Amerika
Bolsonaro seçimi kaybedince ABD’ye kaçtı

Brezilyalı senatör Flávio Bolsonaro, ülkesinde yapılan başkanlık seçimlerinde yenilgi almasının ardından ülkeden kaçarak salı günü Miami’ye ulaştı.
O Globo gazetesinin haberine göre, Bolsonaro ABD’ye varışında kardeşi Eduardo tarafından karşılandı.
Eduardo, darbe planlamak suçundan mahkum edilen babaları eski Başkan Jair Bolsonaro’ya yardım etmesi için Başkan Donald Trump’a lobi yapmak üzere geçen yıl ABD’ye taşınmıştı ve o zamandan beri orada yaşıyordu.
Dışişleri Bakanlığı’ndan üst düzey bir yetkili salı günü erken saatlerde, ABD’nin Flávio ve ailesine vize vereceğini açıklamıştı.
Brezilya’da çok sayıda cezai soruşturma ile karşı karşıya olan Flávio Bolsonaro’nun, salı gününe kadar pasaportlarını Federal Polise teslim etmesi emredilmişti fakat durumdan haberdar bir polis yetkilisine göre bunu yerine getirmedi.
Bolsonaro ailesinin uzun süredir siyasi zulümle suçladığı Yüksek Mahkeme Yargıcı Alexandre de Moraes, senatörün kaçma riski olduğu endişesiyle belgeleri teslim etmesini talep etmişti.
Bolsonaro’nun pazar günkü ikinci tur seçimlerinde Luiz Inácio Lula da Silva’ya karşı yenilgisi, Brezilya’da bir siyasi hanedanlık kurmayı hedefleyen aileye büyük bir darbe vurdu.
Senatör, 2022 seçimlerindeki yenilgisinin ardından darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırılan babası Jair Bolsonaro’nun serbest bırakılmasını kampanyasının ana teması haline getirmişti.
Trump, çarşamba günü erken saatlerde Teksas’taki seçim kampanyası gezisinden döndükten sonra gazetecilere, Bolsonaro’nun ABD’ye gelmesini onaylayacağını fakat onun Arjantin’de olduğunu sandığını söyledi.
Salı öğleden sonra Teksas’ta konuşan Trump, Bolsonaro’dan bahsetmekten kaçındı fakat Brezilya seçimlerinde hile yapıldığına dair asılsız iddialarını yineledi.
Demokratları “seçimlerin en büyük hilecileri” olarak eleştirdikten sonra, “Brezilya da bu konuda oldukça iyi iş çıkarıyor” diye ekledi.
ABD lideri uzun süredir Bolsonaro ailesinin müttefiki ve geçen yıl, Jair Bolsonaro’nun darbe davasından kurtulmasına yardımcı olmak amacıyla Brezilya mallarına gümrük vergisi uygulamış ama bu girişim başarısızlıkla sonuçlanmıştı.
Trump yönetimi, Bolsonaro’nun başkan adaylığını resmi olarak desteklemedi. Fakat New York Times’a göre Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun yönetimindeki Dışişleri Bakanlığı, seçimler öncesinde Bolsonaro’nun Brezilya’daki konumunu güçlendirmek için perde arkasında çalışmalar yürütmüştü.
Infobae’nin bildirdiği üzere Flávio Bolsonaro’nun Arjantin’e geçtiği ve oradan ABD’ye seyahat etmeyi planladığı ortaya çıktıktan sonra, salı sabahı ne polisin ne de müttefiklerinin Flávio Bolsonaro’nun nerede olduğu hakkında bir bilgisi yoktu.
Brezilya polisinin Bolsonaro’nun Brezilya’dan ayrıldığına dair resmi bir kaydı bulunmuyor ve Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei’nin basın sözcüsü, Flávio Bolsonaro’nun ülkeye giriş yaptığını yalanladı.
Birçok Bolsonaro müttefiki Bloomberg’e, onunla iletişime geçmeye çalıştıklarını ama yanıt alamadıklarını söyledi.
Lula, 81. doğum gününü kutlamak için düzenlenen bir etkinlikte, “Brezilya’yı terk etmek utanç verici bir davranış,” dedi.
Bolsonaro, kara para aklama iddialarıyla ilgili en az iki federal soruşturma ile karşı karşıya. bunlardan biri, Brezilya’nın tarihindeki en büyük banka dolandırıcılığı davasına karışan eski Banco Master SA sahibi ile bağlantılarından kaynaklanıyor.
Baba Jair Bolsonaro da seçim yenilgisinin ardından ABD’ye gitmişti. Aylar sonra geri döndü ve seçim öncesinde Brezilya’nın elektronik oylama sistemi hakkında asılsız iddialar yaydığı gerekçesiyle sekiz yıl boyunca kamu görevinden men edildi, ardından darbe planlamak suçundan mahkum edildi.
Flávio Bolsonaro, Pazartesi günü sonuçların iptalini talep etme planlarından vazgeçti ve Yargıtay’ın Brezilya’yı terk etmesini yasakladığını söylediği bir sosyal medya videosu yayınladı.
