilk kez 6 Kasım’da kamuoyuna açıklamıştı.
Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanı Ryosei Akazawa, o gün resmi protesto notası verdiklerini duyurmuş ve kararın derhal gözden geçirilmesini istemişti.
Putin’in kararnameleri şirketin yedi kuruluşunu kapsıyor
Anlaşmazlık, Vladimir Putin’in 5 ve 6 Kasım 2026 tarihlerinde imzaladığı iki kararnameyle başladı.
Putin, 817 sayılı ilk kararnameyle Japan Tobacco’nun dört üretim şirketindeki hisselerini kayyuma devretti.
Bu kararla St. Petersburg’daki Petro, Rostov-na-Donu’daki JTI Donskoy Tabak, Lipetsk bölgesindeki JTI Yelets ve Leningrad bölgesindeki Kres Neva fabrikaları kayyuma geçti.
Rus lider ertesi gün imzaladığı 832 sayılı kararnameyle uygulamayı JTI Rossiya, JTI İnnovatsionnıye Produktı ve Pereslavl-Tabak şirketlerine de genişletti.
Böylece Japan Tobacco’nun sigara üretimi, tütün işleme, dağıtım ve yönetim alanlarında faaliyet gösteren yedi Rus tüzel kişiliğinin tamamı kayyuma devredildi.
Yeni yönetici olarak Eylül 2026’da kurulan Moskova merkezli Promışlennıye Aktivı AŞ atandı.
Şirketin kuruculuğunu Sergey Dremov, genel müdürlüğünü ise Anton Pivovarov üstleniyor.
Rusya pazarı Japan Tobacco’nun karının dörtte birini sağlıyor
Kommersant gazetesinin haberine göre Promışlennıye Aktivı, Rusya’nın en büyük tütün üreticilerinden birinin yönetimini devraldı.
JTI, 2025 sonu itibarıyla Rusya tütün pazarının yaklaşık yüzde 36,9’unu elinde tutuyor ve Winston, Camel, LD, Sobranie, Mevius, Richmond ile çeşitli Rus markalarının üretimini yapıyor.
Japan Tobacco’nun 9 Kasım tarihli resmi açıklamasına göre Rusya operasyonlarının şerefiye dahil defter değeri, Eylül 2026 sonu itibarıyla yaklaşık 1,5 trilyon yen düzeyindeydi.
Bu tutarın yaklaşık 360 milyar yeni nakit ve banka mevduatlarından oluşurken, Rusya’daki faaliyetlerin yükümlülükleri yaklaşık 200 milyar yen olarak hesaplandı.
Şirketin 2026 tahminlerine göre Rusya pazarı, grubun toplam konsolide gelirinin yaklaşık yüzde 10’unu ve düzeltilmiş faaliyet karının yaklaşık yüzde 25’ini sağlayacaktı.
Japan Tobacco’nun en büyük hissedarının yüzde 37,55 payla Japonya Maliye Bakanlığı olması, anlaşmazlığa siyasi boyut da kazandırıyor.
Bloomberg daha önce, Rusya’daki varlıkların ana şirkete kar aktarmayı durdurması halinde Japonya’nın temettü gelirlerinde düşüş yaşayabileceğini bildirmişti.
Şirket ve kayyum üretimi sürdürmeyi planlıyor
Japan Tobacco, Rusya’daki faaliyetlerini tamamen sonlandırdığına dair açıklama yapmadı.
Şirket yönetimi 9 Kasım’daki duyurusunda tüm Rus birimlerinin kayyuma geçtiğini doğruladı ancak fabrikaların çalışmaya devam ettiğini belirtti.
Yönetim, kararın mali sonuçlar üzerindeki olası etkilerini incelediğini ve sonraki adımları değerlendirdiğini açıkladı.
Promışlennıye Aktivı Genel Müdürü Anton Pivovarov da RBK’ye yaptığı değerlendirmede üretimi koruyacaklarını, istihdamı sürdüreceklerini ve çalışanlar ile iş ortaklarına karşı yükümlülüklerini yerine getireceklerini söyledi.
