“Çin ile ABD’nin şartları Putin’le yapılacak zirveyi zora soktu”

Wall Street Journal’ın haberine göre ABD ve Çin, Rusya Devlet Başkanı Putin’in de katılması planlanan olası üçlü liderler zirvesinin formatı ve gündemi üzerinde uzlaşma sağlayamadı. Pekin yönetimi 18-19 Kasım tarihlerinde Shinjin’deki APEC marjında yapılması öngörülen görüşmenin önceden yazılmış metinlerle sınırlandırılmasını isterken Washington serbest müzakere ve nükleer silah kontrolü gündeminde ısrar ediyor.

ABD ile Çin, Çin’in Shinjin kentinde kasım ayında düzenlenmesi planlanan Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında yapılması muhtemel üçlü görüşmenin formatı konusunda uzlaşamadı.

The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin müzakerelerin hazırlık sürecini bilen kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Pekin yönetimi görüşmenin önceden belirlenmiş bir senaryoya göre yapılmasını, her liderin hazırlanan ortak veya şahsi bildiriyi okumasını ve tarafların serbest tartışma imkanının neredeyse bulunmamasını istiyor.

Trump yönetimi ise liderler arasında daha serbest bir fikir alışverişi yapılması konusunda ısrar ediyor.

Görüşmelerin Çin’deki APEC Zirvesi marjında 18-19 Kasım tarihlerinde yapılması ihtimali bulunurken, gazete format ve gündem konusundaki anlaşmazlıkların bu zirvenin düzenlenmesini belirsizliğe ittiğine işaret etti.

Bir Çinli yetkili WSJ’ye yaptığı açıklamada, Pekin yönetiminin zirve öncesi yapılacak hazırlıkların üzerinde uzlaşılmış bir gündem ve “önceden belirlenmiş bir sonuç” sağlaması halinde üçlü görüşmeye ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu kaydetti.

Yetkili, bu formatın sağlanması durumunda Çin’in Ukrayna ve diğer konuları ele almaya açık olduğunu, hazırlık sürecinin bu şekilde ilerlememesi halindeyse Pekin’in ayrı ayrı ikili görüşmeleri tercih edeceğini aktardı.

Taraflar arasındaki bir diğer görüş ayrılığı ise nükleer silahların kontrolü başlığında ortaya çıkıyor.

Trump, Putin ve Xi ile “nükleer silahsızlanma dahil pek çok konuyu” ele almayı beklediğini açıklamıştı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da muhtemel görüşmeyi üç nükleer gücün liderleri düzeyinde silah kontrolünü ele almak için bir fırsat olarak nitelendirmişti.

Buna karşın Çinli yetkili, Pekin’in bu konuda üçlü müzakerelere katılmayı kabul etmeyeceğini WSJ’ye bildirdi.

Gazetenin değerlendirmesine göre Çin, nükleer cephaneliğinin Amerikan ve Rus cephaneliklerinin gerisinde kaldığı mevcut tablonun resmileşmesinden çekiniyor.

Gazete, ABD yönetiminin ise silahsızlanma kontrolüne yönelik yeni anlaşmanın Çin’i de kapsaması gerektiği yönündeki ısrarını koruduğunu aktardı.

ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, Xi’nin önceden hazırlanmış bir senaryo olmaksızın fikir alışverişi yapmaya hazır olmadığını savundu.

Amerikalı yetkili, Pekin’in format şartlarının doğrudan diyalog kurma isteği konusunda soru işaretleri yarattığını kaydetti.

Pekin’deki karar alma mekanizmalarına yakın kaynaklar, Xi’nin tutumunu, öngörülemeyen bir görüşmenin yaratacağı riskleri almadan üç liderin bir araya gelmesinin getireceği ortak fotoğraf, ortak bildiri ve “propaganda etkisi” gibi “imaj avantajlarını” elde etme isteğiyle açıklıyor.

Aynı kaynaklara göre bu ihtiyatlı yaklaşım, Çin Komünist Partisinin 2027 yılı sonunda düzenlenecek 21. Kongresi öncesindeki kadro değişimleri sürecinde Pekin için önem taşıyor.

Eski ABD Dışişleri Bakanı Yardımcısı ve Asia Group danışmanlık şirketinin başkanı Kurt Campbell, “Bence bu Xi için çok riskli ve son derece öngörülemez” ifadesini kullandı.

Campbell, Pekin’in Washington ve Moskova ile ilişkileri ayrı ayrı yürütmeyi ve her iki taraftan karşılıklı tavizler koparmayı tercih edeceğini savundu.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 8 Kasım’da yaptığı açıklamada Moskova, Washington ve Pekin’in muhtemel görüşmenin gündemine ilişkin teklif teatisinde bulunduğunu duyurdu.

Peskov, bazı başlıkların bir tarafça tercih edilirken diğer tarafça uygun bulunmadığını belirterek müzakerelerin yapılması için uzlaşıya varılması gerektiğini söyledi.

Trump, Xi’nin Washington’ı ziyaret ettiği eylül ayında, Rusya ve Çin’in katılımıyla nükleer silahların kontrolüne dair üçlü müzakereler yürütülmesini teklif etmişti.

Rusya ile ABD arasındaki Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması’nın (START) süresi 5 Şubat 2026’da sona ermişti.

Söz konusu metin, iki ülkenin stratejik nükleer cephaneliklerini sınırlayan son anlaşma niteliğini taşıyordu.

Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Yuriy Uşakov ise ekim ayı sonunda yaptığı açıklamada üç liderin de bu görüşmeyle ilgilendiğini ve uzmanların ana gündem maddeleri üzerinde çalıştığını bildirdi.

Uşakov, müzakerelerin gerçekleşebilmesi için devlet başkanlarının aynı tarihte aynı yerde bir araya gelmesi gerektiğini kaydetti.