Öte yandan konuya yakın ve özel görüşmeler hakkında konuşurken kimliklerinin açıklanmamasını isteyen kaynaklara göre, Moraes’in kararı Lula hükümetindeki yetkililerin yanı sıra Yüksek Mahkeme’nin bazı üyelerini de rahatsız etti.
Bu kaynaklara göre, Lula yönetimi, ülkeyi sakinleştirme çabalarına odaklanmak ve solcu lider ile Bolsonaro ailesinden bir üye arasındaki arka arkaya yapılan seçim mücadeleleri sırasında patlak veren kutuplaşmayı geride bırakmak istiyordu.
Yönetim, Jair Bolsonaro’nun davasına başkanlık eden ve uzun süredir Brezilya sağından sansür suçlamalarıyla karşı karşıya kalan tartışmalı yargıç Moraes’in bu hamlesini, söz konusu hedeflere aykırı olarak değerlendirdi.
Salı günü erken saatlerde, Yüksek Mahkeme Yargıcı Flávio Dino, federal yetkililere, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile bağlantılı bir grup da dahil olmak üzere, Bolsonaro’nun başkanlık kampanyasına yönelik olası yasadışı yabancı finansman konusunda soruşturma açılması talimatını verdi.
Yargıç, bu talimatın yasadışı yabancı finansman gerçekleştiğini kanıtlamadığını vurguladı ama Brezilya’daki başkanlık yarışı sırasında yöneltilen iddiaların soruşturulmasını gerektirdiğini belirtti.
Arjantin hükümet sözcüsü Adrian Ravier, salı günü düzenlediği basın toplantısında Bolsonaro’nun Arjantin’e sığınma talebinde bulunmadığını söyledi.
Amerika
Jensen Huang’ın düşüşü, Anthropic ve OpenAI’a yaradı

Jensen Huang’ın Nvidia’dan istifası, “açık” yapay zeka modelleri geliştiren şirketlerin üzerine bir gölge düşürdü ve güç dengesini Anthropic ve OpenAI gibi “kapalı” öncü laboratuvarlara doğru kaydırdı.
Financial Times’ta (FT) yer alan habere göre ABD’li çip devinin eski CEO’su, Nvidia’nın kaynaklarını geniş bir yapay zeka ekosistemi oluşturmaya yöneltmişti.
Bu kapsamda, kullanıcıların kendi donanımlarında özelleştirip çalıştırabilecekleri açık kaynaklı ve açık ağırlıklı modellerin geliştirilmesinde yer alan girişimlere yatırım yapmış ve bu tür girişimleri satın almıştı.
Huang, bu modellerin yaygınlaşmasının güçlü bir savunucusuydu. ABD’de alternatiflerin geliştirilmesini desteklerken, Çin yapımı açık modellerin kullanımını kısıtlamaya yönelik Washington’un adımlarına karşı lobi faaliyetleri yürütmüştü.
Huang, bu yaz, X platformundaki ilk mesajında, “Yapay zeka alanındaki liderliğimiz, tek bir öncü yapay zeka modeliyle değil, ABD’nin her sektöre yayılan güçlü ve açık bir ekosistem kurup kurmayacağıyla değerlendirilecek,” diye yazmıştı.
Nvidia’dan utanç verici bir şekilde ayrılması, açık model sektörünü ABD’deki en sesli ve etkili destekçisinden mahrum bıraktı.
Nvidia ile birlikte yapay zeka girişimlerine yatırım yapmış bir risk sermayedarı şunları söyledi:
“Bence Jensen iktisadi açıdan en çok kazanç sağlayacak kişiydi ve model katmanında çeşitliliğe kişisel olarak bağlıydı. O olmadan ve yatırım konusunda daha cimri bir Nvidia ile, model sağlayıcılarının çok daha yoğunlaştığı bir dünyada kalabiliriz.”
Nvidia’nın yeni bir lider altında hızlı anlaşma yapma temposunu sürdürüp sürdürmeyeceği belirsiz.
Şirketin şu anda görüşülmekte olan dört girişim anlaşmasına katılması veya bu anlaşmalara öncülük etmesi bekleniyordu: Thinking Machines Lab ve Groq’a yatırımlar, Reflection AI ile olası bir ortaklık ve açık model deposu Hugging Face’in 12,9 milyar dolarlık satın alınması.
Elon Musk, cumartesi günü X’te paylaştığı bir gönderide, “Jensen, Nvidia’da tedarik zincirini ustaca yönetti ama bu anlaşmaların çoğu Jensen ile yapılan bir el sıkışma idi, yazılı bir sözleşme değildi. Jensen olmadan, bu kritik anlaşmalardan en azından bir kısmı kaybedilecek,” dedi.
Huang, bu yatırımları ABD’nin bu teknolojideki hakimiyetini pekiştirmenin bir yolu olarak nitelendirdi.
Diğerleri ise daha doğrudan ticari nedenlere işaret ediyor: Bu anlaşmalar, Nvidia’nın müşteri listesini genişletmeye ve OpenAI ile Anthropic’e karşı bir kalkan oluşturmaya yardımcı oldu.
Silikon Vadisi’nin önde gelen bir yapay zeka şirketinde görev yapan üst düzey bir isim, “Bir bakıma [Huang’ın Nvidia’dan ayrılması] sektör için kötü ama bir bakıma da Jensen öncü laboratuvarların düşmanı; çünkü modellerin bir meta haline gelmesini istiyor ki değer zincirindeki en üst konumu elinde tutabilsin,” dedi.
