Almanya-Brezilya işbirliği derinleşiyor

Almanya ve Brezilya, özellikle hammadde sektörü ve savunma sanayinde işbirliğini genişletiyor ve yeni ortak projelere odaklanıyor.

Pazartesi günü (20 Nisan) Hannover’de Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ile Brezilya Devlet Başkanı Luis Inácio Lula da Silva arasında yapılan görüşmelerde, diğer hususların yanı sıra, Alman gemi üreticisi TKMS’den halihazırda dört fırkateyn siparişi vermiş olan Brezilya Donanması, dört fırkateyn daha satın alacak.

Müzakereler, Brezilya’nın bu yıl konuk ülke olduğu Hannover Fuarının yanı sıra üçüncü Almanya-Brezilya hükümet istişareleri kapsamında gerçekleşti.

İşbirliğinin yoğunlaşmasının temel nedenlerinden biri, ABD Başkanı Donald Trump’ın Brezilya’ya uyguladığı yoğun baskı.

ABD bir yandan, ülkenin nadir toprak element rezervlerine münhasır erişim talep ediyor. Öte yandan, ekim ayında yapılacak Brezilya cumhurbaşkanlığı seçimleri üzerinde doğrudan etki kurmaya çalışıyor.

Lula, ABD’nin müdahalelerine karşı destek arıyor, çok taraflılığı açıkça savunuyor ve “Trump dünyanın imparatoru seçilmedi” diyor.

ABD’nin yeni “Amerika Kalkanı”na karşı işbirliği arayışları

Lula’nın Berlin ziyareti, siyasi açıdan hassas bir ortamda gerçekleşti.

Trump yönetimi, Latin Amerika’nın mevcut bölgesel örgütlerini (Amerika Devletleri Örgütü – OAS ve Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu – CELAC) bölmeye ve bunların yerine yalnızca sağ ve aşırı sağ hükümetlerden oluşan yeni bir örgüt kurmaya başladı: Amerika Kalkanı ittifakı. 

Şu ana kadar, ABD’nin yanı sıra, Javier Milei yönetimindeki Arjantin, Nayib Bukele yönetimindeki El Salvador ve muazzam bir servete sahip muz hanedanının varisi olan Başkan Daniel Noboa yönetimindeki Ekvador da dahil olmak üzere on iki devlet bu ittifaka üye.

Resmi olarak, Amerika Kalkanı uyuşturucu kartelleriyle mücadeleye hizmet ediyor. Bu amaçla, Trump yönetiminin Karayiplerde yaptığı gibi, odak noktası öncelikle askeri harekatlar.

Karayiplerde ABD ordusu şu ana kadar uyuşturucu taşıdığı iddia edilen veya gerçekten uyuşturucu taşıyan teknelere 52 füze saldırısı düzenlemiş ve en az 180 kişiyi öldürdü.

Gözlemciler, uzun vadede aşırı sağ ittifakın, Washington’un kıtadaki Çin etkisine karşı mücadelesine de katkıda bulunmayı amaçladığından şüpheleniyor.

En kalabalık üç ülke olan Brezilya, Meksika ve Kolombiya şu anda sol/sosyal demokrat eğilimli yönetimler tarafından yönetiliyor ve ittifakın bir parçası değil.

Trmp’tan Flávio Bolsonaro’ya seçim desteği

Elbette bu durum değişebilir. Brezilya’da ekim ayında cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılacak. 

Lula’nın tekrar aday olup olmayacağı henüz resmi olarak teyit edilmedi. Eski Başkan Jair Bolsonaro, 2023’ün başlarında gerçekleştirdiği darbe girişimi nedeniyle gözaltında olduğundan ve başlangıçta siyasi halefi olarak görülen oğlu Eduardo, adaleti engellemekle suçlanıp ABD’de sürgünde yaşadığından, ona karşı yarışacak olan kişi en büyük oğlu Flávio olacak.

Lula, 2025’in sonlarında Flávio Bolsonaro’nun arayı kapatmaya başlamasına kadar anketlerde uzun süre önemli bir üstünlük sağlamıştı. Lula’nın zaferi artık kesin görünmüyor.

Trump, tüm Bolsonaro ailesi gibi kendisine siyasi olarak yakın olan Flávio Bolsonaro’yu açıkça destekliyor. Birkaç hafta önce, etkili bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisi olan Darren Beattie, halkla ilişkiler amacıyla hapishanedeki Jair Bolsonaro’yu ziyaret etmeye ve aynı zamanda Flávio ile görüşmeye çalıştı.

Lula yönetimi, ülkesinin iç işlerine yönelik bu açık müdahaleye itiraz etti ve Beattie’nin girişine izin vermedi.

Trump daha önce, cezai gümrük vergileri uygulayarak Jair Bolsonaro aleyhindeki ceza davasının askıya alınmasını sağlamaya çalışmış fakat başarısız olmuştu.

