Chengdu Başkonsolosluğunun kapanmasının ardından Çin-İsrail ilişkileri ne durumda?

Orta Doğu’daki çatışmaların gölgesinde ilişkilerin yıprandığına işaret eden bir gelişme olarak İsrail’in Chengdu Başkonsolosluğu kapandı ve başkonsolos görevinden ayrıldı. Kapanış, iki yıl önce Çinli internet kullanıcıları arasında tepkiye yol açan bir tartışmanın ardından geldi.

Buna karşın bir analist, son yıllarda ikili ilişkilerin zaten gergin olduğunu belirterek gelişmenin etkisinin abartılmaması gerektiğini söyledi.

Çarşamba günü yayımlanan bir mektupta Gadi Harpaz, Çin’in güneybatısındaki kentte İsrail Başkonsolosu olarak geçirdiği beş yılı “diplomatik kariyerinin en unutulmaz dönemi” olarak nitelendirdi ve görevinden “derin bir hüzün ve nostalji duygusuyla” ayrıldığını söyledi.

Harpaz, “Başkonsolosluk kapanıyor olsa da son beş yılda inşa ettiğimiz dostluk, karşılıklı saygı ve ortak anı köprüleri varlığını sürdürecek” diye yazdı.

Haziran ayında yapılan ilk açıklamanın ardından Chengdu’daki başkonsolosluk temmuz ayında faaliyetlerini resmen sona erdirdi.

İsrail’in halen Şanghay, Guangzhou ve Hong Kong’da başkonsoloslukları ile Pekin’de büyükelçiliği bulunuyor.

İsrail geçen yılın sonlarında Çin’deki diplomatik temsilciliklerinden birini kapatacağını açıklamış ancak hangisi olduğunu belirtmemişti. Chengdu Başkonsolosluğu başkanlığı için yayımlanan iş ilanının iptal edilmesi, geniş çaplı spekülasyonlara yol açmıştı.

South China Morning Post, konuya ilişkin yorum almak üzere İsrail’in Pekin Büyükelçiliğiyle temasa geçti.

Haber, 2023 yılında Chengdu Başkonsolosluğunun “kimliği bilinmeyen Çinli bir dosttan gelen mektup” olarak tanımladığı bir yazıyı paylaşmasının yol açtığı tartışmanın ardından geldi.

Çince el yazısıyla kaleme alınan mektup, Hamas’ın 7 Ekim’deki İsrail operasyonundan hemen birkaç hafta sonra yayınlandı.

Aynı ay Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, İsrail’e yönelik ilk açık eleştirisinde, ülkenin eylemlerinin “meşru müdafaa sınırlarını aştığını” söyledi.

Kimliği açıklanmayan mektubun yazarı, “İsrail’e ve uzun zamandır acı çeken Yahudi halkına sarsılmaz desteğini” dile getirirken, İsrail’i saldırgan, Hamas’ı ise kahraman olarak gösteren Çinli internet kullanıcılarını “yanlış yönlendirilmiş, tarih cahili bir grup aptal” olarak nitelendirdi ve bu kişilerin bir gün “kendi aptallıklarından utanacaklarını” söyledi.

Mektup internette hızla yayıldı. Bazı Çinli internet kullanıcıları yazarın kimliğini sorgularken, el yazısının ve kullanılan ifadelerin ana dili Çince olan birine aitmiş gibi görünmediğine dikkat çekti.

Bugüne kadar İsrail’in askeri saldırıları, 70 binden fazla Filistinlinin ölümüne yol açtı ve Gazze nüfusunun neredeyse tamamını yerinden etti.

Pekin’in 7 Ekim’in ardından Hamas’ı kınamama kararı İsrail’de memnuniyetsizliği artırdı ve Çin’e yönelik İsrail kamuoyu algısının keskin biçimde kötüleşmesine yol açtı.

Tel Aviv merkezli düşünce kuruluşu Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsünün Nisan 2024’te gerçekleştirdiği ankete göre İsrail’deki katılımcıların yarısından fazlası Çin’i düşman veya dostane olmayan bir ülke olarak görüyordu.

Lanzhou Üniversitesi Afganistan Araştırmaları Merkezi Direktörü ve Orta Doğu uzmanı Zhu Yongbiao, Chengdu’daki temsilciliğin kapanmasını “ikili ilişkilerin normal gelişim sürecinin doğal bir aşaması” olarak tanımladı.

South China Morning Post’a konuşan Zhu, bu adımın fazla yorumlanmaması gerektiğini ve Çin-İsrail ilişkilerinin keskin biçimde kötüleştiği anlamına gelmediğini savundu. İkili ilişkilerin son yıllarda zaten birkaç sarsıntıyı atlattığını da ekledi.

“İsrail, iki ülkenin küresel konumunu ve temel çıkarlarını gerçekçi biçimde yeniden değerlendirebilirse… iki ülke arasındaki ilişkilerin toparlanması ve gelişmesi için hâlâ potansiyel olduğuna inanıyorum. Çin’in Çin-İsrail ilişkilerine kasıtlı biçimde zarar verme niyeti yok” ifadelerini kullandı.

Başkonsolosluğun kapanması, iki ülke arasındaki sürtüşmenin arttığına dair başka işaretlerin görüldüğü bir döneme denk geldi.

Çin, Filistin’e desteğini defalarca yineledi ve Gazze’de ateşkes çağrısında bulunarak iki devletli çözümün çatışmayı çözmenin tek yolu olduğunu savundu.

Geçen yıl İsrail ile İran arasında patlak veren 12 günlük savaşın ardından Pekin, İsrail’i kınayarak uluslararası hukuku ve İran’ın egemenliğini, güvenliğini ve toprak bütünlüğünü ihlal etmekle suçladı.

Çin ayrıca bu yıl İran’a yönelik askeri operasyonları nedeniyle ABD ve İsrail’i defalarca eleştirdi ve derhal ateşkes çağrısında bulundu.