Huang, on yıl önce Nvidia’nın ilk “yapay zeka süper bilgisayarını” OpenAI’a teslim ederek, bu yeni kurulan startup’ı nihayetinde ChatGPT’ye uzanan bir yola soktu.
O dönemde laboratuvarın liderleri arasında Musk, Sam Altman ve Dario Amodei yer alıyordu.
Huang’ın bu üçlüyle kurduğu ilişkiler, yapay zeka patlamasının temelini oluşturdu ve OpenAI’ın yanı sıra Musk ve Amodei tarafından kurulan SpaceX ve Anthropic şirketlerinin yükselişine de katkıda bulundu.
Nvidia, bu yılın başlarında OpenAI’a 30 milyar dolar yatırım yaptı ve laboratuvarın amiral gemisi niteliğindeki veri merkezini desteklemek için 100 milyar dolardan fazla kaynak taahhüt etti.
Fakat bazı sürtüşmeler de yaşandı: Öncü laboratuvar kurucuları, Nvidia’ya olan bağımlılıklarından rahatsızlık duyuyor ve alternatif ortaklıklar kurarak ve kendi çiplerine yatırım yaparak bu bağımlılığı azaltmaya çalışıyorlar.
Bir yapay zeka laboratuvarındaki üst düzey yetkili şunları söyledi:
“İşte bu yüzden her laboratuvar ve öncü şirketin kendi çip programına yatırım yaptığını görüyorsunuz: bunun nedeni Nvidia’nın kâr marjları. Jensen’ın görevden alınmasının, hesaplama gücünü öncü laboratuvarların ve hiper ölçekli şirketlerin elinde daha fazla yoğunlaştıracağını beklemek mantıklı. Bu, laboratuvarlar için iyi bir durum.”
OpenAI, kendi özel çipi Jalapeño’yu geliştirmek için Broadcom ile işbirliği yaptı. OpenAI’ın finans direktörü Sarah Friar, şirketin “tek iş parçacıklı” olmaması veya tek bir çip tedarikçisine bağımlı kalmaması gerektiğini sık sık dile getirmiştir.
Anthropic, Google ve Amazon’dan çiplerine erişim şeklinde erken destek aldıktan sonra, rakibinden daha uzun süredir yapay zeka altyapı tedarikçilerini çeşitlendirmişti.
Fakat halka arzıyla birlikte Nvidia’dan 10 milyar dolarlık yatırım alma planlarını açıklasa da, Anthropic yöneticileri roadshow’larında, normalde aylar süren bir süreç olan rakip AMD çiplerine birkaç gün içinde geçiş yapabilme özelliğini öne çıkardılar.
Geçen ay düzenlenen bir etkinlikte Huang, Nvidia’nın yapay zeka ajanları için geliştirdiği açık kaynaklı güvenlik platformu OpenShell’i överek, bu iki öncü laboratuvarın gizlilik politikasına sert bir eleştiri yöneltti:
“Şeffaf olmayan bir kutunun içinde, şeffaf olmayan bir şirkete kilitlenmiş, şeffaf olmayan bir ajan sistemine nasıl sahip olabilirsiniz? Bu durumun sürdürülebilir olmadığı açık.”
Kısa vadede, bu laboratuvarlar Nvidia’daki krizden pratik bir fayda da elde edebilir.
Önümüzdeki hafta, Anthropic tüm zamanların en büyük halka arzlarından birini gerçekleştirecek ve toplamda yaklaşık 100 milyar dolar toplamayı hedeflerken, OpenAI ise 20 milyar dolarlık fon toplama sürecinin son aşamalarında.
Sektör kaynaklarına göre, çip üreticisinden çekilen yatırımcılar sermayelerini bu laboratuvarlara kaydırabilir.
Bir kaynak, “Açık kaynaklı modellerin ortadan kalkacağını sanmıyorum… fakat en büyük finansal destekçileri ve savunucuları olan Jensen’ı kaybetmeleri ilerlemelerini yavaşlatacak ve bunun Anthropic’in halka arzına zarar vermeyeceğini düşünüyorum,” dedi.
Huang, Çin’den gelenler de dahil olmak üzere daha düşük maliyetli rakipleri savunması nedeniyle öncü laboratuvarlarla da çatışmaya girmişti.
Anthropic’ten Amodei, Huang’ın Çin pazarına daha geniş erişim hakkı verilmesi için Trump yönetimine lobi yapmasına rağmen, Çin’in Nvidia çiplerine erişimine daha sıkı sınırlamalar getirilmesini savunan Silikon Vadisi’nin en güçlü destekçilerinden biri olageldi.
Bu yılın başlarında Amodei, Çin’e çip ihraç etmenin “Kuzey Kore’ye nükleer silah satmaya biraz benzediğini” söylemişti.
Biden ve Trump yönetimlerinin en güçlü çiplerine ihracat kısıtlamaları getirmesiyle Nvidia, Çin’e yönelik satışlarda milyarlarca dolarlık kayıp yaşadı.
