Diplomasi
Alman Cumhurbaşkanı Steinmeier, Çin ile gerginliği azaltmak istiyor

Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, Çin’e yaptığı son resmi ziyaret sırasında gerginliğin daha da tırmanmasını önlemek için çaba gösteriyor.
Çin, Alman ekonomisinin kilit sektörleri için son derece önemli olmaya devam ediyor. Asya devi, Alman şirketleri için en önemli ikinci yurtdışı lokasyonu.
German Foreign Policy’nin aktardığına göre bu şirketlerin Çin’deki yatırımları toplamda 110 milyar avroyu aşıyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, yalnızca ABD ve Lüksemburg’da Alman yatırım hacmi daha yüksek ve Lüksemburg’daki yatırımlar büyük ölçüde vergi avantajlarından kaynaklanıyor.
Ayrıca Alman şirketleri Çin’e yatırım yapmaya devam ediyor. 2026 yılının ilk yarısında, ABD’ye (4,3 milyar avro) yapılan yatırımdan bile daha fazla olan yaklaşık 5,6 milyar avro yatırım gerçekleştirdiler.
Buna ek olarak, örneğin otomotiv grupları, Çin Halk Cumhuriyeti’nde giderek daha fazla araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürütüyor.
Köln Ekonomi Araştırmaları Enstitüsü’nden (IW) bir uzmanın yakın zamanda yaptığı değerlendirmeye göre, bazı şirketler hızlı gelişim hızına sahip bu ülkeyi bir “fitness merkezi” olarak kullanıyor.
Bununla birlikte, aynı zamanda Çin’in satış pazarı olarak önemi keskin bir şekilde azalıyor: Almanya’nın Çin’e yaptığı ihracat, 2022’deki 107 milyar avrodan 2025’te sadece 81 milyar avroya düştü.
Fakat her şeyden önce, Çin’in Avrupa’ya ve özellikle Almanya’ya yaptığı ihracat hızla artıyor ve Alman sanayisinin kendi iç pazarındaki amiral gemisi sektörlerinin, özellikle de otomotiv, makine mühendisliği ve kimya endüstrisinin pazar payını elinden alma tehdidi oluşturuyor.
AB’den Çin’e karşı hamle hazırlığı
AB, savunma amaçlı önlemlerle yanıt veriyor ama bu her zaman hassas bir konu.
Çin misilleme yaparsa, bu ülkedeki güçlü varlığı göz önüne alındığında, özellikle Alman sanayisine ciddi zarar verebilir.
Ekim 2024’te Brüksel, elektrikli otomobil ithalatına yüksek gümrük vergileri uyguladı. Çinli üreticiler bunun üzerine hibrit modelleri Avrupa’ya büyük ölçekte ihraç etmeye başladığından, kısa sürede bunlara da yüksek gümrük vergileri uygulanması konusunda bir tartışma ortaya çıktı.
Öte yandan, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Ekim ortasında Brüksel’de düzenlenen son AB zirvesinde açıkladığı gibi, makine ve kimyasal ürünlerin ithalatına yönelik önlemler de hazırlık aşamasında.
Buna ek olarak, AB “ikinci darbe aracı” olarak adlandırılan bir paket üzerinde çalışıyor. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, yakın zamanda Komisyon’a yazdıkları bir mektupta bu aracın devreye alınmasını talep ettiler.
Bu aracın amacı, yoğun iktisadi güç mücadeleleri durumunda, üçüncü ülkelerden gelen şirketlerin sadece birkaç gün içinde AB tek pazarından kısmen veya hatta tamamen dışlanmasını da içeren sert önlemlerin alınmasını sağlamak.
Avrupa Komisyonu’nun bu tür önlemlere kendi inisiyatifiyle karar verebilmesi öngörülüyor. Bu durumda, önlemlerin alınmasında ısrar eden üye devletlerin kimliğinin o kadar kolay tespit edilemeyeceği ve Çin’in misillemelerinden kaçınmayı umabilecekleri söyleniyor.
Hibrit araç uzlaşması
German Foreign Policy’ye göre AB’nin Çin’e karşı açık bir iktisadi savaşta ayakta kalabileceğine dair şüpheler haklı temellere dayanıyor.
Haziran ortasında, Financial Times gazetesi, düşünce kuruluşları ve akademiden uzmanların bir masa başı tatbikatında iki taraf arasındaki tırmanan iktisadi çatışmaları simüle ettiklerini bildirmişti.
Bu simülasyonda Brüksel, Pekin’i dize getiremedi; aksine, açık bir iktisadi savaşı muhtemelen kaybetmiş olacaktı.
Bu bağlamda AB, Çin menşeli hibrit otomobil ithalatı konusundaki anlaşmazlığı müzakereler yoluyla çözme konusunda anlaşmaya vardı.
Ekim ortasındaki AB zirvesinden birkaç gün önce, AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič, Pekin ziyareti sırasında Ticaret Bakanı Wang Wentao ile yaptığı görüşmelerde böyle bir çözümü ana hatlarıyla belirlemeyi başardı.