Pivovarov, “Görevimiz, başkanlık kararnamelerine ve yürürlükteki mevzuata tam uyum içinde işletmelerin istikrarlı çalışmasını sağlamak” dedi.
Yeni yönetimin faaliyetlerini Rusya’nın ekonomik güvenliği ve teknolojik dayanıklılığıyla ilişkilendiren Pivovarov, Putin’in kararının siyasi gerekçeleri hakkında yorum yapmaktan kaçındı.
Rusya, kayyum mekanizmasını Nisan 2023’te “dost olmayan” olarak tanımladığı ülkelerin adımlarına yanıt olarak yürürlüğe koymuş ve sonrasında farklı ülkelerden yabancı şirketlerin varlıklarını bu uygulamaya dahil etmişti.
Moskova ile Tokyo arasındaki ilişkiler son aylarda kötüleşti
Anlaşmazlık, Moskova ile Tokyo arasındaki ilişkilerin genel olarak kötüleştiği süreçte ortaya çıktı.
Vladimir Putin, Ağustos 2026’da Rusya kontrolündeki ancak Japonya’nın kuzey topraklarının parçası saydığı İturup Adası’nı ziyaret etmiş, Tokyo bu ziyareti resmen protesto etmişti.
Rus kolluk kuvvetleri Ekim ayında Hokkaido Shimbun muhabiri Yuki Imai’yi casusluk şüphesiyle gözaltına aldı.
Suçlamaları reddeden Tokyo, gazetecinin serbest bırakılmasını talep ediyor ve Takaichi bu konuyu Shenzhen’deki görüşmede Putin’e iletti.
Japonya Savunma Bakanlığı da 17 Kasım’da iki Rus askeri uçağının Fukuoka vilayeti açıklarında Japon hava sahasını ihlal ettiği şüphesiyle öz savunma kuvvetlerine bağlı savaş uçaklarının havalandığını duyurdu.
Rusya ve Japonya liderleri daha önce son olarak Eylül 2019’da, dönemin Japonya Başbakanı Şinzo Abe ile Putin’in Vladivostok’taki buluşmasında yüz yüze görüşmüştü.
2022 sonrasında iki ülke arasındaki en üst düzey resmi temaslar neredeyse tamamen durmuş, Moskova Tokyo’nun politikalarını gerekçe göstererek barış anlaşması ve toprak sorunu müzakerelerini askıya almıştı.
Shenzhen’deki yarım saatlik görüşmenin ardından taraflar farklı düzeylerde temasları sürdürme konusunda anlaştı.
Putin’in Japan Tobacco kararnamelerini iptal etmeyi veya gözaltındaki gazeteciyi serbest bırakmayı kabul ettiğine dair bilgi paylaşılmadı.
Japonya Kabine Başsekreteri Minoru Kihara, 19 Kasım’da görüşmeyi doğruladı ve Tokyo’nun ulusal çıkarlarına göre hareket etmeyi sürdüreceğini vurguladı.
Rusya
AB eski Rus muhariplere giriş yasağı getirmeye hazırlanıyor

Bloomberg’ün kaynaklarına göre Avrupa Birliği, gelecek ay kabul etmeyi hedeflediği yeni yaptırım paketiyle eski Rus muhariplere vize yasağı getirmeyi planlıyor. Pakette bankalar, kripto para platformları ve 65 gölge filo gemisine yönelik kısıtlamaların yanı sıra özel bir yaptırım kurumu oluşturulması da öngörülüyor.
Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre Avrupa Birliği (AB), Rusya’ya yönelik yeni yaptırım paketiyle daha önce çatışmalara katılmış kişilere birlik topraklarına giriş yasağı getirmeyi önerecek.
Kaynaklar, vize yasağını yeni yaptırım paketinin merkez unsuru olarak niteliyor.
Avrupa Komisyonu ayrıca bazı bankalara, kripto para hizmeti sağlayıcılarına ve yaklaşık 65 “gölge filo” gemisine karşı da önlemler önermeyi planlıyor.
Pakette askeri alanla bağlantılı kuruluşlara ve ürünlere ihracat kısıtlamaları ile bazı limanlar ve petrol rafinerileriyle işlem yasağı da yer alıyor.