Bununla birlikte analistler, şirketin açık yapay zeka sistemlerini destekleme konusundaki daha geniş stratejisinin bir parçası olarak Çinli yapay zeka şirketleriyle işbirliği yaptığını belirtiyor.
Nvidia içindeki ve çevresindeki bazı kişiler, Huang’ın ayrılmasına rağmen açık sistemlere verilen desteğin devam edeceği konusunda ısrarcı.
Nvidia’nın Eylül ayında satın almayı kabul ettiği açık kaynaklı yapay zeka platformu Hugging Face’in kurucu ortağı Thomas Wolf, “Açık modellerin tek bir savunucusu olsaydı, bu hafta her şey sona ermiş olurdu. Bu modellerin, Nvidia içindekiler de dahil olmak üzere milyonlarca geliştiricisi var,” dedi.
Amerika
Guadalajara kartelinin kurucusu Félix Gallardo 80 yaşında öldü

ABD’li ajan Enrique Camarena’nın öldürülmesi suçundan hüküm giyen Guadalajara kartelinin kurucularından Miguel Ángel Félix Gallardo 80 yaşında öldü. 37 yıldır cezaevinde tutulan Gallardo’nun çoklu organ yetmezliği nedeniyle Guadalajara’daki bir hastanede öldüğü açıklandı.
Meksika’da Guadalajara kartelinin kurucularından 80 yaşındaki Miguel Ángel Félix Gallardo öldü.
ABD’li uyuşturucuyla mücadele ajanı Enrique Camarena’nın öldürülmesi suçundan hüküm giyen Gallardo 37 yıldır cezaevinde tutuluyordu.
Gallardo 15 Kasım’da yerel saatle 14.00 sularında (Türkiye saatiyle 23.00) Guadalajara’daki özel Country 2000 hastanesinde öldü.
Sağlık durumu kötüleşen Gallardo 13 Kasım’da Puente Grande cezaevi kompleksinden acil olarak bu hastaneye kaldırılmıştı.
Jalisco makamları ölüm nedenini çoklu organ yetmezliği olarak açıkladı.
Mahkeme 2022 yılında sağlık gerekçesiyle Gallardo’nun cezasını evde çekmesine izin vermişti.
Ancak savcılığın itirazı üzerine bu nakil işlemi gerçekleşmedi.
“Patronların patronu”na giden yol
“Patronların patronu” olarak anılmaya başlamadan önce polis teşkilatında görev yapan Gallardo, Sinaloa valisinin korumalığını da üstlenmişti.
Gallardo, Rafael Caro Quintero ve Ernesto Fonseca Carrillo ile birlikte Meksika’nın ilk büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütlerinden birini kurdu.
Örgüt yöneticileri, Pablo Escobar’ın Medellín karteli dahil Kolombiyalı tedarikçilerle bağlantı kurdu.
Reuters haber ajansının aktardığına göre Meksika üzerinden ABD’ye büyük partiler halinde kokain sevk edilirken, kamu görevlilerine verilen rüşvetler kartelin sevkiyat ağını genişletmesini sağladı.
ABD ile diplomatik kriz
ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi (DEA) ajanı Enrique “Kiki” Camarena, Guadalajara’daki uyuşturucu kaçakçılarının faaliyetlerini soruşturuyordu.
Camarena 7 Şubat 1985’te eşiyle öğle yemeğine gitmek üzere ofisinden ayrıldığı sırada kaçırıldı.
İşkence gördükten sonra öldürülen Camarena’nın cesedi 5 Mart’ta bulundu.
Aynı dosyada adı geçen Meksikalı pilot Alfredo Zavala Avelar da kaçırılarak öldürüldü.
Washington yönetiminin faillerin tutuklanmasını talep etmesi ve ajanın öldürülmesi iki ülke arasında diplomatik krize yol açtı.
Cezaevi yılları
Nisan 1989’da yakalanan Gallardo, ilk davada uyuşturucu kaçakçılığı, yasa dışı silah bulundurma ve rüşvet suçlarından 40 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Mahkeme 2017 yılında Camarena ve Zavala cinayetlerinden dolayı Gallardo’ya 37 yıl hapis cezası daha verdi.
El País gazetesinin haberine göre Gallardo’nun bu cezaları art arda çekmesi gerekiyordu.
Gallardo 2021 yılında cezaevinden Telemundo televizyonuna verdiği röportajda ajanın öldürülmesiyle ilgisi olduğu iddiasını reddetti.
Camarena hakkında konuşan Gallardo, “Onu hiç tanımadım” dedi.
O dönemde Netflix’te yayımlanan “Narcos: Mexico” dizisinde Gallardo’yu oyuncu Diego Luna canlandırmıştı.
Yöneticilerinin tutuklanmasının ardından Guadalajara karteli dağıldı.
Kartelin güzergahları ve bölgeleri için mücadele eden gruplardan Sinaloa, Tijuana ve Ciudad Juárez kartelleri doğdu.
Bu mücadelenin halkalarından biri Eylül 1992’de dokuz kişinin öldürülmesi oldu.
Gazeteci Ioan Grillo’nun aktardığına göre Gallardo’nun avukatı Federico Alejandro Livas Vera ve meslektaşları, arama yapılacağı bilgisini alınca uyuşturucu baronunun Meksiko’daki annesinin evine gitti.