Anlaşmaya göre, 2025 yılında yaklaşık 302.000 adet olan Çin’den AB’ye ihraç edilen hibrit otomobil sayısı, Aralık ayından itibaren yıllık 350.000 adetle sınırlandırılacak; daha kesin bir ifadeyle, yıllık 350.000 adet artı yüzde altı olacak.
Bu düzenlemenin dört yıl boyunca yürürlükte kalması öngörülüyor. Bu düzenleme, AB’li otomobil üreticilerine Çinli rakiplerine yetişmeleri için biraz nefes alma imkânı sağlayacak.
Makine mühendisliği ve kimya endüstrilerinde ve muhtemelen ilaç sektöründe de benzer düzenlemeler tartışılıyor.
Çin’den karşı hamleler: İhracat kontrolleri
AB bu konuda çalışırken ve iktisadi “ikinci darbe aracını” hazırlarken, Çin Halk Cumhuriyeti de mevcut ekonomik güç mücadelelerinde üstünlük sağlayabilmek için önlemler alıyor.
Bu önlemler öncelikle, şu anda az çok dondurulmuş durumda olan ABD ile iktisadi savaşın olası bir tırmanışına yönelik ama en kötü senaryoda, bu önlemler AB’ye karşı da kullanılabilir.
Özellikle Pekin, şu anda yeni ihracat kontrolleri getirmeye hazırlanıyor; bu kontroller, Çin’in ABD’nin eşi benzeri görülmemiş gümrük vergisi ve yaptırım saldırısını durdurmayı başardığı nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kontrollerinin ötesine geçiyor.
Geçen hafta başında bildirildiği üzere, Çin Halk Cumhuriyeti, yapay zekadan (AI) biyoteknolojiye ve fotovoltaiklere kadar uzanan yaklaşık 40 teknolojinin ihracatını sıkı lisans şartlarına tabi tutmayı, hatta tamamen yasaklamayı planlıyor.
Belirtilen gerekçe, ABD’nin çok çeşitli ambargo önlemleri için öne sürdüğü temel gerekçenin bariz bir taklidi olarak, ülkenin yalnızca “ulusal güvenliği korumak” amacıyla önlemler almak istediği yönünde.
Kilit teknolojilerin artık sınırlı bir şekilde ihraç edilebilmesi veya hiç ihraç edilememesi nedeniyle, fotovoltaik piller gibi belirli malların üretimini Çin’den uzaklaştırıp yurtdışına kaydırmak daha zor hale gelecek. Bu durum, Avrupalı şirketleri de etkileyebilir.
Steinmeier Çin’e gitti: Gerilimi yatıştırabilir mi?
Bu arka plan karşısında, Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, pazartesi günü Çin’e son resmi ziyareti için gitti.
Ziyaretinin ilk gününde Steinmeier, Hefei metropolündeki Volkswagen Grubu tesisini ziyaret etti.
Volkswagen, burada yaklaşık 3.000 mühendisi istihdam eden ve Çin Halk Cumhuriyeti’ndeki elektrikli mobilitenin hızlı gelişimine ayak uydurmaya çalışan bir araştırma merkezi işletiyor.
Hefei’de geliştirilen yenilikler zaman zaman Almanya’daki tesislere aktarılıyor ve bu sayede bu tesislerin küresel ölçekte daha da geride kalması önleniyor.
Hefei, yapay zeka, yarı iletkenler ve yeni enerji araçları gibi gelişmekte olan sektörlere yapılan yoğun yatırımların desteğiyle bir yüksek teknoloji merkezine dönüştü.
VW, bu bölgelerde rekabet gücünü korumak amacıyla Çin’deki tesislerinden Orta Asya ve özellikle Güneydoğu Asya ülkelerine tedarik yapmayı planlıyor.
Cumhurbaşkanlığı Ofisi, Federal Cumhurbaşkanı’nın gezisi vesilesiyle, hedefin “Çin’den kopmak” değil, aksine “yakın ve dayanıklı iktisadi ilişkiler” sürdürmek olduğunu belirtti.
Haberlere göre Steinmeier, şu anda Japonya’yı ziyaret eden Federal Şansölye Friedrich Merz ile koordinasyon sağlamakla kalmamış, aynı zamanda Alman sanayisinin çıkarları doğrultusunda Çin Halk Cumhuriyeti ile sağlam bir ticaret politikası uyumu arayışında olan AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič ile de koordinasyon sağlamıştı.
Steinmeier bu çabayı desteklemeye istekli. Steinmeier’e, özellikle de Alman Sanayiciler Birliği (BDI) Başkanı Peter Leibinger eşlik ediyor.
Cumhurbaşkanı ardından Pekin’e gidecek ve ziyaretini sonlandırmadan önce Çinli mevkidaşı Xi Jinping ve Başbakan Li Qiang’ın da aralarında bulunduğu üst düzey liderlerle görüşecek.