Kaynaklara göre Avrupa Komisyonu, paketin kabulünü hızlandırmak için daha önce bazı ülkelerin karşı çıktığı denizcilik hizmetleri sağlama yasağı gibi önlemleri metne dahil etmekten muhtemelen kaçınacak.
AB özel yaptırım kurumu kurmayı planlıyor
AB, maliye, ticaret ve vergi birimlerinin işlevlerini birleştirecek özel bir yaptırım kurumu da kurmayı planlıyor.
Gelecek yılın başında faaliyete geçmesi beklenen bu kurum, önerilerin hazırlanmasından yaptırımların uygulanmasının denetlenmesine kadar tüm süreci yönetecek.
Kaynaklar, yeni yaptırım paketiyle AB’nin teknolojiler ve sosyal ağları kapsayan ayrı bir kısıtlama kategorisi getirmeyi hedeflediğini anlattı.
Brüksel, 22’nci yaptırım paketini gelecek ay kabul etmeyi öngörüyor.
Kaja Kallas Rus askerlerine giriş yasağı önermişti
Geçen günlerde AB dış politika şefi Kaja Kallas, Ukrayna’daki çatışmalara katılan Rus askerlerine birlik topraklarına giriş yasağı getirmek için onlara ait verilerin elde edilmesini önermişti.
Rusya Devlet Başkanı Sözcüsü Dmitri Peskov, Kallas’ın sözlerini değerlendirirken onun Avrupa’nın müzakereci ekibine dahil edilmesine dikkat çekti.
Peskov, “Bu müzakerecilerin [Ukrayna konusundaki] barış sürecine ne katabileceğini merak ediyoruz” dedi.
AB son yaptırım kararını 16 Kasım’da uygulamıştı
AB, Rusya’ya son olarak 16 Kasım’da yaptırım uygulamıştı.
Bu yaptırımlar özellikle Moskova ve Omsk petrol rafinerilerini, Gazprom Neftehim Salavat ve TAIF-NK şirketlerini, ödeme hizmeti YuMoney’i ve 40’tan fazla Rus bankasını kapsadı.
Yaptırım listesine ayrıca Wildberries’in kurucusu Tatyana Kim, Yandex’in ortak sahibi ve risk sermayesi fonu LETA Capital’in kurucusu Aleksandr Çaçava, blog yazarı Yuri Podolyaka ve televizyon sunucusu Daniil Bezsonov dahil edildi.
Yaptırımları yasa dışı gören Rusya’da Devlet Başkanı Vladimir Putin, AB’nin Rusya’ya uyguladığı yaptırım politikasının başarısızlığa uğradığını söyledi.
Kremlin de Rus ekonomisinin “çok sayıda yaptırım” altında işlemeye devam ettiğini ve bunlara karşı “belirli bir bağışıklık” geliştirdiğini belirtmişti.
Rusya
Rus basını ve uzman camiası APEC Zirvesi’ni nasıl değerlendirdi?

Çin’in Shenzhen kentindeki APEC Zirvesi marjında Putin, Xi ve Trump arasında planlanan ilk üçlü görüşme, Rus basını ve dış politika uzmanları arasında geniş çaplı tartışma başlattı. Kremlin “ikinci Yalta” yakıştırmalarını reddederken, Rus analistler nükleer silahların kontrolünden Ukrayna krizine ve olası ABD-Çin gümrük uzlaşısının Rus ekonomisine etkilerine kadar masadaki tüm başlıkları değerlendirdi.
Çin’in Shenzhen kentinde 18-19 Kasım tarihlerinde düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve ABD Başkanı Donald Trump’ın tarihte ilk kez üçlü formatta bir araya gelme hazırlığıyla küresel siyasetin odağına yerleşti.
Rus basını, önde gelen dış politika kurumları ve siyaset bilimciler, 19 Kasım Perşembe günü Pekin saatiyle 14.30’da Xi Jinping’in devlet konutunda yapılması planlanan bu buluşmayı farklı boyutlarıyla inceledi.