Kendilerini federal polis olarak tanıtan silahlı kişiler bu grubu kaçırdı.
Aralarında Gallardo’nun akrabalarının da bulunduğu avukat ve diğer kurbanların cesetleri Guerrero eyaletindeki Iguala yakınlarında bulundu.
Savcılık 2023 yılında bu davayla ilgili olarak Sinaloa kartelinin kurucularından Héctor Palma Salazar’ı yargı önüne çıkarmaya çalıştı.
Mahkeme ise dava zaman aşımı süresinin dolduğuna hükmetti.
Dava ABD yargısında sürüyor
Camarena davası aradan geçen kırk yıla rağmen ABD mahkemelerinde görülmeye devam ediyor.
Meksika Şubat 2025’te Caro Quintero’yu ajanın kaçırılması, işkence görmesi ve öldürülmesiyle bağlantılı suçlamalarla yargılanmak üzere ABD’ye teslim etti.
EFE haber ajansının aktardığına göre Caro Quintero’nun Brooklyn federal mahkemesindeki bir sonraki duruşması 20 Kasım’da yapılacak ve yargılamanın başlangıcı için Mart 2027 tarihi öngörülüyor.
Amerika
Bir rehine masalı ve barış tüccarları: Haiti’de neler oluyor?

18 Ekim günü Port-au-Prince’in kenar mahallesi Croix-des-Bouquets’deki Santo semtinde zırhlı bir araç durduruldu. Resmi ve ana akım anlatıya göre araçtaki dört kişi, yerel pazardan alışveriş yapıp üslerine dönen Salvadorlu havacılık teknisyenleri ve pilotlarıydı. Önce silahlarla tarandılar, ardından araç patlayıcılarla vurulup alev aldı. Salvador ordusu, dört personelin yanan araçtan çıkmayı başardığını ama hemen sonra izlerinin kaybolduğunu duyurdu. Ön cephe muharibi değillerdi; Birleşmiş Milletler destekli Çete Bastırma Gücü (GSF) bünyesinde yalnızca havacılık desteği ve tıbbi tahliye işlerine bakıyorlardı.
İlk bakışta hikâye, uzak bir Orta Amerika ülkesinin kendi yurttaşlarını kurtarmak için giriştiği cüretkâr bir sınır ötesi operasyondan ibaret görünüyordu. El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele, 21 Ekim’de adamlarının sağ salim iadesini talep ederek askeri harekâtı ilan etti ve çete liderlerini kendi ülkesinde uyguladığı, kendi tabiriyle “ezici güçle” tehdit etti. İlk etapta yaklaşık iki yüz özel kuvvet askeri adaya indirildi; nakliye uçaklarından birini de ABD Dışişleri Bakanlığı’nın ricasıyla bizzat Pentagon tahsis etmişti. Fakat günler ilerledikçe bu “kurtarma” görevinin çapı tuhaf bir hızla şişti. Kiralık kargo uçaklarıyla adaya binin üzerinde asker sevk edildiği haberlerinin ardından, Ekim sonuna gelindiğinde Haiti topraklarındaki Salvador birliği iki bin kişiyi buldu, kısa süre sonra ise iki bin beş yüz civarına tırmandı. Dört teknisyeni aramak için binlerce kilometre öteden iki buçuk tugaylık bir güç yığmak, sıradan bir rehine pazarlığının sınırlarını fazlasıyla aşıyordu.
Her kafadan farklı bir ses çıktı. Salvador ordusu kayıpların akıbetinin meçhul olduğunu açıklarken, ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, Güvenlik Konseyi’nde bu kişilerin saldırıdan sağ kurtulduklarını ve çetelerin kontrolündeki bölgede tutulduklarını ileri sürüyordu. Haiti’den bildirenlerse bambaşka bir tablo çiziyordu: Bukele’nin “masum teknisyenler” diye sunduğu şahıslar zaten ABD kurgusu yasadışı bir askeri aygıtın parçası olan paralı askerlerdi ve “dört ya da beş Salvadorlu paralı askerin sözde kaçırılıp öldürülmesi”, Haiti’ye yönelik yeni bir yabancı müdahale dalgasının meşruiyet aracına dönüştürülmüştü.
Burada 1976 yılının meşhur Entebbe baskınıyla kurulan kıyaslama, tam da aradaki uçurumu gösterdiği ölçüde öğretici. Yarım yüzyıl önce İsrail, Uganda’da kaçırılan yüz beş yolcuyu kurtarmak için yüz kadar komandosunu göndermiş, dönemin Uganda lideri İdi Amin’in militanlara arka çıkması üzerine Uganda ordusuyla da çatışmış ve tek kaybını (Binyamin Netanyahu’nun ağabeyi Yonatan’ı) vererek rehineleri alıp dönmüştü. O gün dünya başkentleri, Entebbe baskınını egemen bir devletin toprak bütünlüğüne yönelik açık bir saldırganlık diye kınamıştı. Haiti’ye iki bin beş yüz Salvador askerinin inmesi ise bırakın uluslararası bir skandala yol açmayı, adeta alkışlarla karşılandı. BM Güvenlik Konseyi acil toplanıp rehin almayı kınadı; Mike Waltz Washington’ın kurtarma operasyonuna tam destek vereceğini müjdeledi; uluslararası hukuk kurallarını dilinden düşürmeyen Batılı başkentlerden tek bir itiraz sesi yükselmedi.
