BRICS zirvesi bu yıl Rio’da ve Xi, ilk kez katılmayacak

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, önümüzdeki hafta Rio de Janeiro’da yapılacak BRICS zirvesine katılmayacak.

South China Morning Post‘un salı günü çok sayıda kaynaktan edindiği bilgiye göre, Xi, önde gelen gelişmekte olan ekonomilerin liderlerinin bir araya geldiği zirveye ilk kez katılmayacak.

Konuya yakın yetkililere göre, Pekin, Brezilya hükümetine Xi’nin programında çakışma olduğunu bildirdi. Xi’nin yerine, 2023’te Hindistan’da yapılacak G20 zirvesinde olduğu gibi, Başbakan Li Qiang’ın Çin heyetine başkanlık etmesi bekleniyor.

Hazırlıklara katılan Çinliler, Xi’nin Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile bir yıl içinde iki kez – ilki G20 zirvesinde ve geçen kasım ayında Brasilia’ya yaptığı devlet ziyaretinde, ikincisi ise mayıs ayında Pekin’de düzenlenen Çin-Celac forumunda – bir araya geldiğini söyledi ve bunu Xi’nin yokluğunun nedeni olarak gösterdi.

Çin’in lideri Xi, BRICS zirvelerini hiç kaçırmadı. 2023’te Xi’nin Güney Afrika’daki toplantıda konuşma yapması beklenirken, son anda yerine Ticaret Bakanı Wang Wentao’yu gönderdi. Pekin o zaman resmi bir açıklama yapmamıştı.

Koronavirüs salgını sırasında Xi, BRICS toplantılarına sanal olarak katıldı: 2020’de zirve Rusya’da, 2021’de ise Çin’de düzenlendi.

Salı günü, Brezilya Dışişleri Bakanlığı, Post gazetesine “yabancı heyetlerin iç görüşmeleri hakkında yorum yapmayacağını” söyledi.

Çin’in Brezilya’daki büyükelçiliği de yorum taleplerine hemen yanıt vermedi.

Ancak Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Guo Jiakun, Brezilya gazetesi Folha de S.Paulo’ya “zirveye katılımla ilgili bilgiler uygun zamanda paylaşılacaktır” dedi.

Guo, Çin’in Brezilya’nın BRICS başkanlığını desteklediğini ve üyeler arasında “daha derin işbirliğini teşvik etmek” istediğini de sözlerine ekledi.

“Değişken ve çalkantılı bir dünyada, BRICS ülkeleri stratejik kararlılıklarını sürdürüyor ve küresel barış, istikrar ve kalkınma için birlikte çalışıyor” diye ekledi.

Brasília’da yetkililer, Xi’nin yokluğundan duydukları hayal kırıklığını gizlemedi.

Bir kaynak, Post gazetesine Lula’nın mayıs ayında “iyi niyet göstergesi” olarak Pekin’e gittiğini ve “Çin devlet başkanının Rio zirvesine katılarak bu jesti karşılık vereceğini” umduğunu söyledi.

Lula’nın BRICS zirvesinin ardından Hindistan Başbakanı Narendra Modi’yi devlet yemeğine davet etmesinin, Xi’nin toplantıda “destekleyici bir aktör olarak algılanabileceği” için Pekin’in kararını etkilemiş olabileceği yönünde spekülasyonlar dolaştı.

Lula’nın uluslararası ilişkiler özel danışmanı Celso Amorim, Pekin’de Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile bir araya geldi ve Çinli mevkidaşına Brezilya’nın Xi’yi ağırlamak istediğini açıkça iletti.

Amorim, “Onlara ‘Çin’siz BRICS, BRICS değildir’ dedim” diyerek, Brezilya’da düzenlenen ilk BRICS zirvesine, ülkesinde büyük bir deprem olmasına rağmen dönemin cumhurbaşkanı Hu Jintao’nun katıldığını hatırlattı: “Sadece bir gün kaldı, ama geldi.”

Amorim, “uluslararası kuralların ihlali” olarak nitelendirdiği “[ABD’nin] Paris Anlaşması ve Dünya Sağlık Örgütü’nden ayrılması”na atıfta bulunarak, küresel bağlam göz önüne alındığında Xi’nin zirveye katılmasının özellikle önemli olduğunu belirtti.

Başbakan Li’nin önümüzdeki hafta sonu Brezilya’ya gelmesi ve Rio’da kalması bekleniyor. Zirve 6 ve 7 Temmuz tarihlerinde yapılacak.