Kremlin’den ve uzman camiasından gelen değerlendirmeler, zirveden somut anlaşmalar beklenmediği noktasında birleşirken; nükleer silahsızlanma, Ukrayna, ticaret tarifeleri ve çok kutuplu dünya düzeninin geleceği konusunda Moskova, Pekin ve Washington’ın önceliklerinin birbirinden ayrıştığını ortaya koyuyor.
“Yalta 2.0 yakıştırmaları gerçeklikle hiçbir ilgisi olmayan siyaset bilimi egzersizleri”
Kommersant gazetesinin haberine göre, Kırım’daki Livadiya Parkı’nda 1945 Yalta Konferansı anıtının yanına üç liderin buluşmasına atfen “Yalta-2” adlı bir enstalasyon yerleştirilse de Kremlin bu tür tarihsel benzetmeleri kesin bir dille reddediyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Shenzhen’deki üçlü görüşmeyi “modern dünyada benzeri olmayan ve bulunmayan çok önemli bir buluşma” sözleriyle tanımlarken, “Yalta 2.0” yakıştırmalarını “gerçeklikle hiçbir ilgisi olmayan siyaset bilimi egzersizleri” diye nitelendirdi.
Peskov bu konudaki tavrını şu sözlerle açıkladı: “Birilerinin dünyanın kaderini belirlemek üzere toplandığını söylemek kesinlikle Rusya’yı ve kesinlikle Çin’i tanımlamıyor. Üç taraftan en az ikisinin dünya düzeni vizyonunun temelinde çok kutupluluğu gördüğünü ve birilerinin başka ülkelerin kaderini tayin etmesi ihtimalini dışladığını unutmayalım.”
Putin’in 18 Kasım’da ilk olarak Xi Jinping ile ikili görüşme yapacağını aktaran Peskov, Trump ile Putin arasında ayrı bir görüşme ayarlamak için de Washington ile müzakerelerin sürdüğünü belirtti.
Kesin saatin henüz netleşmediğini söyleyen Peskov, “Ayrı ve sakin bir şekilde bir saat, hatta daha fazla konuşulacak planlı bir görüşme olması yönünde tercih ettiğimiz seçenekler var. Zirve marjında bir yerde baş başa görüşme seçeneği de mevcut; her ikisi de mümkün” dedi ve hem Rus tarafının hem de Trump’ın çok önemli başka ikili görüşmeleri olması nedeniyle bunun her zaman zor olduğunu ekledi.
Kommersant, üç ülkenin önceden üzerinde uzlaştığı ortak bir gündemin bulunmadığına dikkat çekti.
Putin’in yardımcısı Yuriy Uşakov, Moskova’nın toplantı sonunda ortak bir bildiri kabul edilmesini beklediğini, uzlaşı sağlanamaması halinde ise “liderlerin her birinin gerçekleşen müzakerelere ilişkin kendi değerlendirmesini şüphesiz paylaşacağını ve bunun da hem Rusya’da hem ABD’de hem de Çin’de ilgiyle karşılanacağını” söyledi.
Uşakov ayrıca formatın felsefesini şu ifadelerle anlattı: “Bu formatta ilk temas kuruluyor. Görüşmenin, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki karşılıklı anlayış ve müttefiklik ruhu dikkate alınarak ve üç ülkemizin Birleşmiş Milletlerin kuruluşundaki işbirliğine vurgu yapılarak inşa edilmesi kararlaştırıldı. Yani her üç ülke de bu olumlu ve yapıcı noktalardan hareketle faydalı ve kapsamlı bir tartışma yürütmeye hazır.”
Gazetenin aktardığına göre, 16 Kasım’da Asya turuna çıkmadan önce Beyaz Saray muhabirlerine konuşan Trump, üçlü zirvedeki başlıca başlıklarını nükleer silahsızlanma, İran, Ukrayna, ekonomi ve ticaret şeklinde sıraladı.
Pekin’deki basın toplantısında konuşan Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning ise “Taraflar, dünya barışının korunması ve büyük güçler arasındaki ilişkilerde stratejik istikrarın sağlanması konularında derinlemesine görüş alışverişinde bulunacak” diyerek daha genel bir çerçeve çizdi.