Zira Haiti’de itiraz edecek bir devlet bırakılmamıştı. Ülkenin seçilmemiş fiili Başbakanı Alix Didier Fils-Aimé, Salvador askerlerinin gelişini bir işgal olarak değil, ulusal bir lütuf olarak selamladı ve kurtarma operasyonunu uluslararası güçlerle koordine etmek üzere derhal masaya oturdu.
Bu “kurtarma” seferberliğinin askeri bilançosu ise 10 Kasım’da Bukele’nin paylaştığı görüntülerle sahneye kondu. Aslında iki gün önce, 8 Kasım Pazar günü düzenlenen bir helikopter operasyonunda, 2021 yılında on altı Amerikalı ve bir Kanadalıyı kaçırmasıyla uluslararası manşetlere taşınan, silah kaçakçılığı ve haraçla nam salmış 400 Mawozo çetesinin karargâhı ve lideri Wilson Joseph’in (diğer adıyla Lamno Sound Joe) mülkü bombalandı. Bukele’nin yayınladığı videoda helikopterler bir yerleşkenin üzerinde dönerek ateş açıyor, yükselen dumanların arasından insanlar kaçışıyordu. Uluslararası medya yaklaşık yirmi kişinin ölmüş olabileceğini yazsa da bu sayı resmi olarak doğrulanmadı. Çete lideri Wilson Joseph operasyondan sağ salim kurtulmuştu, çünkü o sırada zaten binada değildi. Daha vahimi, dört Salvadorlu teknisyenin nerede olduğu ve yaşayıp yaşamadığı hâlâ bilinmiyordu.
Yani askeri açıdan bakıldığında ortada ne kurtarılmış rehineler ne de yakalanmış bir çete lideri vardı. Ama siyasi zafer çoktan ilan edilmişti. 10 Kasım günü Başbakan Alix Didier Fils-Aimé kürsüye çıkıp Salvador birliklerine teşekkür etti, Bukele’ye övgüler yağdırdı ve Haiti, El Salvador ve GSF’nin aynı kararlılıkla aynı mücadelede birleştiğini, işbirliğinin süreceğini ve çetelere artık rahat yüzü gösterilmeyeceğini ilan etti.
Tam da bu zafer şöleninin ortasında cevapsız kalan üç soru, asıl gerçeği ele veriyor. Birincisi: Haiti’ye yığılan o iki bin beş yüz Salvador askerinin yalnızca küçük bir bölümü BM onaylı GSF bünyesinde yer alıyor; ezici çoğunluğu GSF’nin doğrudan emir-komuta zinciri dışında hareket ediyor. Angajman kuralları, görev süresi, ateş açma yetkisi ve sivil kayıpların hukuki sorumluluğu kamuya açıklanmış değil. Dost ateşi ihtimalinden yargısız infazlara kadar her şey karanlıkta yürüyor. İkincisi: Bir karargâhı helikopterle havaya uçurmak, yerel ağlara gömülü bir silahlı yapıyı dağıtmıyor; aksine misilleme ve sivil kıyımı riskini büyütüyor. Üçüncüsü ve en can alıcısı: Medyaya sızan bilgiler, 8 Kasım baskınını aslında Salvador’un değil, “Salvador desteğiyle hareket eden Haiti polis görev gücünün” yürüttüğünü aktarıyor. İşlevsiz olduğu her fırsatta tekrarlanan Haiti polisinin içinden o “görev gücü” bir anda nasıl çıkıverdi?
Taşeron infazlar: GSF, Vectus Global ve dron savaşı
8 Kasım operasyonunu yürüten o meşum “görev gücü”nün kimlerden oluştuğunu kurcaladığımızda, Bukele’nin kurtarma masalının altından tanıdık bir başka isim çıkıyor: Erik Prince. Eski adı Blackwater olan ve Irak’tan Afganistan’daki cürümleriyle meşhur paralı asker imparatorluğunun kurucusu Prince, yeni şirketi Vectus Global aracılığıyla bir yıldan uzun süredir zaten Haiti’de.
Vectus Global’in yüzlerce paralı askeri, Haiti Ulusal Polisi ile omuz omuza çalışan söz konusu “Görev Gücü”nü doğrudan oluşturuyor ve sahada GSF ile tam bir eşgüdüm içinde hareket ediyor. Üstelik işin ironisi şu ki, Prince’in maaşlı katillerinin önemli bir kısmı da zaten El Salvador’dan devşirilmiş durumda. Başka bir deyişle Bukele’nin kargo uçaklarıyla adaya indirdiği resmi üniformalı Salvador askerleri, çoktan Erik Prince’in bordrosuna yazılmış hemşehrileriyle aynı gökyüzünün altında, aynı savaş makinesinin dişlilerine eklemleniyor.