Ofisi, bu gezinin amacının “Almanya’nın Çin ile olan çok yönlü ve karmaşık ilişkilerini ve bu ilişkilerin karşı karşıya olduğu zorlukları ele almak” olduğunu belirtirken, Anhui’de geçireceği sürenin ise “1900 civarında yüzyıl başındaki Çin’i ve bu dönemin Alman-Çin ilişkileri tarihindeki önemini” vurgulayacağını ifade etti.
South China Morning Post’a göre Anhui’nin seçilmesi, Çin’in şiddetli rekabetinin Almanya’nın imalat merkezinin altını oyabileceğine dair Alman endişesinin yol açtığı artan ticaret gerilimleri nedeniyle ikili ilişkilerin bozulmasına rağmen, Berlin’in diyaloga verdiği önemi vurguluyor.
Alman liderin yoğun Çin programı
Pekin’e gitmeden önce Steinmeier, Alman başkanlığının “doğa, mimari ve felsefeyi” bir araya getirdiğini belirttiği tarihi Hongcun köyünü ve Huangshan Dağı’nı da ziyaret edecek.
Başkentte Steinmeier, iklim işbirliğini değerlendirmek üzere Çin Bilimler Akademisi’ne bağlı Atmosfer Fiziği Enstitüsü’nü gezecek ve ardından Pekin Üniversitesi’nde bir konuşma yapacak. Xi’nin daha sonra onu tam askeri törenle karşılaması bekleniyor.
Ziyaret eden liderlerin bölgesel faaliyetleri Anhui’nin çok ötesine uzanıyor; Çin’in finans başkenti Şanghay ise en çok rağbet gören duraklardan biri olmaya devam ediyor.
Şehir, yalnızca Ocak ayında Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ı ağırladı; ardından Ağustos ayında Ürdün Kralı II. Abdullah’ın ziyareti, Şanghay’ın Çin’in teknoloji ve tüketici pazarlarına giriş noktası olarak konumunu daha da sağlamlaştırdı.
Şanghay’ın hemen güneyinde yer alan Hangzhou da benzer şekilde önemli bir diplomatik durak haline geldi. Bir zamanlar öncelikle Batı Gölü’nün klasik manzarasıyla tanınan Zhejiang eyaletinin başkenti, robotik, e-ticaret ve ileri imalat alanlarına odaklanan programlarla yabancı devlet başkanlarını çeken bir inovasyon merkezi haline geldi.
Diplomasi
The Economist’ten 2027 öngörüleri: Trump sonrası dünya, İran savaşı ve Ozempic etkisi

İngiliz dergisi The Economist, “The World Ahead 2027” kapağında gelecek yıl dünyayı şekillendireceğini öngördüğü 10 temel eğilimi paylaştı. Cleon Peterson’ın tasarladığı kolajda ABD’de Trump sonrası yarış, İran savaşının etkileri, yapay zekanın yarattığı riskler, Tayvan meselesi ve zayıflama ilaçları gibi başlıklar yer aldı.
İngiliz dergisi The Economist, 2027 yılına dair 10 temel küresel eğilimi içeren geleneksel kapak tasarımını yayımladı.
Kırmızı, siyah ve beyaz renklerin kullanıldığı “The World Ahead 2027” kapağı, Cleon Peterson imzalı küre şeklindeki ayrıntılı bir kolajdan oluşuyor.
Tasarımda dünya liderleri, askeri teçhizat, füzeler, uydular, yapay zeka sembolleri, borsa grafiği, para, Spasskaya Kulesi, Zafer Takı, tanklar ve içinde insanların bulunduğu çadırlar yer alıyor.
Dergi editörleri 2027’de dünyayı İran’la savaşın sonuçlarının, ABD ve Avrupa’daki siyasi belirsizliğin, yapay zekanın yol açtığı risklerin ve ekonomik yeniden yapılanmanın beklediğini öngörüyor.
Modern life can feel like being in a sci-fi story—all that is missing is the aliens. They probably won’t appear in 2027. Here are ten other things to watch out for https://t.co/xKBryc4hSW
Illustration: Cleon Peterson pic.twitter.com/bnV12C0ZOX
— The Economist (@TheEconomist) November 17, 2026
ABD’de Trump sonrası yarış ve İran savaşının etkileri
Derginin öne çıkardığı başlıca siyasi sınamalar arasında Donald Trump’ın ardından ABD başkanlığı için yürütülecek yarış yer alıyor.
The Economist, ABD’deki ara seçimlerin ardından Trump’ın yerine geçecek isim olmak için verilecek mücadelenin şiddetleneceğini tahmin ediyor.
Dergiye göre Trump bu süreçte “topal ördek” değil, daha çok “yıkıcı bir öfkeli kuş” konumunda olacak.
Yayın, Ortadoğu’daki savaşın sonuçlarına da geniş yer ayırıyor.
İran’la savaşın enerji güzergahlarını değiştireceği, müttefiklerin ABD’ye duyduğu güveni zayıflatacağı, gübre kıtlığına yol açacağı ve küresel gıda güvenliğini tehdit edeceği belirtiliyor.
Dergi, Çin’in 2027’ye kadar Tayvan’a yönelik olası bir operasyona hazır olmak amacıyla askeri kapasitesini artırmayı sürdüreceğini öngörüyor.