Çin, kendi nükleer kapasitesinin ABD ve Rusya’nın çok gerisinde olduğunu belirterek Trump’ın nükleer silahların kontrolü çağrısına itiraz ederken, Peskov bu durumu “Amerikalıların nükleer silahsızlanmayı konuşmak istediğini biliyorsunuz ama Çinliler bunu istemiyor. Biz her ikisine de hazırız, ancak bunun dışında daha pek çok konu var” sözleriyle değerlendirdi.
Reuters ajansının haberine göre Çin, Ukrayna’daki çatışmanın sona erdirilme koşullarının üçlü formatta ele alınmasına da karşı çıktı ve konunun Putin ile Trump arasındaki ikili görüşmede konuşulabileceği görüşünü benimsedi.
Kommersant, Şubat 2023’te ateşkes çağrısı, Karadeniz tahıl ihracatına destek ve Ukrayna’nın çatışma sonrası yeniden inşasını içeren 12 maddelik barış planı sunan Pekin’in, aradan geçen üç buçuk yılda maddelerin çoğunun güncelliğini yitirmesiyle yeni bir plan önermeyip kenarda durmayı tercih ettiğini vurguladı.
Öte yandan Uşakov, Trump’ın Aralık ortasında Miami’de ev sahipliği yapacağı G20 Zirvesi’ne Putin’in katılıp katılmayacağına APEC görüşmelerinin ardından karar verileceğini bildirdi ve hazırlık sürecini şöyle anlattı:
“Yani hazırlıklar aktif biçimde yürütülüyor. Üstelik tartışma parametreleri bizi gayet tatmin ediyor, çünkü orada vurgu tam olarak ekonomiye ve bu alandaki işbirliğine yapılmış durumda. Amerikalı ev sahiplerinden şimdiye kadar öyle ucuz siyasi oyunlar görmedik. Tüm tartışma ve hazırlık çalışmaları son derece iş odaklı ve yapıcı bir nitelik taşıyor. Bu da bizi memnun ediyor.”
“Büyük ülkeleri içeren biçimsel yapılar zamanla içerik kazanma eğilimi gösteriyor”
Kommersant gazetesinin görüşlerine başvurduğu uzmanlardan Russia in Global Affairs dergisi Genel Yayın Yönetmeni ve Dış ve Savunma Politikaları Konseyi Başkanlık Divanı Başkanı Fyodor Lukyanov, Shenzhen’deki buluşmanın ağırlıklı olarak sembolik bir anlam taşıyacağını ancak statü açısından önemli olduğunu belirtti.
Üçlü bir gündemin henüz olmadığını, birbiriyle az kesişen üç ayrı ikili gündem bulunduğunu kaydeden Lukyanov, yerleşik uluslararası kurumların neredeyse her yerde krizde olması nedeniyle büyük ülkeleri içeren biçimsel yapıların zamanla içerik kazanma eğilimi gösterdiğini ifade etti.
Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (MGİMO) Uluslararası İlişkiler Fakültesi Dekanı Andrey Suşentsov, zirvede Rusya ve Çin’in istikrar, öngörülebilirlik ve karşılıklı saygı ilkelerini savunduğunu, ABD’nin ise kendi çıkarlarını azamiye çıkarmaya çalıştığını, dolayısıyla üçlü zirvenin iki taraf arasındaki bir diyaloğa dönüşebileceğini öngördü.
Suşentsov; enerji güvenliğine yönelik jeopolitik tehditler, İran krizi, Ukrayna’da Rusya ile Batı arasındaki çatışmanın sonlandırılması ve Amerikalıların uzun süre karşı çıktıktan sonra aniden uzaya silah yerleştirmesi gibi konuların gündeme gelebileceğini söylerken, Washington’ın öngörülebilir davranış garantisi verip veremeyeceğinin ucu açık bir soru olduğuna işaret etti.
Rusya Bilimler Akademisi ABD ve Kanada Enstitüsü Başkan Vekili Natalya Tsvetkova ise Çin’in teknoloji vadisi Shenzhen’deki forumun gümrük vergileri, nadir toprak elementlerine erişim, yapay zeka kontrolü ve enerji ticareti gibi büyük bir ekonomik bloğu öne çıkaracağını vurguladı.