Lula’dan Trump’a: Bizi sürekli savaşla tehdit etmeyin

Washington ile tırmanan çatışmaya paralel olarak Lula, dün başlayan üçüncü Almanya-Brezilya hükümet istişareleri öncesinde Trump yönetiminin politikaları hakkında birkaç sert açıklama yaptı.

Geçen hafta Der Spiegel dergisine verdiği röportajda, “Trump dünya imparatoru seçilmedi. Sürekli olarak diğer ülkeleri savaşla tehdit edemez,” demişti.

Dünyanın “tek bir savaş sahnesine dönüşme” sürecinde olduğunu ve bu nedenle acilen “düzen altına alınması gerektiğini” savunan Lula, Tagesspiegel gazetesindeki bir köşe yazısında ise, “Çok taraflılığa alternatif olmadığına ikna oldum,” dedi.

Bu nedenle Brezilya, Almanya ile birlikte çok taraflı politikaya yeni bir güç kazandırmak istiyor. 

Pazar günü Hannover Fuarının açılışında Lula, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın “delilik” olduğunu ilan etti; sayısız insan yoksulluk içinde yaşamaya devam ederken, hatta açlık çekiyorken, dünya çapında savaşlara yıllık yaklaşık 2,7 trilyon ABD doları harcanmasının kabul edilemez olduğunu belirtti.

Nadir toprak elementlerinde Almanya-Brezilya işbirliği

Çok taraflı bir düzen ruhu içinde, ABD’nin Brezilya’nın hayati önem taşıyan hammadde sektörü üzerindeki artan etkisini dengelemek amacıyla Lula, Friedrich Merz’e maden kaynakları konusunda daha yakın işbirliği önerisinde bulundu.

Brezilya, güneş pillerinin üretiminde gerekli olan niyobyum gibi özellikle rağbet gören hammaddelerin yanı sıra nadir toprak elementleri de dahil olmak üzere büyük miktarda hammaddeye sahip.

Özellikle nadir toprak elementleri konusunda şiddetli bir rekabet başladı. Şimdiye kadar bu elementler Brezilyalı Serra Verde şirketi tarafından çıkarılıyordu. Şirket, nadir toprak elementlerini şimdiye kadar Çin’de işletiyordu.

Fakat son zamanlarda ABD’den aldığı büyük bir kredi karşılığında, nadir toprak elementlerini yalnızca ABD’ye ya da en fazla müttefiklerine tedarik etmeyi kabul etmek zorunda kaldı.

Brezilya’da hammadde tahsis hakları hükümete ait olduğu için bunun sonuçları tam olarak net değil.

Hükümet, değer zincirlerinin daha büyük kısımlarını kontrol edebilmek amacıyla ülkede nadir toprak elementleri işleme tesisleri kurulması için bastırıyor.

Bu bağlamda Lula, Amerikan ve Çinli şirketlerin yanı sıra Alman şirketlerin de bu sürece katılmasını önerdi.

Brasília, Alman savaş gemilerine talip

Buna ek olarak, Almanya ve Brezilya askeri ve savunma işbirliğini genişletiyor.

Alman Savunma Bakanlığının bildirdiğine göre, Savunma Bakanı Boris Pistorius ve Brezilya Dışişleri Bakanı Mauro Vieira pazartesi günü Hannover’de bir mutabakat zaptı imzaladı.

Bu mutabakat zaptı, bir yandan Berlin ve Brasília’nın “çeşitli deniz, kara ve hava temelli tedarik projelerinde işbirliğini yoğunlaştıracağını” öngörüyor.

Bu, tedarikin “sözleşme müzakereleri ve eğitimden sistemlerin entegrasyonu ve işletilmesine kadar” “tüm sürecini” kapsamayı amaçlıyor.

Ayrıca, her iki taraf da Brezilya Donanması’na dört adet ek fırkateynin teslimatı konusunda anlaştı.

Almanya, geleneksel olarak bu Güney Amerika ülkesinin en önemli silah tedarikçileri arasında yer almamıştı.

Brezilya, savunma teçhizatını şimdiye kadar genellikle Fransa, İtalya ve ABD’den temin etme eğilimindeydi. 

Fakat 2019’da TKMS, Brezilya’ya dört adet MEKO A-100 sınıfı fırkateyn teslim etmek üzere bir sözleşme imzalamayı başardı.

Gemiler, São Paulo’nun birkaç yüz kilometre güneyindeki Itajaí’de, TKMS ve Brezilyalı Embraer şirketi tarafından kurulan Águas Azuis konsorsiyumu tarafından Brezilya’da inşa edilecek.

Águas Azuis, savunma işbirliğinin daha geniş çaplı genişlemesinin bir ön göstergesi olarak dört adet ek fırkateyn inşa etmeye hazırlanıyor.