Avrupa’da sağ popülizm, borç baskısı ve iklim krizi
Avrupa’daki sağ popülist güçlerin yükselişine dikkat çeken dergi, Marine Le Pen’in Fransa’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanması halinde Avrupa Birliği’ndeki güç dengelerinin değişebileceğini yazıyor.
Dergi, gelişmiş ülkelerde artan kamu borcunun tahvil piyasaları üzerinde baskı kurarak mali çalkantılara yol açabileceği uyarısını yapıyor.
Gazeteciler ayrıca 2027’nin kayıtların tutulmaya başlandığı tarihten bu yana en sıcak yıl olabileceğini, rekor sıcaklıkların yanı sıra kuraklık ve orman yangınlarının yaşanabileceğini tahmin ediyor.
Yapay zekaya yönelik tepkiler, Ozempic’in yarattığı etkiler ve uzay yarışı da kapakta yer buldu
Büyük teknoloji şirketlerine ve yapay zekaya yönelik toplumsal hoşnutsuzluğun artacağını öngören The Economist, yapay zeka şirketlerinin mali risklerinin, siber tehditlerin ve yapay sinir ağlarının kullanımına bağlı siyasi sonuçların öne çıkacağını vurguluyor.
Dergi, “Ozempic etkisi” başlığı altında zayıflama ilaçlarının tüketici davranışlarını değiştirdiğini ve ilaç şirketlerinin ömrü uzatmaya yönelik çalışmalara daha fazla yatırım yapacağını kaydediyor.
Yayın, uzay alanında Starship’in geliştirilmesinin süreceğini, özel uzay istasyonlarının ortaya çıkacağını ve yörüngede veri merkezleri inşa etme imkanlarının belireceğini belirtiyor.
Dergi, büyük film stüdyolarının bilinen serileri yeniden başlatarak yeni izleyici çekmeye çalıştığını, ancak bağımsız üreticilerin ve YouTube içerik oluşturucularının başarısının izleyicilerin tanıdık hikayelerin devamına gerçekten ihtiyaç duyup duymadığını sorgulattığını yazıyor.
Derginin 40 yıllık tahmin geleneği
The Economist, gelecek yıla dair tahminlerini içeren özel yıllık sayısını 1986’dan bu yana her kasım ayında yayımlıyor.
Daha önce “The World in…” adını taşıyan sayı, sonradan “The World Ahead” olarak adlandırıldı.
Derginin geçen yılki sayısı 40. yıl dönümü özel baskısı oldu.
2026 kapağında bir kürenin içine yerleştirilen önemli olaylar arasında bir önceki yıl olduğu gibi ABD Başkanı Donald Trump’ın figürü merkezde yer aldı.
Trump’ın yanında üzerinde 250 sayısı şeklinde mumlar bulunan dev bir pasta çizildi; zira ABD bu yıl Bağımsızlık Bildirgesi’nin kabulünün 250. yıl dönümünü kutladı.
Kapakta ayrıca yaz aylarında düzenlenen Dünya Kupası, füzeler, robotlar, eriyen buz kütleleri, ilaçlar ve bir kadeh şarap da yer aldı.
Dergi, The World Ahead’i gelecek yılın ana eğilimlerini ve olaylarını analiz eden yıllık bir sayı olarak tanımlıyor.
Ancak derginin tüm öngörüleri isabetli çıkmıyor.
Kasım 2025’te “A look back over the first 40 years of The World Ahead” (The World Ahead’in İlk 40 Yılına Bakış) başlıklı bir retrospektif yayımlayan editörler, Doğu Avrupa’daki komünist rejimlerin çöküşünü ve Yugoslavya’nın dağılmasını öngöremediklerini kabul etti.
Temmuz 2026’da ise “Is The Economist always wrong?” (The Economist Her Zaman Yanılıyor mu?) başlıklı bir yazı yayımlandı.
Yazarlar bu çalışmada 2000 ile 2026 yılları arasında yayımlanan yaklaşık 7 bin başyazıyı yapay zeka yardımıyla inceleyerek yapılan hataların listesini çıkardı.
Dergi yönetimi ise mutlak doğruluk peşinde olmadıklarını sık sık vurguluyor:
“Tahminlerde kusursuz bir doğruluk peşinde değiliz; temel amacımız bilgi vermek ve düşünmeye teşvik etmek. Yine de ideal olan, yanıldığımızdan daha sık haklı çıkmamız olurdu.”
Diplomasi
Kallas: Suriye ile ilişkilerimizde önemli bir ilerleme hedefliyoruz

AB Dışişleri Komiseri Kaja Kallas, bloğun “Suriye ile ilişkilerinde önemli bir ilerleme” hedeflediğini belirtti.
Avrupa Birliği’nin 27 üyesi, Suriye ile daha fazla ticarete ve daha yakın siyasi bağlara yol verecek bir anlaşmaya varılmasına yönelik öneriyi destekledi.
2008 yılında, Suriye’de Beşar Esad’ın iktidarda olduğu dönemde bir ortaklık anlaşması taslağı hazırlanmış ama daha sonra rafa kaldırılmıştı.
