Afrika Birliği, Britanya’dan ‘sömürgecilik tazminatı’ istiyor

Afrika Birliği, işlediği “tarihi suçlar” nedeniyle Britanya’dan tazminat talep eden kampanyaya katıldı.

Afrika Birliği, kıtanın insanlarını, topraklarını ve kaynaklarını sömüren eski sömürge güçlerinden “anlamlı bir tazminat” talep ediyor.

Birlik ayrıca, kıtada devam eden “sistemik adaletsizliği” 19. yüzyıldaki emperyalizme bağladı.

Bu hafta Etiyopya’nın Addis Ababa kentinde düzenlenen Afrika ve Karayipler liderleri zirvesinde, Afrika Birliği Komisyonu başkanı “telafi edici adalet ve gerçek özgürlük” talep etti.

Sorumlu Cibutili politikacı Mahamoud Ali Youssouf, Afrika ve Karayiplerin “atalarımızı onurlandırmak, torunlarımızı yüceltmek ve özgürlük, adalet ve birlik içinde ortak kaderimizi geri kazanmak” için birlikte çalışacaklarını açıkladı.

Afrika Birliği kendi tazminat taleplerini hazırlayacak; Karayipler ülkeleri ise kölelik için trilyonlarca dolarlık tazminat talep ediyor.

İmparatorluğun doruk noktasında kıtanın dörtte birini kontrol eden Britanya, sadece Afrika krallıklarının da katıldığı köle ticaretiyle ilgili değil, daha geniş anlamda “sömürgecilik” ve devam eden “yapısal ve sistemik adaletsizlik” nedeniyle tazminat talepleriyle karşı karşıya kalabilir.

Tazminatlar, küresel iktisadi uygulamaların reformu, kültürel eserlerin iadesi ve iklim değişikliğinin etkilerine yönelik tazminatı içerebilir.

Talepler, 19. yüzyılın sonlarında Britanya, Fransa, Portekiz, İspanya, Almanya ve Belçika’dan müteşekkil Afrika’daki eski sömürge güçlerine yöneltilecek.

Karayip Topluluğu’nun (Caricom) 15 üye ülkesi, on yıldan fazla bir süredir kölelik için tazminat talep ediyor ve eski sömürge güçlerine “10 maddelik bir plan” sunuyor.

Bu plan, sadece maddi tazminat değil, tam resmi özür, borçların silinmesi ve iktisadi kalkınma ve eğitim konusunda yardım taleplerini de içeriyor.

The Telegraph gazetesi daha önce, bu taleplerin ilk kez 2013 yılında taslağı hazırlandığında Başsavcı Lord Hermer’in Caricom ile birlikte çalıştığını ve Britanya aleyhine açılabilecek olası bir davaya ilişkin danışmanlık yaptığını açıklamıştı.

Afrika Birliği, Karayiplerin davasına ayak uydurmaya çalışıyor ve The Telegraph gazetesi, örgütün bir şubesinin tazminat taleplerini takip etmek üzere politikalar geliştirmekle görevlendirildiğini öğrendi.

Bu çalışma, Afrika Birliği’nin “Tazminat Yılı” ilan ettiği yılın bir parçası olarak yaklaşık sekiz aydır devam ediyor fakat çalışmaların yavaş ilerlediği ve kesin bir politika belirlenmediği anlaşılıyor.

Bu, Caricom ve Afrika Birliği arasında 2023 yılına kadar uzanan bir dizi görüşmenin ardından, eski sömürgecilere karşı birleşik bir cephe oluşturma fikrinin ilk kez gündeme getirilmesiyle gerçekleşti.

Tazminat gerektiren çeşitli adaletsizlikler öne sürüldü: Bunlar arasında çokuluslu şirketlerin “sömürücü uygulamaları” yoluyla sürdürüldüğü söylenen “Afrika ile Küresel Kuzey arasındaki iktisadi eşitsizlikler” de yer alıyor.

Ayrıca, iklim değişikliği bağlamında, “Küresel Kuzey’deki sanayileşmiş ülkelerin çevre bozulmasından tarihsel sorumluluk taşıdığı” da öne sürüldü.

Afrika Birliği politikası üzerinde çalışan uzmanlar da “çalınan eserlerin Afrika ülkelerindeki hak sahiplerine iade edilmesinin kültürel restorasyon ve iyileşme yolunda bir adım olduğunu” vurguluyorlar.

Birleşik Krallık’taki müzeler, Benin Bronzları, Ashanti altınları ve Etiyopya Ortodoks Kilisesi için kutsal olan nesneler dahil olmak üzere eserleri geçici veya kalıcı olarak iade etmek için harekete geçti.

Afrika Birliği, özel ulusal ve çok uluslu komitelerden oluşan Karayip tazminat altyapısını örnek almaya çalışırken, Caricom’un yaklaşımı şu ana kadar hiçbir sonuç vermedi.

Tazminat talepleri, tazminat ödemeleri konusunda taahhüt almaya çalışan İngiliz Milletler Topluluğu’nun çabalarına karşı çıkan Keir Starmer dahil olmak üzere, birbirini izleyen başbakanlar tarafından defalarca reddedildi.

İşçi Partisi’nin tazminat ödemesine daha açık olacağına dair umutlar vardı ve içeriden gelen bilgiler, David Lammy’nin dışişleri bakanı olduğu dönemde tazminat taleplerini dinleyecek bir “Caricom forumu” düzenleyeceğini söylüyordu. 

Fakat bu, İsrail ile İran arasındaki çatışma nedeniyle ertelendi.

Fransa ve diğer eski köle ticareti yapan güçler talepleri reddetti ve bazı Karayip ada ülkeleri taktik değiştirerek, tepkisiz hükümetler yerine kurumlardan tazminat talep etmeye başladı.

Haziran ayında Jamaika’daki liderler, Jamaika anayasası uyarınca devlet başkanı olarak yasal dilekçelerin aracısı olan Kral Charles’ı tazminat meselesini ele almaya çağırma planlarını açıkladı.

Grenada, İngiltere Merkez Bankası’ndan, adada bir plantasyon sahibi olmak da dahil olmak üzere, köle ticaretine doğrudan katılımı nedeniyle tazminat talep etti.

Eski BBC muhabiri Laura Trevalyan, atalarının birkaç köle plantasyonunda hissesi olduğu ada ülkesine kişisel tazminat teklifinde bulundu.

2023 yılında Grenada’da The Telegraph gazetesine verdiği röportajda, diğerlerini de aynısını yapmaya çağırdı ve zengin köle sahiplerinin 100’den fazla torununun tazminat grubuna kaydolduğunu açıkladı.