Bu konularda diplomasinin büyük bir hammadde ihracatçısının katıldığı gayriresmi bir “Büyük İkili” formatına daha yakın olduğunu savunan Tsvetkova, 2020 başlarında Pekin’in Amerikan petrolü ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) alımlarını artırma taahhüdünde olduğu gibi Trump ve Xi’nin bir tarife ateşkesi taslağı çizmesi halinde Rus şirketlerinin Çin pazarında sıkışabileceği ve Çin bankalarının Beyaz Saray’dan tarife indirimi almak uğruna Rusya’dan gelen ödemelerin denetimini sıkılaştırabileceği uyarısında bulundu.
Dünyanın Amerikan ve Çin yapay zeka algoritmaları arasında dijital bölünmeyle karşı karşıya olduğunu belirten Tsvetkova, Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması’nın (START) süresinin dolmasının ardından üçlü formata geçilmesinin Rusya’yı Sovyet mirası gereği Washington ile bire bir görüştüğü platformdan mahrum bıraktığını, sınırların yakınında Çin füze rampalarının artmasının da Rus Genelkurmayı’nı pek rahatlatmadığını kaydetti.
Tsvetkova ayrıca, Moskova’nın Avrupa güvenliğini Brüksel ve Kiev olmadan büyük güçler arasında görüşmeyi umduğunu ancak Shenzhen’deki ev sahipliğinin Şi Jinping’i “kıdemli hakem” konumuna yerleştirdiğini; Ukrayna konusunda sağlam bir Rus-Amerikan uzlaşısının ise Moskova’ya eski manevra alanını geri kazandırıp Çin sanayi ithalatına ve yuan ödemelerine bağımlılığını azaltacağını değerlendirdi.
Kommersant’a demeç veren Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi (RIAC) Başkanı ve Ekonomi Yüksekokulu (HSE) Dünya Askeri Ekonomisi ve Stratejisi Enstitüsü Bilim Direktörü Dmitriy Trenin de Çin’in bugün, 50 yılı aşkın süre önce hem Moskova hem Pekin ile SSCB ve Çin’in kendi aralarındakinden daha iyi ilişkilere sahip olan ABD’nin konumunda bulunduğunu belirtti.
Richard Nixon ve Henry Kissinger’ın o dönem bu üçgeni gayriresmi bir Sovyet karşıtı ittifak için kullandığını hatırlatan Trenin, Xi Jinping’in “tersine Kissinger” oynamak yerine uluslararası ilişkilerde küresel dengeleyici ve arabulucu rolünü seçeceğini, “üç imparatorun” diyaloğunun Beyaz Saray’da Trump oturduğu sürece devam edebileceğini ifade etti.
“Bu üç güç arasındaki doğrudan bir savaş, uluslararası güvenlik için hayal edilebilecek en korkunç tehdittir”
Ura.ru haber portalına konuşan Ekonomi Yüksekokulu (HSE) Kapsamlı Avrupa ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi Başkan Yardımcısı Dmitriy Suslov, zirvenin en büyük çıktısının üç lider gücün aralarında normal, yönetilebilir ilişkiler sürdürme ve savaşı önleme konusunda uzlaşması olacağını söyledi.
Suslov değerlendirmesini şu sözlerle aktardı: “Bu zirve olağanüstü önem taşıyor; dünya düzenine yapacağı en temel katkı ve ana sonuç, dünyanın önde gelen üç gücünün kendi aralarında normal, yönetilebilir ilişkileri sürdürme ve savaşa izin vermeme gerekliliği konusunda mutabık kalması olacaktır.”
Son ana kadar gündem konusunda anlaşmazlıklar yaşandığını belirten Suslov, Trump’ın istediği nükleer silah kontrolünün Çin ve Rusya’da heyecan yaratmadığını, Amerikalıların ve Çinlilerin de Ukrayna çatışmasını bu platformda görüşmek istemediğini, sonuçta belirli silah kısıtlamalarına girmeden geniş anlamda stratejik istikrar, uzay, yapay zeka, İran çatışması ve Kuzeydoğu Asya güvenliğine odaklanıldığını anlattı.