Kallas, AB’nin mevcut metni imzalayabileceğini, ardından da “modernize edilmiş bir anlaşma” için müzakere yapabileceğini belirtti:
“Suriye’nin yatırıma ve başarılı bir geçiş sürecine ihtiyacı var. Amaç, Avrupa ve Suriye’ye ticaret, siyasi diyalog ve daha yakın işbirliği için bir çerçeve sunmak ve bunu mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirmek.”
Kallas, “istikrarlı bir Suriye’nin Avrupa’nın menfaatine” olduğunu da sözlerine ekledi.
AB’nin Mısır, Ürdün ve İsrail gibi birçok ülkeyle ortaklık anlaşmaları bulunuyor; bu anlaşmalar genellikle ilgili ülkelere ticari avantajlar sağlıyor ama bu anlaşmalar, AB üyeliğine yol açmıyor.
AB’nin Ürdün Büyükelçisi Pierre-Christophe Chatzisavas, The National gazetesine verdiği demeçte, Hürmüz Boğazı’na alternatif bir ticaret yolu haline gelen Kızıldeniz’deki Akabe limanındaki trafiğin artmasıyla birlikte Ürdün’ün iş dünyası için cazip bir yer haline geldiğini belirtti.
Chatzisavas, Avrupa’nın geleneksel yardımların ötesine geçerek Ürdün’deki “stratejik kalkınma projelerine” odaklanmak istediğini söyledi.
Bu arada AB dışişleri bakanları, Suriye’ye yönelik daha fazla girişimde bulunulması çağrısında bulundu.
Kallas, Suriye’nin savaştan toparlanmaya devam edebilmesi için “çok fazla yatırıma ihtiyacı olduğunu” belirtti.
Brüksel’deki toplantıda yaptığı açıklamada, “Suriye ile ilişkilerimizi diğer Akdeniz ortaklarımızla olan düzeye çıkarmayı umuyoruz,” dedi.
Toplantı, AB’nin Akdeniz’den Sorumlu Komiseri Dubravka Suica’nın perşembe günü (19 Kasım) düzenlenecek AB-Ürdün yatırım konferansından önce Şam’a gideceği bir haftanın başlangıcını oluşturuyor.
Avrupalı yetkililer, önceliklerinin “istikrar, ticaret ve mültecilerin Suriye’ye geri dönüşü” olduğunu belirttiler.
Ürdün hükümetinin, yatırım konferansını limanlar, yollar, demiryolları ve lojistik merkezleri dahil olmak üzere 15 milyar dolar değerindeki projeleri tanıtmak için kullanması bekleniyor.
Krallığın, ABD-İran savaşı nedeniyle kısıtlanan bölgesel ticaretin bir koridoru haline gelmesi umuluyor.
The National gazetesine verilen bilgiye göre, AB tarafından Orta Doğu’nun en istikrarlı ülkelerinden biri olarak görülen Ürdün’e yatırım yapmak için yaklaşık 60 ila 70 Avrupalı şirket ilgi gösterdi.
Chatzisavas, “Ürdün, benzersiz bir hayatta kalma içgüdüsü ve şokları absorbe etme kapasitesi sergiliyor,” dedi.
İran savaşı, karayoluyla Ürdün’den geçen mal miktarının artmasına neden oldu. Akabe konteyner terminali, 2026 yılının ilk yarısında 60.000 yirmi fitlik eşdeğer birim (TEU) elleçledi (handling).
Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre üç kat daha fazla.
Fakat nakliyeciler, Suriye ve Irak ile olan kara sınır geçişlerinde tıkanıklıklar ve gecikmelerle karşılaştıklarını belirtiyor.
Suica, AB’nin “Suriye yetkililerine tüm güvenimizi vereceğimizi, çünkü onların doğru yolda olduklarını düşündüğümüzü” söyledi.
Bugün (17 Kasım) Şam’da bir Suriye Ortaklığı Koordinasyon Forumu düzenlenecek.
Eylül ayında Şam’ı ziyaret eden ve savaşın yol açtığı “yıkımın” büyük bir kısmının hâlâ devam ettiğini belirten Kallas, Suriye’nin ülkeyi yeniden inşa etmek için daha fazla desteğe ihtiyacı olduğunu söyledi:
“Avrupa tarafında biz de Suriyeli mültecilerin geri dönmesini istiyoruz ve Suriye de ülkeyi yeniden inşa etmek için onların geri dönmesini istiyor fakat aynı zamanda geri dönmeleri için gerekli koşulların sağlanması gerekiyor. Birlikte yapabileceğimiz çok şey var; çünkü Suriye’nin istikrarı bizim de çıkarımıza, bölgenin çıkarına ve şu ana kadar mevcut çatışmanın dışında kalmayı başarmış olmaları da olumlu bir gelişme.”
Bu arada Ürdünlü yetkililer, Akabe’den Amman’a su sağlayacak bir boru hattı ve deniz suyu arıtma tesisi için bu yıl 5,8 milyar dolarlık finansman sağlamış olmaktan memnuniyet duyuyor.