Bu ortaklığın uzmanlık alanı ise karadaki çatışmalardan ziyade İHA (drone) savaşı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) Mart 2026 tarihli raporu, bu sessiz kıyımın boyutlarını belgelerle ortaya koydu. Rapora göre, 1 Mart 2025 ile 21 Ocak 2026 arasındaki yaklaşık on buçuk aylık dönemde, Haiti güvenlik güçleri ve onlarla çalışan özel yüklenicilerin gerçekleştirdiği yüz kırk bir ayrı patlayıcılı drone saldırısında en az 1243 kişi öldü, 738 kişi yaralandı. HRW gibi hiç de radikal sayılmayacak bir kurum bile, bu rakamların suçluları değil yalnızca ölüleri saydığını belirtmek zorunda kaldı ve en az altmış cesedin, aralarında çok sayıda çocuğun da bulunduğu sivillere ait olduğunu doğruladı. Haiti’deki yerel tanıklıklar ise gerçek sivil kaybının bu resmi bilançonun çok üzerinde olduğunu anlatıyor: Sokakta vurulan her gencin cesedine kolaylıkla “çete üyesi” etiketi yapıştırılıyor; BM raporları ise Prince’in paralı askerlerinin dronlarıyla katledilen bu insanları istatistiklere “çete şiddeti kurbanları” diye geçiriyor.
Yabancı bir devletin ordusunun ve Amerikalı bir paralı asker şirketinin başka bir ülkede bu kadar rahat ölüm dağıtabilmesi, tesadüf eseri oluşmuş bir hukuk boşluğunun sonucu değil. Bu boşluk bizzat BM çatısı altında kurumsallaştırıldı.
Salvador askerlerinin resmi şemsiyesi olan Çete Bastırma Gücü (GSF), 2023-2025 yılları arasında Kenya’nın yürüttüğü ve ABD’nin tasarladığı Çokuluslu Güvenlik Desteği (MSS) misyonunun yerini almak üzere kuruldu. ABD ve onun yeni-sömürgeci uşağı Panama tarafından BM’ye sunulan GSF, kâğıt üzerinde beş bin beş yüz kişilik bir kuvvet olarak planlansa da fiilen Bahamalar, Bangladeş, Belize, El Salvador, Guatemala, Jamaika ve Sri Lanka’dan gelen yaklaşık iki bin askerle (ki bunun da bir bölümü destek personeli) ayakta duruyor. Kritik ayrıntı şu: GSF, BM Şartı’nın 7. maddesi (“Chapter 7”) kapsamında konuşlandırıldığı için halka karşı sınırsız ölümcül güç kullanma yetkisine sahip; fakat resmi bir BM barış gücü misyonu sayılmıyor. Haiti hükümetinden ve polisinden “bağımsız” çalışmasıyla övünülen bu kuvvet, hiçbir yerel mahkemeye ya da yasaya tabi değil. Çete üyesi olduğuna kanaat getirdiği herkesi “etkisiz hale getirme” yetkisiyle donatılmış, hukuk dışı bir müdahale aygıtı işlevi görüyor.
Haiti devleti ne oldu da kendi topraklarında yabancı paralı askerlere infaz ruhsatı dağıtan bir hayalete dönüştü? Çöküşü genelde Temmuz 2021’de başlatıyorlar. O yıl ABD’nin iktidara yerleştirdiği Devlet Başkanı Jovenel Moïse kendi konutunda öldürüldü; seçim yapılamadığı için başbakanlık koltuğuna Ariel Henry oturdu. Ardından Viv Ansanm (“Birlikte Yaşıyoruz”) koalisyonu altında birleşen çeteler sahneye ağırlığını koydu. 2024 yılında silahlı gruplar başkentin ve devlet kurumlarının büyük bölümünü ele geçirip hapishanelerin kapılarını açınca, o sırada yurtdışı gezisinde bulunan Henry ülkeye geri dönemedi ve istifa etmek zorunda kaldı. Onun ardından iki yıl boyunca farklı siyasi grupları temsil ettiği söylenen bir Geçiş Başkanlık Konseyi kuruldu, fakat bu konseyin de dağılmasıyla bütün fiili yetki Başbakan Alix Didier Fils-Aimé’nin elinde toplandı.
Bugün geldiğimiz noktada Haiti’de seçilmiş bir başkan ve toplanmış bir meclis yok. Yüksek temyiz mahkemesi daha geçen ay yeniden çalışmaya başlayabildi. Ordu ve polis kağıt üzerinde var ama fiilen işlevsiz. Başkent Port-au-Prince’in neredeyse tamamını ve ülke bölgelerinin yarısını, yolları ve limanları Viv Ansanm ve benzeri çeteler kontrol ediyor; sivillerden zorla vergi topluyor.
Ancak 2021 suikastı bu yıkımın başlangıcı değil, uzun bir tasfiye sürecinin son perdesi. Haiti devletinin omurgası, 1986’da kanlı Duvalier diktatörlüğünün devrilmesinin ardından halkın kazandığı demokratik mevzileri yok etmeye yönelen darbelerle kırıldı. Ülkenin halk oyuyla seçilen ilk başkanı Jean-Bertrand Aristide, 1991’de bir darbeyle devrildi; ikinci başkanlık döneminde ise 2004 yılında ABD, Fransa ve Kanada’nın ortak darbesiyle yerinden edildi. O darbeyi tahkim etmek üzere 2004’ten 2017’ye kadar ülkeyi işgal altında tutan BM misyonu MINUSTAH, on üç yıl boyunca Haiti halkına terör estirdi ve devletin kalan bütün kurumsal yapılarını paramparça etti. Bugün GSF ve Erik Prince’in Vectus Global’i, işte o 2004-2017 işgalinin bıraktığı enkazın üzerinde, ABD’nin uzun zamandır özlemini çektiği o eski sömürgeci kontrolü yeni nesil taşeronlarla ve dronlarla yeniden kuruyor.