Suslov, “Zirve, bu üç lider güç arasında normal çalışma ilişkilerinin sürdürülmesi gerektiğini, ABD ile Çin ve ABD ile Rusya arasındaki tüm rekabet ve çelişkilere rağmen birbirleriyle açık bir çatışmaya girmelerinin kabul edilemez olduğunu vurgulayacaktır. Çünkü bu üç güç arasındaki doğrudan bir savaş, uluslararası güvenlik için hayal edilebilecek en korkunç tehdittir” diye konuştu.
Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb’ın yeni dünya düzeninin 2030’a kadar şekilleneceği yönündeki görüşüne katılmadığını belirten Suslov, Batı’nın hegemonya kalıntılarını koruma mücadelesinden vazgeçmediğini, 21. yüzyılın ilk yarısının “çok kutuplu düzensizlikle” geçeceğini, ancak Hindistan, Türkiye, Basra Körfezi ülkeleri, Afrika ülkeleri, Brezilya, Endonezya ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’nin (ASEAN) kalkınma çıkarlarının sistemi küresel kaostan koruyacağını savundu.
Eski İngiltere Başbakanı Rishi Sunak’ın Trump’ı değişimlerin nedeni değil semptomu sayan görüşüne katılan Suslov, ABD’de Demokrat ve Cumhuriyetçi partilere güvensizliğin yüzde 50’yi aştığını, seçmenlerin yüzde 45’inin bağımsız olduğunu ve Cumhuriyetçilerin 2026 ara seçimlerindeki ağır yenilgisinin Trump’ın “Önce Amerika” vaadine ihanet etmesinden kaynaklandığını ileri sürdü.
İran’a yönelik saldırganlığın yeni savaşlar başlatmama sözüne ihanet olarak görüldüğünü kaydeden Suslov, Demokratlara oy verenlerin liberal hegemonyaya dönüşü değil, sol Demokratların savunduğu “Önce Amerika” politikasını desteklediğini; Kongre’de kontrolü kaybedip iç politikada eli kolu bağlanan “topal ördek” konumundaki Trump’ın dış politikaya daha fazla ağırlık vereceğini söyledi.
Suslov ayrıca, Uşakov’un aksine, Shenzhen zirvesinin Putin’in G20 kararını etkilemeyeceğini savundu ve Rusya Devlet Başkanı’nın Amerikalı müzakereciler Steve Witkoff ve Jared Kushner ile görüşmesinde Avrupalıların barış mı yoksa savaşın devamını mı istediklerine karar vermeleri gerektiğini söylediğini, Kanada Başbakanı Carney’nin de Rusya’ya Avrupa güvenliğinde söz hakkı verilmesine açıkça karşı çıktığını hatırlatarak G20’ye katılım zamanının henüz gelmediğini ifade etti.
“Rusya hakkındaki izolasyon söylemlerinin boş olduğunun kanıtı niteliğinde”
Vzglyad gazetesinde bir analiz kaleme alan Valday Tartışma Kulübü Program Direktörü Timofey Bordaçov, üç liderin görüşme ihtimalinin APEC’in 37 yıllık tarihindeki tüm faaliyetleri gölgede bıraktığını yazdı.
1815 Viyana Kongresi veya 1945 Yalta Konferansı’nda liderlerin savaş meydanlarında güçlerin sınandığı büyük yıkımların külleri üzerinde düzen kurduğunu hatırlatan Bordaçov, günümüzde nükleer çatışmanın devasa kayıplara yol açacak olması nedeniyle dünya savaşının siyasi açıdan anlamsızlaştığını ve liderlerin tarihte emsali olmayan bir görevle karşılaştığını belirtti.