Kral II. Abdullah’ın çarşamba günü projenin temelini atması bekleniyor.
Chatzisavas, bunun “geleneksel kalkınma yardımından Ürdün ile yeni bir ikili işbirliği modeline” geçişi başlatmaya yardımcı olabileceğini söyledi.
Yeni yaklaşımın “Ürdün’ün dayanıklılığına” odaklanması gerektiğini belirten Chatzisavas, bunun yanı sıra inovasyon, girişimcilik ve “stratejik kalkınma projelerine” yapılan yatırımlara da ağırlık verilmesi gerektiğini ekledi.
Diplomasi
APEC Zirvesi öncesi bilinmesi gerekenler

Ticaret, teknoloji ve güvenlik alanındaki gerilimler, Shenzhen’de titizlikle hazırlanan APEC zirvesinin gündemine damga vurabilir.
Çin, bu hafta ülkenin güneyindeki teknoloji merkezi Shenzhen’de 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Forumu’na ev sahipliği yapıyor. Liderler zirvesi çarşamba ve perşembe günleri düzenlenecek. Konuklar arasında ABD Başkanı Donald Trump ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi de bulunuyor. Zirve kapsamında çok sayıda ikili ve çok taraflı görüşmenin yapılması bekleniyor. Bunlar arasında Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in katılacağı ilk üçlü zirve de yer alıyor.
Trump, Cumhuriyetçi Partinin bu ay ABD’de yapılan ara seçimlerde aldığı ağır yenilginin ardından Çin’e gelecek. Analistlere göre etkinlikler, Xi’yi ve Çin’i küresel siyasetin merkezine yerleştirecek şekilde titizlikle planlanacak. Ancak zirve öncesindeki gündem, ABD’li teknoloji devi Nvidia’da patlak veren skandalın gölgesinde kaldı. Skandal, CEO Jensen Huang’ın istifasına yol açarken şirketin gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e nasıl ulaştığına ilişkin tartışmaları da alevlendirdi.
Nikkei Asia APEC toplantıları hakkında bilinmesi gereken beş önemli konuyu derledi:
APEC nedir, gündeminde neler var?
APEC, ticaret ve ekonomi konularını görüşmek üzere 21 üyeyi bir araya getiren bir forum. Üyeleri, dünya gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 60’ını ve küresel ticaretin yarısını oluşturuyor. Bir başka çok taraflı platform olan G20 ile karşılaştırıldığında APEC, ağırlıklı olarak Asya ekonomilerinden oluşuyor. Forumun sekretaryası Singapur’da bulunuyor. Bölgenin en büyük ekonomilerinden biri olan Hindistan ise APEC üyesi değil.
Üye ekonomilerin liderleri her yıl bir araya geliyor ve toplantıların sonunda genellikle ortak bir bildiri yayımlanıyor. Ancak son yıllarda ABD ile Çin arasındaki gerilimler müzakereleri zorlaştırıyor. Trump’ın gümrük tarifesi politikalarının yol açtığı aylar süren ticari çalkantıların ardından, geçen yıl Güney Kore’de düzenlenen zirvenin ortak bildirisinde Dünya Ticaret Örgütüne ve çok taraflı ticaret sistemine destek veren herhangi bir ifadeye yer verilmemişti.
APEC’in bir diğer önemli boyutu da iş dünyasıyla kurduğu işbirliği. Salı ve çarşamba günleri, yaklaşık 2 bin kişinin katılımıyla geleneksel CEO Zirvesi düzenlenecek. Xi Jinping de zirvenin açılış konuşmasını yapacak.
ABD’li iş dünyası liderleri geçmişte bu zirvelere geniş katılım gösteriyordu. Ancak hazırlık sürecini bilen bir kaynağa göre bu yıl takvim uyuşmazlıkları nedeniyle çok sayıda Amerikalı iş insanının toplantıya katılmaması bekleniyor.
Çin’le uzun süredir güçlü bağları bulunan Tesla ve SpaceX’in patronu Elon Musk’ın zirveye katılması bekleniyor. Buna karşılık, geçen yılki zirvenin yıldız isimlerinden biri ve yapay zekâ devriminin önde gelen temsilcilerinden Nvidia’nın eski CEO’su Jensen Huang’ın toplantıda yer alması düşük bir ihtimal olarak görülüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi de dahil olmak üzere evlilik dışı ilişkilerine dair haberlerin ardından geçen hafta görevinden ayrılmıştı.
Zirve kapsamında gerçekleştirilecek ikili görüşmeler de yakından takip edilecek.
Trump ve Xi, geçen yılki APEC Zirvesi’nden kısa süre önce Güney Kore’de ticari ateşkes üzerinde anlaşmıştı. İki lider, Shenzhen’de bu uzlaşmayı sürdürmeye çalışacak.
Çin, APEC’e üçüncü kez ev sahipliği yapıyor. Resmî gündemde temiz enerji, tedarik zincirlerinde işbirliği, yapay zekâ ve serbest ticaret bulunuyor.
