Çin, ABD ordusuna nadir toprak elementi satışını engellemeyi planlıyor

Çin hükümeti, ABD ile ihracat kısıtlamalarının kaldırılması yönündeki anlaşmaya rağmen, nadir toprak elementlerinin Amerikan savunma sanayiine satışını engelleyecek yeni bir denetim mekanizması kuruyor. The Wall Street Journal gazetesinin haberine göre, Pekin’in hazırladığı yeni kurallar, ihracatçıların nihai kullanıcıyı belgelemesini zorunlu kılarak stratejik materyallerin ABD ordusuna ulaşmasını önleyecek.

Çin hükümeti, ABD Başkanı Donald Trump ile vardığı ihracat kısıtlamalarını kaldırma anlaşmasını kendi lehine kullanma kararı verdi.

Pekin, nadir toprak elementleri ihracatını ABD’ye yeniden başlatacak ancak bu metallerin silah üreticilerinin eline geçmesini önleyecek bir sistem üzerinde çalışıyor.

The Wall Street Journal gazetesinin konuya aşina kaynaklara dayandırdığı habere göre, hazırlanmakta olan ihracat kontrol kuralları, tedarikçilerin nihai kullanıcıları belirlemesini ve bunu doğrulamasını zorunlu kılacak. Bu sayede Çinli yetkililer, stratejik öneme sahip materyallerin Amerikan savunma sanayii temsilcilerine satılmasını engelleyebilecek.

Bununla birlikte bu tür sıkı kontroller hem sivil hem de askeri üretim yapan otomotiv ve havacılık şirketlerinin Çin’den bazı metalleri ithal etmesini de zorlaştırabilir.

Füzelerden savaş uçaklarına kadar kritik öneme sahip

Nadir toprak elementleri, akıllı telefonlardan tıbbi cihazlara, elektrikli ve geleneksel otomobillerden silahlara kadar modern teknolojinin her alanında kullanılıyor. Bu metaller aynı zamanda füzelerde, radar sistemlerinde, denizaltılarda ve savaş uçaklarında da hayati bir rol oynuyor.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ekim sonunda yaptığı görüşmenin ardından Trump, Pekin’in genel ihracat lisansları vermeye başlamasının, nadir toprak elementlerine yönelik kısıtlamaları fiilen sona erdireceğini açıklamıştı. Söz konusu kısıtlamalar, Trump’ın başlattığı ticaret savaşına misilleme olarak getirilmişti. Ancak The Wall Street Journal, Çinli yetkililerin bu sınırlamaların bir kısmını sürdürme niyetinde olduğunu aktardı.

Gazetenin kaynaklarına göre Pekin’in planı hâlâ değişebilir ve lisans sisteminin nihai biçimi henüz belirlenmiş değil.

Model, ABD’nin kendi denetim sisteminden alınacak

Doğrulanmış nihai kullanıcı sisteminin, Çin’in genel ihracat kontrol mekanizmasının büyük bir kısmı gibi, Amerikan prosedürlerini temel alarak kurulması planlanıyor.

ABD’de 2007’den beri yürürlükte olan bu kurallar, belirli Çinli şirketlerin stratejik öneme sahip ürünleri her alım için ayrı izin almaksızın genel lisansla satın almasına olanak tanıyor.

Bu sistem, kimyasallar ya da mikroçip üretim ekipmanları gibi denetimli malların ithalatını kolaylaştırıyor.

Ancak şirketlerden bu süreçte düzenleyici kurumların denetimlerine izin vererek mevzuata uyumlarını doğrulamalarını şart koşuyor.

Ticaret savaşında yeni hamle

Çin, küresel nadir toprak elementleri üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını, rafinasyonunun ise yüzde 90’ından fazlasını sağlıyor.

2024 Aralık ayında, Joe Biden yönetiminin Çin’e yönelik yeni bilgisayar çipi ihracat kısıtlamalarını açıklamasından bir gün sonra, Pekin ABD’ye galyum, germanyum ve antimuan sevkiyatlarını durdurmuştu.

Nisan ayında ise Donald Trump’ın Çin’den ithal ürünlere yüzde 145’e varan gümrük vergileri getirmesi üzerine Pekin, otomotiv, silah ve elektronik üretiminde kullanılan yedi nadir toprak elementiyle bunlarla ilişkili mıknatısların ihracatı için lisans şartı koydu. Bu karar, Amerikan otomobil üreticilerinin üretimi geçici olarak durdurmasına yol açmıştı.

Trump’ın gümrük vergilerini düşürüp ticaret ateşkesi ilan etmesinin ardından sevkiyatlar yeniden başladı.

Fakat geçen ayın başında Washington’un yarı iletken ihracatına getirdiği yeni kısıtlamalara karşılık olarak Pekin, neredeyse tüm nadir toprak elementleriyle bunların üretim teknolojileri için küresel bir lisans rejimi yürürlüğe koydu.

Trump, yüzde 100 oranında gümrük vergisi tehdidinde bulundu ancak bunların yürürlüğe girmesinden iki gün önce Şi Cinping ile yaptığı görüşmede, geçen ayki kısıtlamaların bir yıl süreyle kaldırılması konusunda uzlaştı.

Bu esnada Çinli ve Amerikalı müzakereciler, ticaret ateşkesinden daha kapsamlı bir anlaşmaya geçmeyi planlıyor.