APEC’in tarihçesine değinen Bordaçov, Nisan 1989’da Pekin’deki Tiananmen Meydanı’nda başlayan gösterilerin 3-4 Haziran’da askeri güçle bastırılmasının ardından Batı ile Çin arasındaki “balayının” bittiğini, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın girişimiyle 6-7 Kasım 1989’da Canberra’da ilk bakanlar toplantısının yapıldığını, Çin’in 1991’de, Rusya’nın ise 1998’de yapıya katılıp Eylül 2012’de Vladivostok’ta zirveye ev sahipliği yaptığını aktardı.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un toplantılara düzenli katıldığını kaydeden Bordaçov, 21 üyeli APEC ülkelerinin dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ını, küresel gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yaklaşık yüzde 54’ünü ve küresel ticaretin yüzde 44’ünü barındırmasına rağmen siyasi ağırlık taşımadığını vurguladı.
Bordaçov’a göre zirve, iç siyasi sıkıntılar yaşayan Trump için olumlu bir görüntü verme fırsatı, Çin için iki askeri süper gücü topraklarında toplama prestiji, Rusya için ise 2022 baharındaki “izolasyon” söylemlerinin boş olduğunun kanıtı niteliğinde.
“Zirve dünyayı üç kutuplu yapmasa da çok kutupluluğa geçişte belirgin bir adım”
News.ru sitesine konuşan Rusya Dışişleri Bakanlığı Diplomasi Akademisi Güncel Uluslararası Sorunlar Enstitüsü uzmanı siyaset bilimci Vladimir Nejdanov, Shenzhen’deki APEC Zirvesi’nden Ukrayna konusunda ciddi bir ilerleme beklenmemesi gerektiğini söyledi.
Çağdaş siyasetin 17. ve 19. yüzyıllardaki gibi tek bir kalem darbesiyle büyük sorunların çözüldüğü bir alan olmadığını, yoğun emek ve bilimsel hazırlık gerektirdiğini belirten Nejdanov, Çin’in dolaylı açıklamalarının da Ukrayna krizinin üçlü gündemde yer almayacağına işaret ettiğini kaydetti.
Aynı haberde görüşlerine yer verilen Amerika uzmanı Malek Dudakov ise Cumhuriyetçilerin seçim başarısızlığının ardından Trump’ın yabancı ortakların gözünde zayıflamış bir siyasetçi konumuna düşmemek ve siyasi imajını güçlendirmek amacıyla APEC Zirvesi’ne katılmak istediğini ifade etti.
Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi’nin (RIAC) internet sitesinde yayımlanan yazısında konuyu medeniyetler ekseninde ele alan Konsey Başkanı Dmitriy Trenin ise zirvenin dünyayı üç kutuplu yapmayacağını ancak çok kutupluluğa geçişte belirgin bir adım olduğunu vurguladı.
Görüşmeye katılan ülkelerin Çin (Konfüçyüsçü), Amerikan (Batılı) ve Rus (Avrasyalı) olmak üzere üç farklı medeniyeti temsil ettiğini belirten Trenin, bir medeniyet devleti olan Hindistan’ın da büyük küresel güç olma çabasıyla gelecekte bu “Büyük Üçlü”yü bir dörtlüye dönüştürebileceğini öngördü.
Avrupa’nın hoşnutsuzluğunun anlaşılır olduğunu ancak sempati uyandırmadığını yazan Trenin, mevcut Avrupa’nın ne kurumsal ne de entelektüel açıdan üst düzey bir güç gibi hareket edebildiğini; yine de Avrupalı seçkinlerin eskimiş kibirlerinden ve “vahşi ormanın ortasındaki çiçek açan bahçe” ideolojisinden vazgeçmeleri koşuluyla yeni çok kutuplu düzende kendilerine yer bulabileceklerini kaydetti.
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Dünya Basını2 hafta önceSırp Profesör Simić: Sandıktan çıkan irade Batı blokuna yöneliş değil
Görüş1 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Ortadoğu2 hafta önceHaredi müttefiklerinden Netanyahu’ya destek gelmedi
Dünya Basını2 hafta önceSiyaset bilimci Rossi: ABD ara seçimleri lobi siyasetine açık bir itirazdır
Ortadoğu2 hafta önceİsrail basını ABD ara seçimlerini nasıl değerlendirdi?