APEC İcra Direktörü Eduardo Pedrosa, bu haftaki toplantılardan somut sonuçlar çıkacağı konusunda iyimser. Üyelerin yıl boyunca 300 hazırlık toplantısı gerçekleştirdiğini belirten Pedrosa, “Çok taraflılık canlılığını koruyor ve iyi işliyor” dedi.
Trump ve Xi’nin bu yılki üçüncü görüşmesinden ne çıkacak?
İki taraf ticari ateşkesi ocak ayına kadar uzattı. Ancak eylül ayında açıklanan ve karşılıklı 60 milyar dolarlık ticarete uygulanan gümrük vergilerinin düşürülmesini öngören plan henüz sonuçlandırılmadı. Her iki ülkedeki şirketler de bu konuda alınacak kararı endişeyle bekliyor.
Devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle daha kapsamlı uzlaşmalara varılması yönündeki beklentiler düşük.
Çin’in nadir toprak elementleri ihracatına uyguladığı lisans zorunluluğu, ABD’li üreticiler üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Xi’nin ise Trump’tan Tayvan’ın “bağımsızlığına” karşı çıkmasını ve adaya silah satışlarından kaçınmasını istemeyi sürdürmesi bekleniyor.
Pekin ayrıca ileri teknolojilere yönelik ihracat kontrollerini gündeme getirebilir. Yarı iletken çiplerin ABD düzenlemeleri ihlal edilerek Çin’e ulaştırılıp ulaştırılmadığına ilişkin soru işaretlerinin ortaya çıkmasının ardından Washington’daki Çin karşıtı şahinler, daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi için baskı yapıyor.
Bunlardan ayrı olarak, iki tarafın yapay zekâ alanında ilk ikili diyalog toplantısını gerçekleştirmesi bekleniyor. Bu görüşmelerin amacı, yapay zekâdan kaynaklanabilecek ortak risklere karşı önlem almak.
ABD ve Çin daha önce yapay zekâyla bağlantılı acil durumlarda kullanılmak üzere bir doğrudan iletişim hattı kurulması konusunda anlaşmıştı.
Johns Hopkins Üniversitesi Amerika, Çin ve Küresel İlişkilerin Geleceği Enstitüsünde kıdemli araştırmacı olan Samm Sacks, Pekin ile geçmişte kurulan geleneksel doğrudan iletişim hatlarının pek başarılı olmadığını, ancak taraflar arasında resmî bir iletişim kanalına ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Sacks, “Hangi yapay zekâ olaylarının bilgi paylaşımı kapsamına girdiğini, hangilerinin girmediğini tanımlamak için daha fazla çalışma yapılması gerekiyor” dedi.
Trump-Xi-Putin üçlü zirvesinden neler bekleniyor?
Çin, Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales’in cuma günü gazetecilere Trump’ın “dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını görüşeceğini” söylemesinin ardından, üçlü zirvenin perşembe günü gerçekleştirileceğini açıkladı.
Wales, aynı zamanda “Herhangi bir anlaşmaya varılmasını beklemiyoruz” dedi.
Wall Street Journal’ın haberine göre Putin ise görüşmenin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını sona erdirme konusunu ele almak için kullanılmasını önerdi.
Trump, Putin ile son olarak Ağustos 2025’te Alaska’da bir araya gelmiş ve Ukrayna’daki savaşı görüşmüştü.
Analistler, gerçekleşmesi halinde üçlü zirveden somut sonuçlar çıkmasını beklemiyor. Ancak görüşmenin siyasi mesajlar vermek için önemli bir platform oluşturabileceğini düşünüyor.
ABD’nin deneyimli diplomatlarından ve The Asia Group’un yönetici ortaklarından Kurt Tong’a göre zirve, Xi’ye Çin’i diplomatik girişimlerin merkezinde yer alan bir aktör olarak sunma fırsatı verecek.
Öte yandan Tong, Trump’ın bu görüşmeye farklı bir açıdan yaklaşabileceğini belirtti. Ona göre Trump, Putin ile ilişkilerini güçlendirerek Rus lideri taviz vermeye ikna edebileceğini ve böylece Ukrayna’daki savaşın sona ermesini sağlayarak bu başarıyı hem kendisine hem de Xi’ye mal edebileceğini düşünüyor olabilir.
Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi (CNAS) kıdemli araştırmacısı Jake Stokes ise zirvenin zamanlaması ve düzenleneceği ortamın yanlış mesajlar verebileceği uyarısında bulundu.
Stokes, “Görüşmenin yaratacağı görüntü ve atmosferin bazı yönleri, Trump’ın Amerika’nın geleneksel dostları ve müttefikleriyle ilişkilerini geliştirmekten ziyade otoriter rakipleriyle ilişkilerini iyileştirmeye daha fazla ilgi duyduğu izlenimini veriyor” dedi.
Pekin ile gerilim yaşayan Japonya zirveye nasıl yaklaşacak?
Japon hükümeti, Başbakan Sanae Takaichi’nin Shenzhen’e gideceğini cuma günü nihayet doğruladı. Takaichi, Çin ziyaretinden önce Filipinler’in başkenti Manila’ya uğrayarak Güneydoğu Asya Uluslar Birliğinin (ASEAN) yıllık toplantısına katılacak.