Barış tüccarları: Reagan’dan OAS’a ve Bukele’ye
Haiti’deki manzaraya dışarıdan bakan bir okur, bir avuç barbar çetenin zavallı bir ada devletini rehin aldığına, uluslararası toplumun ve Bukele gibi “kararlı” liderlerin de çaresiz kalıp imdada yetiştiğine kolayca inanabilir. Fakat 1492’de Kristof Kolomb karaya çıktığından beri bu coğrafyada değişmeyen bir şablon işliyor: Avrupalılar da yerli halkların karşısına önce barış mesajıyla çıkıp sonra onları köleleştirmiş ve topraklarına el koymuştu. Sömürgecileri silahlı bir halk devrimiyle kovarak kurulan Haiti Cumhuriyeti, bugün yine “iyi Samiriyeli” kılığında gelenlerin, “istikrar” ve “medeniyet” nutukları atanların eliyle boğuluyor.
Bu kirli mekanizmanın bugün hangi siyasi hedefe koşulduğunu anlamak için Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) Genel Sekreteri Albert Ramdin’in sözlerine bakmak yeterli. Donald Trump yönetiminin nüfuzu altında hareket eden OAS’ın başındaki Ramdin, 11 Eylül’de düzenlediği basın toplantısında Haiti’de yapılacak olası seçimler için şimdiden vize dağıtmaya koyuldu: “İster başkanlık, ister yerel, ister yasama düzeyinde olsun, tutumum çok açık: Suç örgütleriyle bağlantısı olan hiç kimsenin seçimlere katılmasına izin verilmemeli.”
Ramdin hemen ardından bunun denetiminin sözde Haiti makamlarına ait olduğunu eklese de, kimin siyaset yapıp kimin yapamayacağına Washington adına karar verdiği açıktı. Üstelik sözlerinin devamı tam bir provokasyon mühendisliği örneğiydi: “Bu bilinen bir gerçek. Kimin, nerede, hangilerinin olduğunu söyleyecek konumda değilim. Ancak bunun bir endişe kaynağı olduğu ortada.” Ardından ise zehri siyaset zümresinin içine bırakıyordu: “Ancak bu noktada açık olayım. Doğrudan konuşuyorum ve tüm siyasetçilerden söz etmiyorum. Dolayısıyla bunun ne tüm siyasi adaylarla ne de siyaset zümresinin bütünüyle ilgili olduğunu özellikle belirtmek gerekiyor.”
Buradaki sinsi hesabı görmemek imkânsız. Neoliberal yıkımın beraberinde, çetelerle şu veya bu biçimde temas kurmamış tek bir kurum ya da parti bırakılmamış durumda; zaten en büyük temas hattı da bizzat ABD’nin elinde. Ramdin isim vermeden “bazıları temiz, bazıları kirli” diyerek, zaten paramparça olmuş bir toplumda güvensizlik ve iç savaş tohumları ekiyor.
Nayib Bukele’nin bu sahneye çıkışı da tam bu noktada anlam kazanıyor. El Salvador’un sağcı, Hıristiyan Siyonist lideri, kendi ülkesinde cinayet oranlarını düşürmek uğruna yargı güvencelerini askıya alıp keyfi tutuklama ve kötü muameleyi kurumsallaştırdığı güvenlik rejimini şimdi dış politikaya ihraç ediyor.
Fakat Haiti, El Salvador değil. Burada silahlı gruplar tabana kök salmış durumda ve karşılarında bu çeteleri ezip yerine koyabilecek işleyen bir devlet mekanizması, mahkeme ya da iktisadi zemin yok. İki bin beş yüz Salvador askeri, Erik Prince’in paralı katilleri ve tepede dolaşan patlayıcılı dronlar sivil halkı terörize edebilir, yıkımları artırabilir ama kalıcı bir düzen kuramaz. Askeri macera uzayıp sivil katliamlar büyüdükçe ve sahadaki diğer uluslararası kuvvetlerle sürtüşmeler baş gösterdikçe, Bukele’nin bugün Başbakan Alix Didier Fils-Aimé’den topladığı o ucuz alkışlar, kendi ülkesi açısından da pahada ağır bir siyasi yüke dönüşecek.
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Görüş2 hafta önceMar-A-Lago’da ‘Mavi Dalga’ Korkusu: Ara Seçim ABD’ye Neler Getirecek?
Asya2 hafta önceBMW, Çin’deki iştirakinde yüzlerce çalışanı işten çıkarıyor
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin isyanı sürüyor
Asya2 hafta önceKazakistan, Drujba hattı üzerinden petrol sevkiyatını yeniden başlatmak istiyor
Dünya Basını1 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Dünya Basını2 hafta önceİktisatçı Pettifor: Yapay zeka şirketlerine borç verenler kamu maliyesinden daha büyük risk altında








