Akademisyenler, İstanbul’da BM’nin geleceğini masaya yatırdı

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) ve Akdeniz Akademileri Birliği (EMAN), BM’nin 80. yılı dolayısıyla İstanbul’da uluslararası düzeyde bir konferans düzenledi. Nişantaşı Üniversitesinin ev sahipliğindeki etkinlikte, akademisyenler ve uzmanlar siber güvenlikten göçe, yapay zekâdan enerjiye kadar pek çok alanda küresel yönetişim sorunlarını ele aldı. Konferans kapsamında EMAN Genel Kurulu da Türkiye başkanlığında toplandı.

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Uluslararası İlişkiler Çalışma Grubu ve Akdeniz Akademileri Birliği (The Euro-Mediterranean Academic Network-EMAN) işbirliğiyle düzenlenen “Akdeniz Bölgesinde ve Küresel Sistemde Yönetişim/Yönetişimsizlik” (Un/Governance in the Mediterranean Region and the Global System) başlıklı uluslararası konferans, 1-2 Kasım 2025 tarihlerinde Nişantaşı Üniversitesinin ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirildi.

Birleşmiş Milletler’in (BM) kuruluşunun 80. yıl dönümünü anmak üzere programlanan konferans, küresel sistem ve Akdeniz bölgesindeki yönetişim ve yönetişimsizlik ile ilgili güncel sorunlara odaklandı.

Etkinlik; akademisyenler, karar alıcılar ve kamuoyu için geniş bir çerçeve sunarak pek çok perspektiften çeşitli uygulamaların tartışılmasına zemin oluşturdu.

BM’nin rolü ve reform ihtiyacı tartışıldı

Konferansın temel amaçlarından biri, BM sisteminin küresel yönetişimdeki rolünü yeniden değerlendirmek ve muhtemel reform gereksinimlerini tartışmaktı.

Katılımcılar; savaş ve barış, iktisadi işbirliği, göç, çevre, siber güvenlik, yapay zekâ, sağlık ve enerji güvenliği gibi çağın iç içe geçmiş sorunlarını “yönetişim” ve “yönetişimsizlik” ikilemi üzerinden analiz etti.

Toplantı, devlet ve devlet dışı aktörlerin giderek artan etkisi karşısında küresel düzenin nasıl yeniden şekillendiğini sorgulayan önemli bir platform işlevi gördü.

Sağlık ve salgınlarda yönetişim, insan güvenliği ve insan haklarının yönetimi, enerji sektöründe yönetişim ve tedarik zincirlerinin güvenliği gibi pek çok konu başlığı detaylı olarak ele alındı.

Üst düzey akademik katılım

EMAN Başkanı, Asya Bilim Akademileri ve Toplulukları Birliği (AASSA) Başkanı ve TÜBA Asli Üyesi Prof. Dr. Ahmet Nuri Yurdusev başkanlığında yürütülen konferansın açılış konuşmalarını TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Nişantaşı Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ayşegül Komsuoğlu Çıtıpıtıoğlu yaptı.

Açılışta ayrıca EMAN Başkan Yardımcıları Bosna-Hersek Bilimler ve Sanatlar Akademisinden Prof. Dr. Muris Čičić, İtalya Accademia Nazionale dei Lincei’den Prof. Dr. Francesco Priolo ve Romanya Bükreş Üniversitesinden Prof. Dr. Viorel Panaite ile EMAN Genel Sekreteri Karadağ Bilimler ve Sanatlar Akademisinden Akademisyen Žarko Mirković de birer konuşma yaptı.

Kalkınma için Akademilerarası Grup (GID) Daimi Temsilcisi Dr. Catherine Bréchignac ise toplantıda onur konuğu olarak yer aldı.

Oturumlarda çok boyutlu perspektifler

Dört oturumda tamamlanan konferansın açılış panelinde Bilkent Üniversitesinden Prof. Dr. Ersel Aydınlı küresel “yumuşak güç” anlayışını yönetişim bağlamında yeniden yorumladı.

Swansea Üniversitesinden Prof. Dr. Siraj Shaik yapay zekâ ve otonom sistemlerin güvenlik ve yönetişim boyutlarına değinirken, Bath Üniversitesinden Dr. Andre Barrinha ise BM’nin siber tehditlere karşı yönetişim kapasitesini masaya yatırdı.

İlk gün oturumlarında Türkiye’nin bilim diplomasisi ekosistemi ele alındı. Bu kapsamda TÜBİTAK, TÜSEB, YÖK, TİKA ve Maarif Vakfı temsilcileri küresel stratejilerini paylaştı.

İkinci oturumda göç, insan hakları, kültür ve birlikte yaşam temaları öne çıktı. Prof. Dr. Ilija Vujačić, Balkan göç rotasındaki ihlallere ilişkin çalışmasını sundu.

European Neighbourhood Council’den Dr. Samuel Doveri Vesterbye dezenformasyon ve bilişsel güvenlik yönetişimi konularını ele alırken, TÜBA Genç Akademi Üyesi ve Nişantaşı Üniversitesinden Doç. Dr. Efe Can Gürcan, “Multipolarity and the Transformation of Global Governance” başlıklı sunumunda çok kutupluluk, parçalanma (fragmentation) kavramlarını karşılaştırmalı bir çerçevede inceledi.

Günün son oturumlarında güvenlik, enerji, iklim değişikliği, yapay zekâ ve küresel dayanıklılık gibi alanlardaki yönetişim biçimleri tartışıldı.

Marmara Üniversitesinden Prof. Dr. Emel Parlar Dal çoklu krizler çağında parçalı çok taraflılığı değerlendirdi.

SUNY Binghamton’dan Prof. Dr. Habiba Zerkaoui Drias, yapay zekâ destekli sera gazı tahminlerine ilişkin bulguları sundu.

Bilkent Üniversitesi ve TÜBA Genç Akademiden Dr. Eliza Gheorghe ise “Fragile Control: ‘De Facto States’ and Nuclear Security” başlıklı sunumunda, fiili devletlerin nükleer güvenlik alanındaki kırılgan denetim yapısını ve bunun küresel güvenlik mimarisine etkilerini analiz etti.

Oturumlara TÜBA Asli Üyeleri Prof. Dr. Ali Balcı ve Prof. Dr. Şener Aktürk ile Prof. Dr. Mehmet Akif Kireçci, Doç. Dr. Mürsel Doğrul ve Dr. Öğr. Üyesi Musab Talha Akpınar moderatörlük yaptı.

EMAN genel kurulu Türkiye başkanlığında toplandı

Konferans kapsamında EMAN Genel Kurulu da Türkiye başkanlığında bir araya gelerek Akdeniz bölgesindeki bilimsel işbirliği olanaklarını değerlendirdi.

2010 yılında Kalkınma için Akademilerarası Grup’un (GID) girişimiyle kurulan EMAN, özerk, hükümet dışı ve kâr amacı gütmeyen bir bilimsel ağ olarak bölgesel akademik diplomasiye katkı sunmaya devam ediyor.