Akdeniz’de kablo gerilimi: ABD, Türkiye’ye mesaj iletti iddiası

Yunan medyasına göre ABD, “Great Sea Interconnector” (GSI) projesinin planlandığı gibi ilerlemesini sağlamak amacıyla Ankara, Lefkoşa ve Atina’daki diplomatik temsilcilikleri aracılığıyla müdahale ediyor.

Proto Thema’da yer alan habere göre, ABD’nin tutumu Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Atina ziyareti sırasında ortaya koyduğu çizgiyi takip ediyor.

Iddiaya göre ABD’nin Türkiye’ye ilettiği mesajda, “Bu tür projelerde hiçbir tarafın itirazı haklı görülemez,” deniyor.

Ankara’daki brifing sözlü olarak verildiği için, büyük olasılıkla Büyükelçi Tom Barrack tarafından sunuldu.

Fransız arabuluculuğu yoluyla daha önce varılan mutabakatları teyit etmek ve çalışmaların sürprizlere yer bırakmadan yeniden başlamasını sağlamak amacıyla yürütülen yoğun diplomatik faaliyetlerin ardından, araştırmaların yeniden başlatılmasına yönelik hazırlıklar son aşamaya geldi.

Atina’da Pazar günü, Fransa’nın araştırmaların başlamasına ilişkin Türkiye’ye yaptığı bildirimin içeriği veya sonucu değil, bunun diplomatik uygulamada tutumların iletilmesinde olağan bir yöntem olan “sözlü nota” şeklinde olup olmadığı konusunda bir tartışma çıktı.

Fransa, Türkiye’nin bir karşı Navtex yayınlamasının ardından aksaklık belirtilerinin ortaya çıktığı cuma günü Ankara’ya son bilgilendirmeyi yaptı.

Bu bilgilendirmenin içeriği, Fransa’nın “deniz bölgeleriyle ilgili hak talepleri”ne dahil olmadığına dair bir atıf dışında kesin olarak bilinmiyor.

Brifingde, geminin rotasının koordinatları gibi araştırmalarla ilgili daha ayrıntılı bilgilerin yer alıp almadığı da bilinmiyor.

Bu tür ayrıntılar, şirket tarafından sunulan izin başvurusu niteliğinde olmasa da, Ankara bunları, araştırmalara izin verilmesi konusunda kendisinin de söz hakkı olduğunu savunmak için kullanabilir.

Öte yandan Kathimerini’de yer alan habere göre Türk yetkililer salı günü, Yunanistan ve Kıbrıs’ın elektrik şebekelerini denizaltı kablosuyla birbirine bağlayacak proje kapsamında deniz tabanı derinlik ölçümleri yapacak olan Fransız gemisinin araştırma çalışmalarını onaylayan yeni bir bildirim yayınladı.

Navtex bildirisi, Abeille Marengo gemisinin güney Girit adasındaki Irakleio limanından ayrılmasından birkaç saat sonra yayınlandı.

Proje yöneticisi Great Sea Interconnector’a göre, gemi öncelikle cihaz kalibrasyon çalışmalarını gerçekleştirecek, ardından haftalar sürecek araştırma operasyonuna geçecek.

Türk Navtex bildirisinde, çalışmaların “Türk Navtex hizmet alanı ve Türk kıta sahanlığı içindeki bir bölgede, yetkili Türk makamlarıyla koordine edilerek ve onların onayıyla” yürütüleceği belirtildi.

Bildiride, çalışmaların salı günü ile 19 Mart 2027 tarihleri arasında yürütüleceği belirtildi ve gemilere Abeille Marengo gemisinden 2 mil uzaklıkta kalmaları talimatı verildi.

Yunanistan ise Kıbrıs ile planlanan elektrik bağlantı hattı için yapılacak deniz yatağı araştırmalarına ilişkin Türkiye’nin yayınladığı seyir uyarısını “geçersiz” olarak reddetti ve çalışmaların Yunanistan’ın yargı yetkisi altındaki bölgelerde yürütüldüğünü savundu.

Çarşamba günü sabahın erken saatlerinde yayınlanan bir karşı Navtex bildiriminde, Heraklion merkezli Yunan Donanması Hidrografik Servisi, Türk bildirisinde belirtilen koordinatların uluslararası hukuk ve Yunan mevzuatı uyarınca tanımlanan Yunanistan’ın münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı sınırları içinde yer aldığını belirtti.

Yunanistan’dan yapılan açıklamada, Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisi tarafından yürütülecek araştırma faaliyetlerinin, Yunan makamları tarafından Haziran 2024, Şubat 2026 ve 6 Kasım 2026 tarihlerinde verilen üç izin kapsamında yetkilendirildiği belirtildi.

Açıklamada ayrıca, söz konusu koordinatların Yunan Navtex hizmet alanı içinde yer aldığı ve bu alanda Irakleio istasyonunun seyir uyarıları yayınlama konusunda münhasır yetkiye sahip olduğu vurgulandı.

Öte yandan Hürriyet Daily News, Türkiye’nin Navtex kararını “Türkiye, Doğu Akdeniz’deki Yunan kablo projesine yeşil ışık yaktı” başlığıyla duyurdu.

Yunan-Fransız projesi, başlangıçta Ankara’nın itirazlarıyla karşılaşmıştı. Ankara, projenin Doğu Akdeniz deniz yatağının kendi yetki alanı içindeki kısımlarını da kapsayacağını savunuyor.

Yunanistan ve Kıbrıs, proje öncesinde denizcilere Navtex uyarıları yayınladı; bu da Ankara’nın bunları sorgulayan bir karşı Navtex yayınlamasına neden oldu.

Bu çıkmazı aşmak için Paris ile Ankara arasında perde arkasında temaslar başladı.

Salı günü erken saatlerde Başbakan Kyriakos Mitsotakis, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen projenin herhangi bir aksaklık yaşanmadan tamamlanacağına dair iyimserliğini dile getirdi.

GSI, %66 hisseye sahip Fransız Meridiam ile Yunanistan’ın Bağımsız Elektrik İletim Operatörü’nün ortak mülkiyetindedir ve elektrik bağlantısını geliştirmek, finanse etmek, inşa etmek ve işletmek amacıyla kurulmuştu.

Projenin başlangıçtaki iletim kapasitesi 1.000 MW olacak. Proje, Kıbrıs ile Avrupa anakarası arasında her iki yönde de elektrik akışına olanak sağlayacak.

Avrupa Komisyonu, projenin stratejik önemi ile Doğu Akdeniz’deki gerginliklere ilişkin endişeler arasında bir denge kurarak projeyi takip ediyor.

Topluluk kaynakları, diplomatik hazırlık çalışmalarına atıfta bulunarak temkinli bir iyimserlikten söz ettiler. Fakat araştırmaların yeniden başlaması durumunda varılan mutabakatların devam edip etmeyeceğinin hâlâ belirsiz olduğunu belirttiler.