ABD’de bütçe krizi: Atmosfer verilerini toplayan bilim insanları ücretsiz izne gönderilecek

Trump yönetimi, Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresinin (NOAA) araştırma ödeneklerini dondurarak iklim ve atmosfer verilerini toplayan bilimsel projeleri durma noktasına getirdi. Colorado Üniversitesi, Beyaz Saray Yönetim ve Bütçe Ofisinin (OMB) fonları serbest bırakmaması nedeniyle birçok bilim insanının işini kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu duyurdu.

ABD’de Donald Trump yönetimi, Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresine (NOAA) ait bazı araştırma ödeneklerini dondurma kararı aldı.

Kararın ardından Colorado Üniversitesi tarafından yayımlanan resmi açıklamada, federal düzeydeki bu duraklamanın atmosfer verilerini toplayan bilim insanlarını “tasfiye edilme riskiyle” karşı karşıya bıraktığı vurgulandı. Üniversite, ödeneklerin Beyaz Saray Yönetim ve Bütçe Ofisi (OMB) tarafından serbest bırakılmadığına dikkat çekti.

Çevresel Bilimlerde Araştırma İşbirliği Enstitüsü (CIRES) Direktörü Waleed Abdalati, The Hill’e yaptığı açıklamada, söz konusu bilim insanlarının ödemelerini yapabilmek için gereken fonların tükenmesine yaklaşık 30 gün kala, NOAA’nın tüm hibe ve ödenek işlemlerini askıya aldığı bilgisinin kendilerine iletildiğini belirtti.

Abdalati, bir harcama planı onaylanana kadar ödenek yönetimi biriminden hiçbir fon akışı olmayacağının kendilerine bildirildiğini aktardı.

NOAA sözcüsü Kim Doster bütçeye ilişkin soruları OMB’ye yönlendirirken, OMB sözcüsü Rachel Cauley konuya dair soruları yanıtsız bıraktı.

Şubat ayında yayımlanan Nature raporu, Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) dahil olmak üzere diğer araştırma hibe kurumlarında da benzer onay gecikmelerinin yaşandığını ortaya koymuştu.

NOAA’nın bütçe kaynaklarını sağlayan Senato Ticaret, Adalet, Bilim ve İlgili Kurumlar Tahsisat Alt Komisyonu’nun kıdemli demokrat üyesi Senatör Chris Van Hollen, ödeneklerin engellenmesinin yasayı ihlal ettiğini belirtti.

Van Hollen, geçtiğimiz yıl Trump’ın NOAA bütçesini kesme girişiminin iki partili bir mutabakatla reddedildiğini hatırlatarak şu ifadeleri kullandı:

“Yönetimin aşırı hava olaylarını tahmin etme ve izleme, balıkçılık endüstrisini destekleme ve kıyı topluluklarımızın direncini artırma programlarını sürdürmesi gerektiğini açıkça belirttik. Ancak Russ Vought, fonların yükümlülüğe dönüştürülmesini engelleyerek Kongre’nin bu talimatlarını görmezden geliyor ve yasayı açıkça ihlal ediyor. Vought’un hukuka uyması ve Kongre’nin amaçladığı şekilde, ekonomimiz için hayati önem taşıyan NOAA kamu hizmetleri için fonları serbest bırakması gerekiyor.”

Senatör Van Hollen’ın ofisinden bir yetkili, OMB’nin NOAA’nın operasyon, araştırma ve tesis harcamaları için ayrılan kaynakları tuttuğunu, bunun da kurumun neredeyse tüm programlarında yeni ödül ve finansman fırsatları sunmasını engellediğini bildirdi.

Mevcut durumda kurumun yalnızca 15 günlük planlamalar yapabildiği ifade edildi.

Bilimsel çalışmalar ve istihdam tehdit altında

Ödeneklerin dondurulması, CIRES bünyesindeki Global İzleme Laboratuvarı’nda çalışan bilim insanlarının ücretlerinin ödenememesi anlamına geliyor.

Abdalati, 15 Mayıs’a kadar fonların sağlanmaması durumunda personelin ücretsiz izne çıkarılacağı konusunda bildirimde bulunduklarını açıkladı. Laboratuvarda çalışan 42 personelin ücretsiz izne ayrılma riskiyle karşı karşıya olduğu, bazı personelin ise başka görevlere kaydırıldığı öğrenildi.

CIRES; hava durumu, iklim, kutup bölgelerindeki değişimler, atmosferik kimya ve su kaynakları gibi Dünya sistemi bilimlerini incelerken, Global İzleme Laboratuvarı sera gazları ve ozon tabakasının iyileşmesi gibi kritik alanlarda çalışmalar yürütüyor.

Abdalati, fon akışının durması halinde kısa vadede atmosferin durumunu, içeriğini, karbon miktarını ve ozon deliğindeki iyileşmeyi anlamaya yardımcı olan verilerin kaybedileceğini vurguladı.

Uzun vadede ise gözlem yapma kabiliyetinin tamamen yitirilebileceğine dikkat çeken Abdalati, “Bir şeyi kırmak, onu yeniden inşa etmekten çok daha kolaydır” diyerek bazı çalışmaların şimdiden durduğunu kaydetti.

Abdalati, bu durumun kirlilikten küresel ısınmaya kadar geniş bir yelpazedeki araştırmaları ve tarımsal üretim için kritik olan mevsimsel hava değişkenliği analizlerini olumsuz etkileyeceğini belirtti.

Bu yılın başlarında kabul edilen harcama paketine eşlik eden ortak açıklama, NOAA’nın iklim, hava durumu laboratuvarları ve işbirliği enstitüleri için yaklaşık 198 milyon dolar harcamasını öngörüyordu.

Ancak Trump yönetimi, Okyanus ve Atmosfer Araştırma Ofisi’nin bütçesinde yüzde 74 oranında bir kesintiye gitmeyi ve ofisi tamamen ortadan kaldırmayı hedefliyor. Beyaz Saray’ın son bütçe teklifi, NOAA’nın operasyon ve araştırma bütçesinde 1,6 milyar dolarlık bir kesinti öngörüyor.

NOAA Ulusal Deniz Balıkçılığı Servisi eski müdür yardımcısı Andrew Rosenberg, hibe gecikmelerini “atipik” olarak nitelendirerek, OMB’nin normal şartlarda bu tür fonları bu şekilde tutmadığını belirtti.

Rosenberg, bu durumun yönetimin bilimsel çalışmaları engellemeye yönelik daha geniş bir çabasının parçası olduğunu ifade etti:

“NOAA temelde bir bilim kurumudur ve tüm bu olanların arkasında gerçek bir bilim karşıtı eğilim var. Bütçeyi, insanların erişebildiği bilgileri ve hükümetin yaptığı işi temelden değiştirmek için bir silah olarak kullanıyorlar.”