Takaichi, seyahatinin ilk durağı olan Filipinler ile ikinci durağı Çin’de birbirinden oldukça farklı diplomatik ortamlarla karşılaşacak.
Filipinler, Japonya’nın yakın ortaklarından biri. Çin ile Japonya arasındaki ilişkiler ise 1972’de diplomatik ilişkilerin normalleşmesinden bu yana en düşük seviyelerinden birinde bulunuyor.
Takaichi’nin 7 Kasım 2025’te parlamentoda yaptığı ve Tokyo ile Pekin arasında diplomatik ilişkilerin donmasına yol açan açıklamalarının üzerinden bir yıldan biraz fazla zaman geçti.
Takaichi, Çin’in Tayvan’a saldırdığı ve ABD ordusunun deniz ablukasını güç kullanarak kırmak için müdahale ettiği varsayımsal bir senaryoyu değerlendirerek, bunun Japonya açısından “ülkenin varlığını tehdit eden bir durum” oluşturabileceğini iddia ederek müdahale edeceklerini söylemişti. Ayrıca Japonya son savunma belgesinde Çin’i bir kez daha “tehdit” olarak nitelendirdi.
Takaichi’nin Shenzhen’de Çin tarafından soğuk karşılanacağı neredeyse kesin. Pekin’in Japon lideri mümkün olduğunca yalnızlaştırmaya çalışması bekleniyor.
Takaichi ile Xi arasında planlanmış herhangi bir ikili görüşme bulunmuyor. Bununla birlikte iki liderin selamlaşması ya da kısa bir sohbet gerçekleştirmesi ihtimali var.
Takaichi açısından böyle bir temas bile diplomatik kazanım sayılabilir.
Shenzhen’de Takaichi’nin karşı karşıya kalacağı tek sınav Çin ile ilişkiler olmayacak. Japon hükümeti, Rusya ile de giderek derinleşen gerilimler yaşıyor.
Daha genel olarak Takaichi’nin bu fırsatı, Japonya’nın ikili ilişkiler ve bölgesel meselelerdeki tutumunu vurgulamak için kullanması bekleniyor.
Zirveyi hangi diğer jeopolitik sorunlar zorlaştırabilir?
Bölgenin birçok noktasında anlaşmazlıklar devam ediyor.
Japonya örneğinde olduğu gibi Çin’in Filipinler’e nasıl yaklaşacağı da yakından izlenecek. Güney Çin Denizi’nde, Filipinler’in Batı Filipin Denizi olarak adlandırdığı sularda deniz yetki alanlarına ilişkin gerilimler giderek tırmanıyor.
Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ASEAN toplantılarına ev sahipliği yaptıktan sonra Shenzhen’e gidecek. Ancak Xi ile baş başa bir görüşme yapıp yapmayacağı henüz belli değil.
Bir diğer önemli gündem maddesi de ev sahibi Çin’in Tayvan’la ilgili vereceği mesajlar olacak.
Tayvan, “Çin Taypesi” adı altında APEC’in tam üyesi konumunda.
Tayvan lideri Lai Ching-te, Çin’de geniş ticari faaliyetleri bulunan bilgisayar üreticisi Acer Group’un kurucusu Stan Shih’i APEC toplantısına temsilcisi olarak atadı.
Lai’nin Sözcüsü Karen Kuo, Pekin’e “ev sahibi olarak sorumluluklarını yerine getirmesi” çağrısında bulunarak Tayvan heyeti için “eşitlik, onur ve güvenlik” garantisi verilmesini istedi.
Çin Dışişleri Bakanlığı ise “Tayvan bölgesinin” katılımının “Tek Çin ilkesi ile ilgili APEC mutabakat zabıtlarının kural ve teamüllerine uygun biçimde” ele alınacağını açıkladı.
APEC üyesi olmayan Kuzey Kore meselesi de zirvenin gündemini etkileyebilecek konular arasında bulunuyor. Pyongyang, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırımlarına rağmen nükleer silah ve balistik füze geliştirme faaliyetlerini sürdürüyor.
Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un, Trump’ın ilk başkanlık döneminde gerçekleştirdikleri bir dizi görüşmenin ardından yeniden bir araya gelebilecekleri yönünde spekülasyonlar ortaya çıkmıştı. Ancak her iki taraf da böyle bir görüşme planlandığını reddetti.
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Asya2 hafta önceBMW, Çin’deki iştirakinde yüzlerce çalışanı işten çıkarıyor
Görüş2 hafta önceMar-A-Lago’da ‘Mavi Dalga’ Korkusu: Ara Seçim ABD’ye Neler Getirecek?
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin isyanı sürüyor
Asya2 hafta önceKazakistan, Drujba hattı üzerinden petrol sevkiyatını yeniden başlatmak istiyor
Dünya Basını1 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Dünya Basını2 hafta önceİktisatçı Pettifor: Yapay zeka şirketlerine borç verenler kamu maliyesinden daha büyük risk altında










