Avrupa, Trump’ın Gazze planından endişeli

Donald Trump’ın “barış anlaşması” Gazze savaşını şimdilik sona erdirmeyi başarsa bile, Avrupa liderleri anlaşma hakkındaki endişelerini özel toplantılarda dile getiriyor.

POLITICO’da yer alan habere göre Brüksel, Londra ve diğer başkentlerdeki diplomatlar, politikacılar ve yetkililer, İsrail’i ateşkes yapmaya zorlama çabalarının sonuç verdiğini kabul ederken, bu baskının devam etmesi gerektiğine inanıyorlar.

İki yıllık savaşın ardından, çoğu İsrailli rehinelerin serbest bırakılması ve nihayet “barış” umudunun doğması nedeniyle rahatlamış durumda. 

Fakat POLITICO’ya konuşan bazıları, ABD başkanının girişiminin önemli kısımlarına ilişkin şüphelerini dile getirerek, İsrail hükümetine yönelik diplomatik baskıyı azaltmak için henüz çok erken olduğunu, özellikle de kendi seçmenlerinin henüz bu konuyu geride bırakmaya hazır olmadığını belirtti.

Avrupa yetkilileri, Gazze’nin yıkımı ve 60.000’den fazla insanın ölümünün “hesap sorulmasını, adaleti ve uygun şekilde finanse edilen bir yeniden inşa planını gerektirdiğini” söylediler.

Bir AB yetkilisi, “Baskımız hâlâ önemli. Tüm baskıyı kaldırmak istiyorsak, İsrail’in sözünü tutması gerekiyor,” dedi.

Emmanuel Macron liderliğindeki Fransa, geçen ay düzenlenen özel Birleşmiş Milletler konferansında Filistin devletinin tanınması için öncülük etti ve İsrail’e saldırılarını sonlandırması ve Gazze’ye yardımın ulaşmasına izin vermesi yönündeki uluslararası çağrıları güçlendirdi.

Avrupa Komisyonu da, İsrail ile ticareti ve işbirliğini vurmayı amaçlayan bir dizi yaptırım ve ceza önerdi. Sonunda, AB’nin 27 üye ülkesi kendi aralarında tartıştı ve önlemlerin uygulanması konusunda bir anlaşmaya varamadı, fakat planlar hâlâ gündemde.

AB şu anda yaptırım tehdidini kaldırıp kaldırmamayı değerlendirirken, Avrupa ülkeleri arasındaki tartışmaların devam etmesi muhtemel.

Avrupa Komisyonu sözcüsü pazartesi günü gazetecilere verdiği demeçte, sahadaki “bağlam”daki değişikliklerin, İsrail’e uygulanan önerilerin ve önlemlerin gözden geçirilmesine yol açabileceğini kabul etti fakat bunun, ulusal hükümetlerin bakanlarının önümüzdeki hafta bir araya gelene kadar gerçekleşmeyeceğini de ekledi.

İhtiyatlı tavrını vurgulayan AB insani yardımdan sorumlu komisyon üyesi Hadja Lahbib de, pazartesi günü İsrailli rehinelerin serbest bırakılmasının “sadece ilk adım” olduğunu belirterek, “Yardımların acilen Gazze’deki Filistinlilere ulaşması ve Mısır’da yapılacak barış zirvesinin kalıcı siyasi çözümler üretmesi gerekiyor,” dedi.

AB liderleri 23 Ekim’de Brüksel’de bir araya gelecekler, fakat şu ana kadar gündemde bloğun İsrail’e yaklaşımının gözden geçirilmesinden bahsedilmiyor.

Diplomatlar, Avrupa’nın İsrail üzerindeki baskısının, özellikle Macron’un Filistin devletini tanıma çabasının bir fark yarattığına inandıklarını ve bu etkiyi terk etmek istemediklerini söylediler. Bir AB diplomatı, “Abartmak istemem ama Avrupa’nın çabalarının bu sonuca yol açan mekanizmanın bir parçası olduğunu düşünüyorum,” dedi.

Fakat birçokları için, AB’nin İsrail üzerindeki baskısını hafifletmesine izin vermenin temel testi, Filistinlilerin acil olarak ihtiyaç duydukları gıda ve malzemeleri alıp almadıkları.

Bir Avrupa hükümeti yetkilisi, “Her şey, Gazze’nin ihtiyaç duyduğu desteğin nihayet oradaki insanlara ulaşıp ulaşmayacağına bağlı. Eğer ulaşırsa, Komisyon önerisini geri çekecek,”dedi.

Yukarıda alıntılanan yetkili, İsrail’in Gazze’de yaşananlardan sorumlu tutulması gerektiğini vurguladı ve “Barış sürecinde çok önemli olan şey, adaletin sağlanması ve hesap verilebilirliğin sağlanmasıdır. 60.000 masum insanın öldürüldüğünü, Gazze’nin yıkıldığını unutmayalım,” dedi.

İngiltere’nin iktidar partisi İşçi Partisi’nden bir milletvekili, yaptırımların kaldırılmasının henüz erken olduğunu söyledi ve “İsrail’e baskı uygulanmaya devam edilmesi gerektiğine dair güçlü bir his var,” dedi.

Avrupalı yetkililer, Gazze’nin yönetimini denetleyecek olan Trump’ın önerdiği “barış kurulu”nda yer talep ederek, takip eden süreçte önemli bir rol oynamak için baskı yapıyorlar.

Trump pazartesi günü kurulun yapısı konusundaki soruları, çok sayıda başvuru olduğunu söyleyen elçisi Steve Witkoff’a yönlendirdi.

Brüksel’de bu yeni kuruma karşı bir miktar şüphecilik var. Bazı özel kaynaklar, bunun Batılı inşaat firmaları için Gazze’yi enkazdan yeniden inşa ederek para kazanma fırsatı olabileceğini öne sürüyor.

 Yeniden inşa maliyeti 50 milyar dolardan fazla olarak tahmin ediliyor. AB, Filistinlilerin en büyük bağışçısı ve fonları yeniden inşa çabaları için hayati önem taşıyacak.

Fakat yetkililer, “fatura” kadar “etki” de istiyorlar. Brüksel’deki görüşmelere katılan bir kişi, “Avrupa sadece bir ödemeci olmaktan öteye geçmelidir. Avrupa, her zaman olduğu gibi dürüst bir arabulucu rolünü oynamalıdır,” dedi.

Üst düzey bir İngiliz ise, “Bizim sorunumuz, ABD’nin bu konuyu sahiplenmek istemesi, bu durumda İngiltere nasıl bir rol oynayabilir?” diye sordu.

İkinci bir üst düzey yetkili, İngiltere’nin bölgedeki tarihi rolü nedeniyle barış sürecini destekleme konusunda özel bir sorumluluğu olduğunu düşündüğünü söyledi.